ત્વમન્નં પ્રાણિભિર્ભુક્તમન્તર્ભૂતો જગત્પતે। નિત્યપ્રવૃદ્ધઃ પચસિ ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્
હે જગતના સ્વામી, તું એ અન્ન છે જે પ્રાણીઓ ખાય છે અને અંદર પ્રવેશ કરે છે. તું સદા વધતો રહે છે અને બધું પકાવે છે; બધું તારા પર આધાર રાખે છે.
સૂર્યો ભૂત્વા રશ્મિભિર્જાતવેદો ભૂમેરમ્ભો ભૂમિજાતાન્રસાંશ્ચ। વિશ્વાનાદાય પુનરુત્સૃજ્ય કાલે દૃષ્ટ્વા વૃષ્ટ્યા ભાવયસીહ શુક્ર
હે જાતવેદ, તું સૂર્ય બનીને પોતાની કિરણોથી ધરતીનું પાણી અને ધરતીમાંથી ઉત્પન્ન રસો ખેંચે છે; બધું ખેંચીને સમય આવે ત્યારે ફરી છોડે છે અને વરસાદથી બધાને પોષે છે, હે તેજસ્વી.
ત્વત્ત એતાઃ પુનઃ શુક્ર વીરુધો હરિતચ્છદાઃ। જાયન્તે પુષ્કરિણ્યશ્ચ સુભદ્રશ્ચ મહોદધિઃ
હે તેજસ્વી, તારા દ્વારા ફરીથી આ લીલાછમ વનસ્પતિઓ, કમળવાળી તળાવો અને શુભ મહાસાગર જન્મે છે.
ઇદં વૈ સદ્મ તિગ્માંશો વરુણસ્ય પરાયણમ્। શિવસ્ત્રાતા ભવાસ્માકં માઽસ્માનદ્ય વિનાશય
હે તીક્ષ્ણ કિરણાવાળા, આ ઘર વરુણનું આશ્રયસ્થાન છે. તું અમારો શુભ રક્ષક બન અને આજે અમને વિનાશ ન કર.
પિઙ્ગાક્ષ લોહિતગ્રીવ કૃષ્ણવર્ત્મન્હુતાશન। પરેણ પ્રેહિ મુઞ્ચાસ્માન્સાગરસ્ય ગૃહાનિવ
હે પીળા નેત્રવાળા, લાલ ગળાવાળા, કાળી પંથવાળા, હવ્યોને ભોજન કરનાર, તું પાર જઈ અમને મુક્ત કર, જેમ સાગરના ઘરોમાંથી બહાર કાઢે છે.
એવમુક્તો જાતવેદા દ્રોણેન બ્રહ્મવાદિના। દ્રોણમાહ પ્રતીતાત્મા મન્દપાલપ્રતિજ્ઞયા
આ રીતે, હે જાતવેદ, બ્રહ્મવેદી દ્રોણે તને સંબોધન કર્યું. મંડપાલની પ્રતિજ્ઞાથી પ્રસન્ન થઈ, અગ્નિએ દ્રોણને ઉત્તર આપ્યો.
ઋષિર્દ્રોણસ્ત્વમસિ વૈ બ્રહ્મૈતદ્વ્યાહૃતં ઈપ્સિતં તે કરિષ્યામિ ન ચ તે
તુજ દ્રોણ, તું ખરેખર ઋષિ છે; આ બ્રહ્મવાક્ય બોલાયું છે. હું તારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ અને—
મન્દપાલેન વૈ યૂયં મમ પૂર્વં નિવેદિતાઃ। વર્જયેઃ પુત્રકાન્મહ્યં દહન્દાવમિતિ સ્મ હ
મંડપાલે અગાઉ મને કહેલું કે, 'જ્યારે તું વન દહન કરે ત્યારે મારા પુત્રોને બચાવ.' તેમ કહીને તારે મને ઓળખાવ્યા હતા.
તસ્ય તદ્વચનં દ્રોણ ત્વયા યચ્ચેહ ભાષિતમ્। ઉભયં મે ગરીયસ્તુ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે। ભૃશં પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે બ્રહ્મંસ્તોત્રેણ સત્તમ
હે દ્રોણ, મંડપાલનું એ વચન અને તું અહીં જે બોલ્યો છે, એ બંને મારા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. મને કહો, હું તારા માટે શું કરું? હું ખુબ જ પ્રસન્ન છું; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તારા સ્તોત્ર માટે આશીર્વાદ.
ઇમે માર્જારકાઃ શુક્ર નિત્યમુદ્વેજયન્તિ નઃ। એતાન્કુરુષ્વ દગ્ધાંસ્ત્વં હુતાશન સબાન્ધવાન્
હે તેજસ્વી, આ બિલાડીઓ અમને હંમેશા તકલીફ આપે છે; હે હવ્યવાહન, તું તેમને અને તેમના સંબંધીઓને દહન કરી નાખ.
તથા તત્કૃતવાનગ્નિરભ્યનુજ્ઞાય શાર્ઙ્ગકાન્। દદાહ ખાણ્ડવં દાવં સમિદ્ધો જનમેજય
શાર્ણ્ગકોએ મંજૂરી આપ્યા પછી અગ્નિએ તેમ જ કર્યું અને પ્રજ્વલિત થઈને ખાંડવ વનને બળી નાખ્યું, હે જનમેજય.
મન્દપાલોઽઞપિ કૌરવ્યં ચિન્તયામાસ પુત્રકાન્। ઉક્ત્વાઽપિ ચ સ તિગ્માંશું નૈવ શર્માધિગચ્છતિ
મંડપાલ પણ, હે કૌરવ, પોતાના પુત્રોની ચિંતા કરવા લાગ્યો; તેજસ્વી દેવતાને કહ્યા પછી પણ તેને મનની શાંતિ મળી નહીં.
સ તપ્યમાનઃ પુત્રાર્થે લપિતામિદમબ્રવીત્। કથં નુ શક્તાઃ શરણે લપિતે મમ પુત્રકાઃ
પુત્રોની ચિંથામાં તપતા મંડપાલે લપિતાને પૂછ્યું: 'મારા પુત્રો, જે હવે તારી શરણમાં છે, તેઓ કેવી રીતે બચી શકશે?'
વર્ધમાને હુતવહે વાતે ચાશુ પ્રવાયતિ। અસમર્થા વિમોક્ષાય ભવિષ્યન્તિ મમાત્મજાઃ
જ્યારે અગ્નિ વધે છે અને પવન જોરથી ફૂંકાય છે, ત્યારે મારા પુત્રો બચી શકશે નહીં અને મુક્તિ મેળવવામાં અસમર્થ રહેશે.
કથં ત્વશક્તા ત્રાણાય માતા તેષાં તપસ્વિની। ભવિષ્યતિ હિ શોકાર્તા પુત્રત્રાણમપશ્યતી
તપસ્વિ તેમની માતા, દુઃખી થઈને અને પુત્રોને બચાવવાનો કોઈ ઉપાય ન દેખાઈ, કેવી રીતે નિષ્ફળ રહેશે?
કથમુડ્ડીયનેઽશક્તાન્પતને ચ મમાત્મજાન્। સન્તપ્યમાના બહુધા વાશમાના પ્રધાવતી
ઉડતી કે પડતી વખતે, મારી સંતાનો અનેક રીતે પીડાઈ રહ્યા છે, ત્યારે તેમની માતા રડતી અને દોડી રહી છે, તો તેઓ કેવી રીતે બચશે?
જરિતારિઃ કથં પુત્રઃ સારિસૃક્કઃ કથં ચ મે। સ્તમ્બમિત્રઃ કથં દ્રોણઃ કથં સા ચ તપસ્વિની
મારો પુત્ર જરિતારી કેવી રીતે બચશે? સારિસૃક્કો, સ્તંભમિત્ર, દ્રોણ અને તેમની તપસ્વિ માતા કેવી રીતે બચશે?
લાલપ્યમાનં તમૃષઇં મન્દપાલં તથા વને। લપિતા પ્રત્યુવાચેદં સાસૂયમિવ ભારત
જ્યારે મંડપાલ વનમાં આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરી રહ્યો હતો, ત્યારે લપિતાએ થોડું ગુસ્સાથી તેને જવાબ આપ્યો, હે ભારત.
ન તે પુત્રેષ્વવેક્ષાઽસ્તિ યાનૃષીનુક્તવાનસિ। તેજસ્વિનો વીર્યવન્તો ન તેષાં જ્વલનાદ્ભયમ્
તમે તમારા પુત્રોની ચિંતા જ નથી કરતા, જ્યારે તમે ઋષિઓને કહ્યું છે; તેઓ શક્તિશાળી અને પરાક્રમી છે, તેમને અગ્નિથી કોઈ ડર નથી.
ત્વયાઽગ્નૌ તે પરીતાશ્ચ સ્વયં હિ મમ સન્નિધૌ। શ્રુતં તથા ચેતિ જ્વલનેન મહાત્મના
તમે તેમને અગ્નિમાં રક્ષણ આપ્યું છે અને હું પણ તેમની સાથે હાજર છું; મહાન આત્મા, તેજસ્વી દેવતાથી પણ આવું સાંભળ્યું છે.
પલો ન તાં વાચમુક્ત્વા મિથ્યા કરિષ્યતિ। ન્ધુકૃત્યે ન તેન તે સ્વસ્થ માનસમ્
મંડપાલે જે વચન આપ્યું છે, તે ખોટું સાબિત નહીં કરે; તેના આ કાર્યથી તમારું મન શાંત રહેવું જોઈએ.
તામેવ તુ મમામિત્રાં ચિન્તયન્પરિતપ્યસે। ધ્રુવં મયિ ન તે સ્નેહો યથા તપયં પુરાઽભવત્
તમે માત્ર મારા શત્રુઓની ચિંતા કરો છો અને દુઃખી થાઓ છો; નિશ્ચિતપણે, હવે તમારો મારો પર પ્રેમ પહેલો જેવો રહ્યો નથી.
નહિ પક્ષવતા ન્યાય્યં નિઃ હેન સુહૃજ્જને। પીડ્યમાન ઉપદ્રષ્ટું શક્તેના મા કથંચન
પાંખવાળા માટે યોગ્ય નથી કે મિત્ર મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે તેને છોડે; જે શક્તિશાળી છે, તે ક્યારેય પીડિતને અવગણવો જોઈએ નહીં.
ગચ્છ ત્વં જરિતામેવ યદર્થં પરિતપ્યસે। ચરિષ્યામ્યહમપ્યેકા યથા પુરુષાશ્રિતા
તમે જરિતા પાસે જાઓ, જેના માટે તમે ચિંતિત છો; હું પણ એકલી રહીશ, જેમ સ્ત્રીઓ પુરુષ પર આધાર રાખે છે.
નાહમેવં ચરે લોકે યથા ત્વમભિમન્યસે। અપત્યહેતોર્વિચરે તચ્ચ કૃચ્છ્રગતં મમ
હું દુનિયામાં એ રીતે વર્તું છું નહીં, જેમ તમે માનો છો; હું તો મારા સંતાનો માટે ફરું છું અને એ પણ મારા માટે મુશ્કેલ છે.
ભૂતં હિત્વા ચ ભાવ્યર્થે યોઽવલમ્બેત્સ મન્દધીઃ। અવમન્યેત તં લોકો યથેચ્છસિ તથા કુરુ
જે ભવિષ્ય માટે વર્તમાનને છોડે છે, તે મૂર્ખ છે; દુનિયા તેને અવગણે છે—તમે તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે કરો.
એષ હિ પ્રજ્વલન્નગ્નિર્લેલિહાની મહીરુહાન્। આવિગ્ને હૃદિ સન્તાપં જનયત્યશિવં મમ
આ અગ્નિ, જે વૃક્ષોને ચાટતો પ્રજ્વલિત થાય છે, મારા દુઃખી હૃદયમાં દુઃખ અને અશુભતા લાવે છે.
ભર્તુર્હિ વાક્યં સા શ્રુત્વા લપિતા દુઃખિતાઽભવત્। સાન્ત્વયામાસ ચ પુનઃ પતિ પતિપરાયણા
પતિના વચન સાંભળીને લપિતા દુઃખી થઈ ગઈ; છતાં પતિપ્રેમી હોવાથી, તેણે ફરી પતિને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તસ્માદ્દેશાદતિક્રાન્તે જ્વલને જરિતા પુનઃ। જગામ પુત્રકાનેન જરિતા પુત્રગૃદ્ધિની
તે પ્રદેશમાંથી પસાર થયા પછી, જરિતા અગ્નિથી દાઝાઈને ફરીથી પોતાના પુત્રોની આશામાં આગળ વધી.
સા તાન્કુશલિનઃ સર્વાન્વિમુક્તાઞ્જાતવેદસઃ। રોરૂયમાણાન્દદૃશે વને પુત્રાન્નિરામયાન્
તેણે જંગલમાં પોતાના બધા પુત્રોને સુરક્ષિત અને અગ્નિમાંથી બચેલા, રડતાં પણ આરોગ્યમંદ જોઈ લીધા.