ઉષિત્વા ખાણ્ડવપ્રસ્થે સુખવાસં જનાર્દનઃ। પાર્થૈઃ પ્રીતિસમાયુક્તૈઃ પૂજનાર્હોઽભિપૂજિતઃ
ખાંડવપ્રસ્થમાં સુખથી રહીને, જનાર્દનને પ્રેમથી એક થયેલા પાંડવો દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માનિત અને પૂજવામાં આવ્યા.
ગમનાય મતિં ચક્રે પિતુર્દર્શનલાલસઃ। ધર્મરાજમથામન્ત્ર્ય પૃથાં ચ પૃથુલોચનઃ
પિતાને જોવા માટે આતુર થઈ, વિશાળ નેત્રો ધરાવતાં કૃષ્ણે ધર્મરાજ અને પૃથાથી સલાહ કરી વિદાય લેવાનો નક્કી કર્યો.
વવન્દે ચરણૌ મૂર્ધ્ના જગદ્વન્દ્યઃ પિતૃષ્વસુઃ। સ તયા મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાતઃ પરિષ્વક્તશ્ચ કેશવઃ
જગતમાં પૂજ્ય એવા કૃષ્ણે પોતાના પિતૃસ્વસ્રીના પગે મસ્તક ઝુકાવ્યું; અને તે પિતૃસ્વસ્રીએ કૃષ્ણને માથું સુંઘીને અને પ્રેમથી વળગી લીધા.
દદર્શાનન્તરં કૃષ્ણો ભગિનીં સ્વાં મહાયશાઃ। તામુપેત્ય હૃષીકેશઃ પ્રીત્યા બાષ્પસમન્વિતઃ
પછી મહાપ્રસિદ્ધ કૃષ્ણે પોતાની બહેનને જોયા; હૃષીકેશ પ્રેમથી અને આંખોમાં આંસુ સાથે તેની પાસે ગયા.
અર્થ્યં તથ્યં હિતં વાક્યં લઘુ યુક્તમનુત્તરમ્। ઉવાચ ભગવાન્ભદ્રાં સુભદ્રાં ભદ્રભાષિણીમ્
ભગવાને શુભ બોલનાર ભદ્રા સુભદ્રાને યોગ્ય, સાચા, હિતકારી, સંક્ષિપ્ત અને શ્રેષ્ઠ શબ્દોમાં વાત કરી.
તયા સ્વજનગામીનિ શ્રાવિતો વચનાનિ સઃ। સમ્પૂજિતશ્ચાપ્યસકૃચ્છિરસા ચાભિવાદિતઃ
તે બહેન દ્વારા પોતાના કુટુંબ માટેના સંદેશા કૃષ્ણએ સાંભળ્યા; અને તે repeatedly સન્માનિત થયા અને મસ્તક ઝુકાવી અભિવાદન મળ્યું.
તામનુજ્ઞાય વાર્ષ્ણેયઃ પ્રતિનન્દ્ય ચ ભામિનીમ્। દદર્શાનન્તરં કૃષ્ણાં ધૌમ્યં ચાપિ જનાર્દનઃ
વૃષ્ણિવંશી કૃષ્ણે વિદાય લઈ અને તેજસ્વિ બહેનને અભિનંદન આપી, પછી કૃષ્ણા અને ધૌમ્યને મળ્યા.
વવન્દે ચ યથાન્યાયં ધૌમ્યં પુરુષસત્તમઃ। દ્રૌપદીં સાન્ત્વયિત્વા ચ સુભદ્રાં પરિદાય ચ
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણે ધૌમ્યને યોગ્ય રીતે વંદન કર્યું; પછી દ્રૌપદીનું સાંત્વન કર્યું અને સુભદ્રાને વિદાય આપી.
ભ્રાતૃનભ્યગમદ્વિદ્વાન્પાર્થેન સહિતો બલી। ભ્રાતૃભિઃ પઞ્ચભિઃ કૃષ્ણો વૃતઃ શક્ર ઇવામરૈઃ
વિદ્વાન અને બલવાન કૃષ્ણે અર્જુન સાથે પોતાના ભાઈઓને મળ્યા; પાંચેય પાંડવો સાથે કૃષ્ણ ઈન્દ્ર જેવો તેજસ્વી લાગતા.
યાત્રાકાલસ્ય યોગ્યાનિ કર્માણિ ગરુડધ્વજઃ। કર્તુકામઃ શુચિર્ભૂત્વા સ્નાતવાન્સમલઙ્કૃતઃ
ગરૂડધ્વજ કૃષ્ણે યાત્રા માટે યોગ્ય વિધિઓ કરવા ઈચ્છી, શુદ્ધ થઈ, સ્નાન કર્યું અને શોભાયમાન થયા.
અર્ચયામાસ દેવાંશ્ચ દ્વિજાંશ્ચ યદુપુઙ્ગવઃ। માલ્યજાપ્યનમસ્કારૈર્ગન્ધૈરુચ્ચાવચૈરપિ
યદુવંશના શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણે દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોનું પુષ્પમાળા, જપ, વંદન અને સુગંધિત વસ્તુઓથી પૂજન કર્યું.
સ કૃત્વા સર્વકાર્યાણિ પ્રતસ્થે તસ્થુપાં વરઃ। ઉપેત્ય સ યદુશ્રેષ્ઠો બાહ્યકક્ષાદ્વિનિર્ગતઃ
બધા કાર્ય પૂર્ણ કરીને, શ્રેષ્ઠ યદુવંશી બહાર નીકળ્યા અને બહારના પ્રાંગણમાંથી આગળ વધ્યા.
સ્વસ્તિ વાચ્યાર્હતો વિપ્રાન્દધિપાત્રફલાક્ષતૈઃ। વસુ પ્રદાય ચ તતઃ પ્રદક્ષિણમથાકરોત્
કૃષ્ણે યોગ્ય બ્રાહ્મણો પાસેથી આશીર્વાદ લેવડાવ્યા, તેમને વાસણ, ફળ અને અક્ષત આપ્યા; પછી દાન આપી, પ્રદક્ષિણ કરી.
કાઞ્ચનં રથમાસ્થાય તાર્ક્ષ્યકેતનમાશુગમ્। ગદાચક્રાસિશાર્ઙ્ગાદ્યૈરાયુધૈરાવૃતં શુભમ્
કૃષ્ણે સોનાના રથમાં બેસી, જે તાક્ષ્યના ધ્વજ જેવો ઝડપી અને ગદા, ચક્ર, તલવાર, ધનુષ્ય વગેરે શસ્ત્રોથી શોભાયમાન હતો.
સુતિથાવથ નક્ષત્રે મુહૂર્તે ચ ગુણાન્વિતે। પ્રયયૌ પુણ્ડરીકાક્ષઃ શૈબ્યસુગ્રીવવાહનઃ
યોગ્ય મુહૂર્ત અને શુભ નક્ષત્રમાં, કમળનેત્ર કૃષ્ણ શૈબ્ય અને સુગ્રીવ નામના ઘોડાઓ પર યાત્રા પર નીકળ્યા.
અન્વારુરોહ ચાપ્યેનં પ્રેમ્ણા રાજા યુધિષ્ઠિરઃ। અપાસ્ય ચાસ્ય યન્તારં દારુકં યન્તૃસત્તમમ્
મિત્રતાથી રાજા યુધિષ્ઠિરે પણ કૃષ્ણ સાથે રથમાં બેસ્યા અને શ્રેષ્ઠ સારથી દારુકને ઉતારી દીધા.
અભીષૂન્સમ્પ્રજગ્રાહ સ્વયં કુરુપતિસ્તદા। ઉપારુહ્યાર્જુનશ્ચાઽપિ ચામરવ્યજનં સિતમ્
તે સમયે કુરુઓના રાજાએ પોતે જ લગામ પકડી; અર્જુને પણ રથમાં બેસી સફેદ ચામરું હાથમાં લીધું.
રુક્મદણ્ડં બૃહદ્બાહુર્વિદુધાવ પ્રદક્ષિણમ્। તથૈવ ભીમસેનોઽપિ રથમારુહ્ય વીર્યવાન્
વિશાળ ભુજાવાળા ભીમસેને સોનાની ડાંડીવાળો છત્ર લઈ રથની પરિક્રમા કરી; અને તે પણ રથમાં બેસી શક્તિ દર્શાવી.
છત્રં શતશલાકં ચ દિવ્યમાલ્યોપશોભિતમ્। વૈડૂર્યમણિદણ્ડં ચ ચામીકરવિભૂષિતમ્
સૌંદર્યથી શોભિત એવા, સો કાંટાવાળું છત્ર, દિવ્ય ફૂલોની વણાવેલી માળાઓથી સજ્જ, વૈડૂર્યમણિના દંડ અને સોનાથી શણગારેલું હતું.
દધાર તરસા ભીમઃ મુચ્છત્રં શાર્ઙ્ગધન્વને। ભીમસેનાર્જુનૌ ચાપિ યમાવરિનિષૂદનૌ
ભીમસેને ઝડપથી એ રાજછત્ર શાર્ણ્ગધન્વી માટે પકડી લીધું; ભીમસેન અને અર્જુન, યમના શત્રુઓના વિનાશક, બંનેએ પણ સહાય કરી.
પૃષ્ઠતોઽનુયયુઃ કૃષ્ણમૃત્વિક્પૌરજનૈર્વૃતા। સ તથા ભ્રાતૃભિઃ સર્વૈઃ કેશવઃ પરવીરહા
પુજારીઓ અને નાગરિકો વચ્ચે ઘેરાયેલા કૃષ્ણના પાછળથી બધા ચાલ્યા; એમ જ, પોતાના બધા ભાઈઓ સાથે, દુશ્મન વીરોના સંહારક, કેશવ પણ આગળ વધ્યા.
અન્વીયમાનઃ શુશુભે શિષ્યૈરિવ ગુરુઃ પ્રિયૈઃ। `અભિમન્યું ચ સૌભદ્રં વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતસ્તથા
જેમ ગુરુ પોતાના પ્રિય શિષ્યો દ્વારા ઘેરાય ત્યારે શોભે છે, તેમ કૃષ્ણ પણ શોભી ઉઠ્યા; અને એ જ રીતે, સુભદ્રાપુત્ર અભિમન્યુ પણ વડીલોની વચ્ચે શોભી રહ્યા.
રથમારોપ્ય નિર્યાતો ધૌમ્યો બ્રાહ્મણપુઙ્ગવઃ। ઇન્દ્રપ્રસ્થમતિક્રમ્ય ક્રોશમાત્રં મહાદ્યુતિઃ'। પાર્થમામન્ત્ર્ય ગોવિન્દઃ પરિષ્વજ્ય સુપીડિતમ્
ધૌમ્ય, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, રથ પર ચડીને નીકળી પડ્યા; ઇન્દ્રપ્રસ્થને થોડું પાર કરી, તેજસ્વી ગોવિંદે પાર્થને ભેટી, તેને ભળીને, હળવીને વિદાય લીધી.
યુધિષ્ઠરં પૂજયિત્વા ભીમસેનં યમૌ તથા। પરિષ્વક્તો ભૃશં તૈસ્તુ યમાભ્યામભિવાદિતઃ
યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન અને બંને યમદ્વયને સન્માન આપી, ગોવિંદે તેમને ઊંડા પ્રેમથી ભેટી, યમદ્વયે પણ તેને આદરપૂર્વક વંદન કર્યું.
યોજનાર્ધમથો ગત્વા કૃષ્ણઃ પરપુરઞ્જયઃ। યુધિષ્ઠિરં સમામન્ત્ર્ય નિવર્તસ્વેતિ ભારત
અડધું યોજન જેટલું અંતર કાપ્યા પછી, દુશ્મન નગરોના વિજયી કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'હવે પાછા વળો, હે ભારત.'
તતોઽભિવાદ્ય ગોવિન્દઃ પાદૌ જગ્રાહ ધર્મવિત્। ઉત્થાપ્ય ધર્મરાજસ્તુ મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય કેશવમ્
પછી ધર્મને જાણનારા ગોવિંદે યુધિષ્ઠિરના પગ પકડી વંદન કર્યું; ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે તેને ઊભા કરીને, પ્રેમથી માથું ચુંબન કર્યું.
પાણ્ડવો યાદવશ્રેષ્ઠં કૃષ્ણં કમલલોચનમ્। ગમ્યતામિત્યનુજ્ઞાપ્ય ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ
પાંડુપુત્ર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, કમળની આંખો ધરાવતાં યદુશ્રેષ્ઠ કૃષ્ણને વિદાયની પરવાનગી આપી, કહ્યું: 'હવે તમે જઈ શકો.'
તતસ્તૈઃ સંવિદં કૃત્વા યથાવન્મધુસૂદનઃ। નિવર્ત્ય ચ તથા કૃચ્છ્રાત્પાણ્ડવાન્સપદાનુગાન્
પછી મધુસૂદને સૌને યોગ્ય રીતે વિદાય આપી, ખૂબ જ મુશ્કેલીથી પાંડવો અને તેમના સાથીઓને પાછા વાળ્યા.
સ્વાં પુરીં પ્રયયૌ હૃષ્ટો યથા શક્રોઽમરાવતીમ્।। લોચનૈરનુજગ્મુસ્તે તમાદૃષ્ટિપથાત્તદા
પ્રસન્ન મનથી કૃષ્ણ પોતાની નગરી તરફ ગયા, જેમ ઇન્દ્ર અમરાવતી જાય છે; પાંડવો અને તેમના મિત્રો કૃષ્ણને નજરે જ્યાં સુધી જોઈ શકાય ત્યાં સુધી જોયા.
મનોભિરનુજગ્મુસ્તે કૃષ્ણં પ્રીતિસમન્વયાત્। અતૃપ્તમનસામેવ તેષાં કેશવદર્શને
પ્રીતિથી ભરેલા મનથી પણ, તેઓ કૃષ્ણને અનુસરે છે; તેમનું હૃદય તો કેશવના દર્શનથી તૃપ્ત થતું જ નહોતું.