તથા તત્કૃતવાનગ્નિરભ્યનુજ્ઞાય શાર્ઙ્ગકાન્। દદાહ ખાણ્ડવં દાવં સમિદ્ધો જનમેજય
શાર્ણ્ગકોએ મંજૂરી આપ્યા પછી અગ્નિએ તેમ જ કર્યું અને પ્રજ્વલિત થઈને ખાંડવ વનને બળી નાખ્યું, હે જનમેજય.
મન્દપાલોઽઞપિ કૌરવ્યં ચિન્તયામાસ પુત્રકાન્। ઉક્ત્વાઽપિ ચ સ તિગ્માંશું નૈવ શર્માધિગચ્છતિ
મંડપાલ પણ, હે કૌરવ, પોતાના પુત્રોની ચિંતા કરવા લાગ્યો; તેજસ્વી દેવતાને કહ્યા પછી પણ તેને મનની શાંતિ મળી નહીં.
સ તપ્યમાનઃ પુત્રાર્થે લપિતામિદમબ્રવીત્। કથં નુ શક્તાઃ શરણે લપિતે મમ પુત્રકાઃ
પુત્રોની ચિંથામાં તપતા મંડપાલે લપિતાને પૂછ્યું: 'મારા પુત્રો, જે હવે તારી શરણમાં છે, તેઓ કેવી રીતે બચી શકશે?'
વર્ધમાને હુતવહે વાતે ચાશુ પ્રવાયતિ। અસમર્થા વિમોક્ષાય ભવિષ્યન્તિ મમાત્મજાઃ
જ્યારે અગ્નિ વધે છે અને પવન જોરથી ફૂંકાય છે, ત્યારે મારા પુત્રો બચી શકશે નહીં અને મુક્તિ મેળવવામાં અસમર્થ રહેશે.
કથં ત્વશક્તા ત્રાણાય માતા તેષાં તપસ્વિની। ભવિષ્યતિ હિ શોકાર્તા પુત્રત્રાણમપશ્યતી
તપસ્વિ તેમની માતા, દુઃખી થઈને અને પુત્રોને બચાવવાનો કોઈ ઉપાય ન દેખાઈ, કેવી રીતે નિષ્ફળ રહેશે?
કથમુડ્ડીયનેઽશક્તાન્પતને ચ મમાત્મજાન્। સન્તપ્યમાના બહુધા વાશમાના પ્રધાવતી
ઉડતી કે પડતી વખતે, મારી સંતાનો અનેક રીતે પીડાઈ રહ્યા છે, ત્યારે તેમની માતા રડતી અને દોડી રહી છે, તો તેઓ કેવી રીતે બચશે?
જરિતારિઃ કથં પુત્રઃ સારિસૃક્કઃ કથં ચ મે। સ્તમ્બમિત્રઃ કથં દ્રોણઃ કથં સા ચ તપસ્વિની
મારો પુત્ર જરિતારી કેવી રીતે બચશે? સારિસૃક્કો, સ્તંભમિત્ર, દ્રોણ અને તેમની તપસ્વિ માતા કેવી રીતે બચશે?
લાલપ્યમાનં તમૃષઇં મન્દપાલં તથા વને। લપિતા પ્રત્યુવાચેદં સાસૂયમિવ ભારત
જ્યારે મંડપાલ વનમાં આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરી રહ્યો હતો, ત્યારે લપિતાએ થોડું ગુસ્સાથી તેને જવાબ આપ્યો, હે ભારત.
ન તે પુત્રેષ્વવેક્ષાઽસ્તિ યાનૃષીનુક્તવાનસિ। તેજસ્વિનો વીર્યવન્તો ન તેષાં જ્વલનાદ્ભયમ્
તમે તમારા પુત્રોની ચિંતા જ નથી કરતા, જ્યારે તમે ઋષિઓને કહ્યું છે; તેઓ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી છે, તેમને અગ્નિથી કોઈ ડર નથી.
ત્વયાઽગ્નૌ તે પરીતાશ્ચ સ્વયં હિ મમ સન્નિધૌ। શ્રુતં તથા ચેતિ જ્વલનેન મહાત્મના
તમે તેમને અગ્નિમાં રક્ષણ આપ્યું છે અને હું પણ તેમની સાથે હાજર છું; મહાન આત્મા, તેજસ્વી દેવતાથી પણ આવું સાંભળ્યું છે.
પલો ન તાં વાચમુક્ત્વા મિથ્યા કરિષ્યતિ। ન્ધુકૃત્યે ન તેન તે સ્વસ્થ માનસમ્
મંડપાલે જે વચન આપ્યું છે, તે ખોટું સાબિત નહીં કરે; તેના આ કાર્યથી તમારું મન શાંત રહેવું જોઈએ.
તામેવ તુ મમામિત્રાં ચિન્તયન્પરિતપ્યસે। ધ્રુવં મયિ ન તે સ્નેહો યથા તપયં પુરાઽભવત્
તમે માત્ર મારા શત્રુઓની ચિંતા કરો છો અને દુઃખી થાઓ છો; નિશ્ચિતપણે, હવે તમારો મારો પર પ્રેમ પહેલો જેવો રહ્યો નથી.
નહિ પક્ષવતા ન્યાય્યં નિઃ હેન સુહૃજ્જને। પીડ્યમાન ઉપદ્રષ્ટું શક્તેના મા કથંચન
પાંખવાળા માટે યોગ્ય નથી કે મિત્ર મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે તેને છોડે; જે શક્તિશાળી છે, તે ક્યારેય પીડિતને અવગણવો જોઈએ નહીં.
ગચ્છ ત્વં જરિતામેવ યદર્થં પરિતપ્યસે। ચરિષ્યામ્યહમપ્યેકા યથા પુરુષાશ્રિતા
તમે જરિતા પાસે જાઓ, જેના માટે તમે ચિંતિત છો; હું પણ એકલી રહીશ, જેમ સ્ત્રીઓ પુરુષ પર આધાર રાખે છે.
નાહમેવં ચરે લોકે યથા ત્વમભિમન્યસે। અપત્યહેતોર્વિચરે તચ્ચ કૃચ્છ્રગતં મમ
હું દુનિયામાં એ રીતે વર્તું છું નહીં, જેમ તમે માનો છો; હું તો મારા સંતાનો માટે ફરું છું અને એ પણ મારા માટે મુશ્કેલ છે.
ભૂતં હિત્વા ચ ભાવ્યર્થે યોઽવલમ્બેત્સ મન્દધીઃ। અવમન્યેત તં લોકો યથેચ્છસિ તથા કુરુ
જે ભવિષ્ય માટે વર્તમાનને છોડે છે, તે મૂર્ખ છે; દુનિયા તેને અવગણે છે—તમે તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે કરો.
એષ હિ પ્રજ્વલન્નગ્નિર્લેલિહાની મહીરુહાન્। આવિગ્ને હૃદિ સન્તાપં જનયત્યશિવં મમ
આ અગ્નિ, જે વૃક્ષોને ચાટતો પ્રજ્વલિત થાય છે, મારા દુઃખી હૃદયમાં દુઃખ અને અશુભતા લાવે છે.
ભર્તુર્હિ વાક્યં સા શ્રુત્વા લપિતા દુઃખિતાઽભવત્। સાન્ત્વયામાસ ચ પુનઃ પતિ પતિપરાયણા
પતિના વચન સાંભળીને લપિતા દુઃખી થઈ ગઈ; છતાં પતિપ્રેમી હોવાથી, તેણે ફરી પતિને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તસ્માદ્દેશાદતિક્રાન્તે જ્વલને જરિતા પુનઃ। જગામ પુત્રકાનેન જરિતા પુત્રગૃદ્ધિની
તે પ્રદેશમાંથી પસાર થયા પછી, જરિતા અગ્નિથી દાઝાઈને ફરીથી પોતાના પુત્રોની આશામાં આગળ વધી.
સા તાન્કુશલિનઃ સર્વાન્વિમુક્તાઞ્જાતવેદસઃ। રોરૂયમાણાન્દદૃશે વને પુત્રાન્નિરામયાન્
તેણે જંગલમાં પોતાના બધા પુત્રોને સુરક્ષિત અને અગ્નિમાંથી બચેલા, રડતાં પણ આરોગ્યમંદ જોઈ લીધા.
અશ્રૂણિ મુમુચે તેષાં દર્શનાત્સા પુનઃપુનઃ। `ન શ્રદ્ધેયં તતસ્તેષાંર્શનં વૈ પુનઃપુનઃ
પુત્રોને જોઈને જરિતાની આંખોમાં વારંવાર આંસુ આવી ગયા; તેમ છતાં તેમના ફરી ફરી રડવાનો અવાજ એને અવિશ્વસનીય લાગ્યો.
ઇતિ મત્વાઽબ્રવીદ્વાકજરિતા પુત્રગૃદ્ધિની।' એકાકશશ્ચ પુત્રાંસ્તન્ત્ર્શમાનાન્વપદ્યત
આવી રીતે વિચાર કરીને, પુત્રોની આશામાં જરિતા બોલી અને એકલી જ ડરતી ડરતી પોતાના પુત્રો પાસે પહોંચી.
જરિતા તુ પરિષ્વજ્યુત્રસ્નેહાચ્ચુચુમ્બ હ
જરિતાએ માતૃસ્નેહથી પોતાના પુત્રોને ભેળવીને ચુંબન આપ્યા.
તતોઽભ્યગચ્છત્સહસમન્દપાલોઽપિ ભારત। અથ તે સર્વ એવૈનં ભ્યનન્દંસ્તદા સુતાઃ
એ સમયે મંડપાલ પણ ઝડપથી ત્યાં પહોંચ્યો, અને તેના આગમનથી બધા પુત્રો ખૂબ આનંદિત થયા.
ગુરુત્વાન્મન્દપાલસ્તપસશ્ચ વિશેષતઃ। અભિવાદામહે સર્વે તપક્ષાઃ પ્રસાદતઃ
મંડપાલના વડીલપણાં અને ખાસ કરીને તેના તપ માટે, બધા તપસ્વીઓએ તેને આદરપૂર્વક વંદન કર્યું.
એવમુક્તવતાં તેષાં તનન્દ્ય મહાતપાઃ। પરિષ્વજ્ય તતો મૂ ઉપાઘ્રાય ચ બલકાન્। પુત્રાન્સ્વયં સમાહૂયતઃ પ્રોવાચ ગૌતમઃ
આ રીતે બધાએ વાત કરી, પછી મહાન તપસ્વીએ આનંદથી પોતાના પુત્રોને ભેળવીને સુઘંધી લીધા અને ગૌતમએ પોતે પોતાના પુત્રોને બોલાવીને કહ્યું.
લાલપ્યમાનમેકૈકંરિતાં ચ પુનઃપુનઃ। ન ચૈવોચુસ્તદા કિંતમૃષિં સાધ્વસાધુ વા
દરેક બાળકને વારંવાર લાડ કરાતા, તેમણે ઋષિને કોઈ સારું કે ખરાબ કંઈ કહ્યું નહીં.
જ્યેષ્ઠઃ સુતસ્તે કત કતમસ્તસ્ય ચાનુજઃ। મધ્યમઃ કતમશ્ચૈવ યાન્કતમશ્ચ તે
તમારો મોટો પુત્ર કયો છે? તેના પછીનો કયો છે? મધ્યમ કયો છે? અને તેમાં તમારો કયો છે?
એવં બ્રુવન્તં દુઃખાકં મા ન પ્રતિભાષસે। કૃતવાનસ્મિ હવ્યાનૈવ શાન્તિમિતો લભે। `એવમુક્ત્વા તુ તાં મન્દપાલસ્તદાઽસ્પૃશત્
તમે દુઃખી હોવા છતાં, કેમ જવાબ આપતા નથી? મેં હવન કરીને શાંતિ મેળવી છે; આવું કહીને મંડપાલએ તેને સ્પર્શ કર્યો.
કિં નુ જ્યેષ્ઠેન તે કિમનન્તરજેન તે। કિં વા મધ્યમજાતેન કિં કનિષ્ઠેન વા પુનઃ
તમારે મોટા પુત્રમાં શું છે? પછીના પુત્રમાં શું છે? મધ્યમ પુત્રમાં શું છે? કે પછી નાનામાં શું છે?