પલો ન તાં વાચમુક્ત્વા મિથ્યા કરિષ્યતિ। ન્ધુકૃત્યે ન તેન તે સ્વસ્થ માનસમ્
મંડપાલે જે વચન આપ્યું છે, તે ખોટું સાબિત નહીં કરે; તેના આ કાર્યથી તમારું મન શાંત રહેવું જોઈએ.
તામેવ તુ મમામિત્રાં ચિન્તયન્પરિતપ્યસે। ધ્રુવં મયિ ન તે સ્નેહો યથા તપયં પુરાઽભવત્
તમે માત્ર મારા શત્રુઓની ચિંતા કરો છો અને દુઃખી થાઓ છો; નિશ્ચિતપણે, હવે તમારો મારો પર પ્રેમ પહેલો જેવો રહ્યો નથી.
નહિ પક્ષવતા ન્યાય્યં નિઃ હેન સુહૃજ્જને। પીડ્યમાન ઉપદ્રષ્ટું શક્તેના મા કથંચન
પાંખવાળા માટે યોગ્ય નથી કે મિત્ર મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે તેને છોડે; જે શક્તિશાળી છે, તે ક્યારેય પીડિતને અવગણવો જોઈએ નહીં.
ગચ્છ ત્વં જરિતામેવ યદર્થં પરિતપ્યસે। ચરિષ્યામ્યહમપ્યેકા યથા પુરુષાશ્રિતા
તમે જરિતા પાસે જાઓ, જેના માટે તમે ચિંતિત છો; હું પણ એકલી રહીશ, જેમ સ્ત્રીઓ પુરુષ પર આધાર રાખે છે.
નાહમેવં ચરે લોકે યથા ત્વમભિમન્યસે। અપત્યહેતોર્વિચરે તચ્ચ કૃચ્છ્રગતં મમ
હું દુનિયામાં એ રીતે વર્તું છું નહીં, જેમ તમે માનો છો; હું તો મારા સંતાનો માટે ફરું છું અને એ પણ મારા માટે મુશ્કેલ છે.
ભૂતં હિત્વા ચ ભાવ્યર્થે યોઽવલમ્બેત્સ મન્દધીઃ। અવમન્યેત તં લોકો યથેચ્છસિ તથા કુરુ
જે ભવિષ્ય માટે વર્તમાનને છોડે છે, તે મૂર્ખ છે; દુનિયા તેને અવગણે છે—તમે તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે કરો.
એષ હિ પ્રજ્વલન્નગ્નિર્લેલિહાની મહીરુહાન્। આવિગ્ને હૃદિ સન્તાપં જનયત્યશિવં મમ
આ અગ્નિ, જે વૃક્ષોને ચાટતો પ્રજ્વલિત થાય છે, મારા દુઃખી હૃદયમાં દુઃખ અને અશુભતા લાવે છે.
ભર્તુર્હિ વાક્યં સા શ્રુત્વા લપિતા દુઃખિતાઽભવત્। સાન્ત્વયામાસ ચ પુનઃ પતિ પતિપરાયણા
પતિના વચન સાંભળીને લપિતા દુઃખી થઈ ગઈ; છતાં પતિપ્રેમી હોવાથી, તેણે ફરી પતિને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તસ્માદ્દેશાદતિક્રાન્તે જ્વલને જરિતા પુનઃ। જગામ પુત્રકાનેન જરિતા પુત્રગૃદ્ધિની
તે પ્રદેશમાંથી પસાર થયા પછી, જરિતા અગ્નિથી દાઝાઈને ફરીથી પોતાના પુત્રોની આશામાં આગળ વધી.
સા તાન્કુશલિનઃ સર્વાન્વિમુક્તાઞ્જાતવેદસઃ। રોરૂયમાણાન્દદૃશે વને પુત્રાન્નિરામયાન્
તેણે જંગલમાં પોતાના બધા પુત્રોને સુરક્ષિત અને અગ્નિમાંથી બચેલા, રડતાં પણ આરોગ્યમંદ જોઈ લીધા.
અશ્રૂણિ મુમુચે તેષાં દર્શનાત્સા પુનઃપુનઃ। `ન શ્રદ્ધેયં તતસ્તેષાંર્શનં વૈ પુનઃપુનઃ
પુત્રોને જોઈને જરિતાની આંખોમાં વારંવાર આંસુ આવી ગયા; તેમ છતાં તેમના ફરી ફરી રડવાનો અવાજ એને અવિશ્વસનીય લાગ્યો.
ઇતિ મત્વાઽબ્રવીદ્વાકજરિતા પુત્રગૃદ્ધિની।' એકાકશશ્ચ પુત્રાંસ્તન્ત્ર્શમાનાન્વપદ્યત
આવી રીતે વિચાર કરીને, પુત્રોની આશામાં જરિતા બોલી અને એકલી જ ડરતી ડરતી પોતાના પુત્રો પાસે પહોંચી.
જરિતા તુ પરિષ્વજ્યુત્રસ્નેહાચ્ચુચુમ્બ હ
જરિતાએ માતૃસ્નેહથી પોતાના પુત્રોને ભેળવીને ચુંબન આપ્યા.
તતોઽભ્યગચ્છત્સહસમન્દપાલોઽપિ ભારત। અથ તે સર્વ એવૈનં ભ્યનન્દંસ્તદા સુતાઃ
એ સમયે મંડપાલ પણ ઝડપથી ત્યાં પહોંચ્યો, અને તેના આગમનથી બધા પુત્રો ખૂબ આનંદિત થયા.
ગુરુત્વાન્મન્દપાલસ્તપસશ્ચ વિશેષતઃ। અભિવાદામહે સર્વે તપક્ષાઃ પ્રસાદતઃ
મંડપાલના વડીલપણાં અને ખાસ કરીને તેના તપ માટે, બધા તપસ્વીઓએ તેને આદરપૂર્વક વંદન કર્યું.
એવમુક્તવતાં તેષાં તનન્દ્ય મહાતપાઃ। પરિષ્વજ્ય તતો મૂ ઉપાઘ્રાય ચ બલકાન્। પુત્રાન્સ્વયં સમાહૂયતઃ પ્રોવાચ ગૌતમઃ
આ રીતે બધાએ વાત કરી, પછી મહાન તપસ્વીએ આનંદથી પોતાના પુત્રોને ભેળવીને સુઘંધી લીધા અને ગૌતમએ પોતે પોતાના પુત્રોને બોલાવીને કહ્યું.
લાલપ્યમાનમેકૈકંરિતાં ચ પુનઃપુનઃ। ન ચૈવોચુસ્તદા કિંતમૃષિં સાધ્વસાધુ વા
દરેક બાળકને વારંવાર લાડ કરાતા, તેમણે ઋષિને કોઈ સારું કે ખરાબ કંઈ કહ્યું નહીં.
જ્યેષ્ઠઃ સુતસ્તે કત કતમસ્તસ્ય ચાનુજઃ। મધ્યમઃ કતમશ્ચૈવ યાન્કતમશ્ચ તે
તમારો મોટો પુત્ર કયો છે? તેના પછીનો કયો છે? મધ્યમ કયો છે? અને તેમાં તમારો કયો છે?
એવં બ્રુવન્તં દુઃખાકં મા ન પ્રતિભાષસે। કૃતવાનસ્મિ હવ્યાનૈવ શાન્તિમિતો લભે। `એવમુક્ત્વા તુ તાં મન્દપાલસ્તદાઽસ્પૃશત્
તમે દુઃખી હોવા છતાં, કેમ જવાબ આપતા નથી? મેં હવન કરીને શાંતિ મેળવી છે; આવું કહીને મંડપાલએ તેને સ્પર્શ કર્યો.
કિં નુ જ્યેષ્ઠેન તે કિમનન્તરજેન તે। કિં વા મધ્યમજાતેન કિં કનિષ્ઠેન વા પુનઃ
તમારે મોટા પુત્રમાં શું છે? પછીના પુત્રમાં શું છે? મધ્યમ પુત્રમાં શું છે? કે પછી નાનામાં શું છે?
યાં ત્વં માં સર્વતો હીનામુત્સૃજ્યાસિ ગતઃ પુરા। તામેવ લપિતાં ગચ્છ તરુણીં ચારુહાસિનીમ્
જે મને સર્વ રીતે ત્યજીને તમે ગયા હતા, હવે એ જ યુવાન અને સુંદર સ્ત્રી પાસે જાઓ, જેને તમે વખાણી હતી.
ન સ્ત્રીણાં વિદ્યતે કિંચિદમુત્ર પુરુષાન્તરાત્। સાપત્નકમૃતે લોકે નાન્યદર્થવિનાશનમ્
સ્ત્રીઓમાં પુરુષોથી કંઈ જુદું નથી, સિવાય કે સહપત્ની સાથેની સ્પર્ધા; દુનિયામાં બીજું કંઈ પણ હેતુનો નાશ કરતું નથી.
વૈરાગ્નિદીપનં ચૈવ ભૃશુદ્વેગકારિ ચ। સુવ્રતા ચાપિ કલ્યાણી સર્વભૂતેષુ વિશ્રુતા
એ વિરુદ્ધતાનો અગ્નિ પ્રગટાવે છે અને ભારે દુઃખ આપે છે; છતાં એ સદ્ગુણવાળી, શુભ અને સર્વે જીવોમાં પ્રસિદ્ધ છે.
અરુન્ધતી મહાત્માનં વસિષ્ઠં પર્યશઙ્કત। વિશુદ્ધભાવમત્યન્તં સદા પ્રિયહિતે રતમ્
અરુંધતીએ મહાત્મા વસિષ્ઠ પર શંકા કરી, જયારે તે હંમેશા શુદ્ધ ભાવવાળો અને તેની હંમેશા ભલાઈમાં લાગેલો હતો.
સપ્તર્ષિમધ્યગં વીરમવમેને ચ તં મુનિમ્। અપધ્યાનેન સા તેન ધૂમારુણસમપ્રભા। લક્ષ્યાઽલક્ષ્યા નાભિરૂપા નિમિત્તમિવ પશ્યતિ
સાત ઋષિમાં તે તેજસ્વી મુનિને અરુંધતીએ શંકાની નજરે જોયો; ધૂમ્ર અને અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતો, તે ક્યારેક સ્પષ્ટ તો ક્યારેક અસ્પષ્ટ દેખાતો હતો, જાણે કોઈ સંકેત હોય.
અપત્યહેતોઃ સંપ્રાપ્તં તથા ત્વમપિ મામિહ। ઇષ્ટમેવં ગતે હિ ત્વં સા તથૈવાદ્ય વર્તતે
જેમ તમે સંતાન માટે મારી પાસે આવ્યા હતા, તેમ હવે એ પણ એ રીતે વર્તે છે, કારણ કે પરિસ્થિતિ એવી બની છે.
ન હિ ભાર્યેતિ વિશ્વાસઃ કાર્યઃ પુંસા કથંચન। ન હિ કાર્યમનુધ્યાતિ નારી પુત્રવતી સતી
પતિએ ક્યારેય પત્ની પર પૂરો વિશ્વાસ રાખવો નહીં, કારણ કે સ્ત્રી, ભલે સતી હોય અને પુત્રો ધરાવતી હોય, તોયે હંમેશાં પોતાના કર્તવ્યમાં મન લગાવતી નથી.
તતસ્તે સર્વ એવૈનં પુત્રાઃ સમ્યગુપાસતે। સ ચ તાનાત્મજાન્સર્વાનાશ્વાસયિતુમુદ્યતઃ
પછી બધા પુત્રોએ તેમને ઘેરી લીધા અને ખૂબ સેવા કરી; અને પિતા પણ પોતાના બધા પુત્રોને શાંત પાડવા પ્રયત્નશીલ રહ્યા.
યુષ્માકમપવર્ગાર્થં તી જ્વલનો મયા। અગ્નિના ચ તથેત્યેતિજ્ઞાતં મહાત્મના
તમારા મુક્તિ માટે મેં અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો હતો; અને મહાન આત્માએ એવું જ નિર્ધાર્યું હતું.
અગ્નેર્વચનમાજ્ઞાય ધર્મજ્ઞતાં ચ વઃ। ભવતાં ચ પરં વીર્યં નાહમિહાગતઃ
અગ્નિદેવની આજ્ઞા, તમારો ધર્મનો જ્ઞાન અને તમારું અસાધારણ બળ જાણી, હું અહીં આવ્યો છું.