કૌસ્તુભસ્તુ મણિર્દિવ્ય ઉત્પન્નો ઘૃતસંભવઃ। મરીચિવિકચઃ શ્રીમાન્નારાયણઉરોગતઃ
ઘીમાંથી દિવ્ય અને તેજસ્વી કૌસ્તુભ મણિ પ્રગટ થયો, જે શ્રીમંત અને ઝળહળતો હતો, અને તે નારાયણએ ધારણ કર્યો.
શ્રીઃ સુરા ચૈવ સોમશ્ચ તુરગશ્ચ મનોજવઃ। `પારિજાતશ્ચ તત્રૈવ સુરભિશ્ચ મહામુને। જજ્ઞાતે તૌ તદા બ્રહ્મન્સર્વકામફલપ્રદૌ
શ્રી, સુરાદેવી, ચાંદ્રમાસ અને ઝડપી ઘોડો; ત્યાં જ પારિજાત વૃક્ષ અને સુગંધિત ગાય સુરભી પણ જન્મ્યા, હે મહાન ઋષિ, જે સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપનારા હતા.
તતો જજ્ઞે મહાકાયશ્ચતુર્દન્તો મહાગજઃ। કપિલા કામવૃક્ષશ્ચ કૌસ્તુભશ્ચાપ્સરોગણઃ।' યતો દેવાસ્તતો જગ્મુરાદિત્યપથમાશ્રિતાઃ
પછી મહાકાય, ચાર દાંતવાળો વિશાળ હાથી જન્મ્યો; કપિલા કામવૃક્ષ, કૌસ્તુભ અને અપ્સરાઓનો સમૂહ પણ પ્રગટ થયો; ત્યારબાદ દેવતાઓ સૌરમાર્ગે ચાલ્યા ગયા.
ધન્વન્તરિસ્તતો દેવો વપુષ્માનુદતિષ્ઠત। શ્વેતં કમણ્ડલું બિભ્રદમૃતં યત્ર તિષ્ઠતિ
પછી દેવતાઓમાં ધન્વંતરી પ્રગટ થયા, સુંદર કાયાવાળા, સફેદ કમંડળુ લઈને, જેમાં અમૃત હતું.
એતદત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા દાનવાનાં સમુત્થિતઃ। અમૃતાર્થે મહાન્નાદો મમેદમિતિ જલ્પતામ્
આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈ, દાનવોમાં અમૃત માટે મોટો ગાળો અને હોબાળો મચ્યો, બધા જ 'આ મારું છે!' એમ બોલવા લાગ્યા.
તતો નારાયણો માયાં મોહિનીં સમુપાશ્રિતઃ। સ્ત્રીરૂપમદ્ભુતં કૃત્વા દાનવાનભિસંશ્રિતઃ
પછી નારાયણએ મોહિની રૂપે અજોડ માયા ધારણ કરી, અદભુત સ્ત્રી સ્વરૂપ લઈને દાનવો પાસે ગયા.
તતસ્તદમૃતં તસ્યૈ દદુસ્તે મૂઢચેતસઃ। સ્ત્રિયૈ દાનવદૈતેયાઃ સર્વે તદ્ગતમાનસાઃ
ત્યારે, દાનવો મોહમાં પડી, પોતાના મનથી આખું અમૃત એ સ્ત્રીને આપી દીધું.
સા તુ નારાયણી માયા ધારયન્તી કમણ્ડલુમ્। આસ્યમાનેષુ દૈત્યેષુ પઙ્ક્ત્યા ચ પ્રતિ દાનવૈઃ
એ નારાયણી, કમંડળુ હાથમાં લઈને, જ્યારે દૈત્યોએ પંક્તિમાં બેઠા, ત્યારે એમને અમૃત વહેંચવા લાગી.
દેવાનપાયયદ્દેવી ન દૈત્યાંસ્તે ચ ચુક્રુશુઃ
દેવીએ અમૃત દેવતાઓને આપ્યું, દૈત્યોને નહીં; અને દૈત્યો દુઃખથી રડવા લાગ્યા.
અથાવરણમુખ્યાનિ નાનાપ્રહરણાનિ ચ। પ્રગૃહ્યાભ્યદ્રવન્દેવાન્સહિતા દૈત્યદાનવાઃ
પછી, મુખ્ય દૈત્ય અને દાનવો વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, એકઠા થઈને દેવતાઓ પર તૂટી પડ્યા.
તતસ્તદમૃતં દેવો વિષ્ણુરાદાય વીર્યવાન્। જહાર દાનવેન્દ્રેભ્યો નરેણ સહિતઃ પ્રભુઃ
એ સમયે, શક્તિશાળી વિષ્ણુ, નારાયણ સાથે, દાનવોના નેતાઓ પાસેથી અમૃત લઈ ગયા.
તતો દેવગણાઃ સર્વે પપુસ્તદમૃતં તદા। વિષ્ણોઃ સકાશાત્સંપ્રાપ્ય સંભ્રમે તુમુલે સતિ
પછી બધા દેવતાઓએ, વિષ્ણુ પાસેથી મળેલું અમૃત, ગજબના ગોથા અને ગભરાટ વચ્ચે પીધું.
પાયયત્યમૃતં દેવાન્હરૌ બાહુબલાન્નરઃ। નિરોધયતિ ચાપેન દૂરીકૃત્ય ધનુર્ધરાન્। યે યેઽમૃતં પિબન્તિ સ્મ તે તે યુદ્ધ્યન્તિ દાનવૈઃ;
નરએ હરિના બળથી દેવતાઓને અમૃત પીવડાવ્યું અને ધનુષ્યથી દુશ્મન ધનુર્ધારોને દૂર રાખ્યા; જેમ જેમ કોઈ અમૃત પીતો, એમ એમ દાનવો સાથે યુદ્ધ કરતો.
તતઃ પિબત્સુ તત્કાલં દેવેષ્વમૃતમીપ્સિતમ્। રાહુર્વિબુધરૂપેણ દાનવઃ પ્રાપિબત્તદા
એ સમયે, જ્યારે દેવતાઓ ઇચ્છિત અમૃત પી રહ્યા હતા, ત્યારે રાહુ નામનો દાનવ દેવતાનું રૂપ ધારણ કરી અમૃત પી ગયો.
તસ્ય કણ્ઠમનુપ્રાપ્તે દાનવસ્યામૃતે તદા। આખ્યાતં ચન્દ્રસૂર્યાભ્યાં સુરાણાં હિતકામ્યયા
જ્યારે એ દાનવના ગળા સુધી અમૃત પહોંચ્યું, ત્યારે ચંદ્ર અને સૂર્યે દેવતાઓના હિત માટે એ વાત જણાવી.
તતો ભગવતા તસ્ય શિરશ્છિન્નમલંકૃતમ્। ચક્રાયુધેન ચક્રેણ પિબતોઽમૃતમોજસા
પછી ભગવાને, ચક્રથી, અમૃત પીતા રાહુનું શણગારેલું માથું કાપી નાખ્યું.
તચ્છૈલશૃહ્ગપ્રઙ્ગિમં દાનવસ્ય શિરો મહત્। `ચક્રેણોત્કૃત્તમપતચ્ચાલયદ્વસુધાતલમ્
પર્વતની ચોટી જેવું મોટું દાનવનું માથું ચક્રથી કપાઈને જમીન પર પડ્યું અને ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
ચક્રચ્છિન્નં ખમુત્પત્ય નનાદાતિભયંકરમ્। તત્કબન્ધં પપાતાસ્ય વિસ્ફુરદ્ધરણીતલે
ચક્રથી કપાયેલું ધડ આકાશમાં ઉછળી ભયાનક ગર્જના કરતું, પછી માથાવિહોણું શરીર ધ્રુજતું જમીન પર પડ્યું.
ત્રયોદશ સહસ્રાણિ ચતુરશ્રં સમન્તતઃ। સપર્વતવનદ્વીપાં દૈત્યસ્યાકમ્પયન્મહીમ્
તે દાનવના ત્રેય હજારથી વધુ દ્વીપો, પર્વતો અને જંગલોવાળી ધરતી ચારેય બાજુ ધ્રુજી ઉઠી.
તતો વૈરવિનિર્બન્ધઃ કૃતો રાહુમુખેન વૈ। શાશ્વતશ્ચન્દ્રસૂર્યાભ્યાં ગ્રસત્યદ્યાપિ ચૈવ તૌ
પછી રાહુના મુખથી વૈર સર્જાયું અને આજદિન સુધી તે ચાંદ્ર અને સૂર્યને વારંવાર ગળી જાય છે.
વિહાય ભગવાંશ્ચાપિ સ્ત્રીરૂપમતુલં હરિઃ। નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈર્દાનવાન્તમકમ્પયત્
પછી ભગવાન હરિએ પોતાની અનન્ય સ્ત્રીરૂપ છોડી, ભયાનક શસ્ત્રોથી દાનવોમાં ભય પેદા કર્યો.
તતઃ પ્રવૃત્તઃ સંગ્રામઃ સમીપે લવણામ્ભસઃ। સુરાણામસુરાણાં ચ સર્વઘોરતરો મહાન્
પછી લવણસાગર પાસે દેવો અને દાનવો વચ્ચે ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું.
પ્રાસાશ્ચ વિપુલાસ્તીક્ષ્ણા ન્યપતન્ત સહસ્રશઃ। તોમરાશ્ચ સુતીક્ષ્ણાગ્રાઃ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
પહોળા અને તીક્ષ્ણ ભાલાં હજારોની સંખ્યામાં પડ્યા, તેમજ તીક્ષ્ણ ટોચવાળા તોમર અને અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો પણ.
તતોઽસુરાશ્ચક્રભિન્ના વમન્તો રુધિરં બહુ। અસિશક્તિગદારુગ્ણા નિપેતુર્ધરણીતલે
પછી દાનવો ચક્રથી ઘાયલ થઈને, ઘણું લોહી વહાવી, તલવાર, ભાલા, ગદા અને લાકડીના ઘા ખાઈ જમીન પર પડ્યા.
છિન્નાનિ પટ્ટિશૈશ્ચૈવ શિરાંસિ યુધિ દારુણૈઃ। તપ્તકાઞ્ચનમાલીનિ નિપેતુરનિશં તદા
લાલસોનું હાર પહેરેલા માથાં, યુદ્ધમાં ક્રૂર કટારથી કપાઈને સતત જમીન પર પડતા રહ્યા.
રુધિરેણાનુલિપ્તાઙ્ગા નિહતાશ્ચ મહાસુરાઃ। અદ્રીણામિવ કૂટાનિ ધાતુરક્તાનિ શેરતે
લોહીથી લથપથ શરીરવાળા મહાદાનવો, ખનિજલાલ રંગે રંગાયેલા પર્વતોના શિખરો જેવું, જમીન પર પડેલા હતા.
આહાકારઃ સમભવત્તત્ર તત્ર સહસ્રશઃ। અન્યોન્યંછિન્દતાં શસ્ત્રૈરાદિત્યે લોહિતાયતિ
યુદ્ધમાં એકબીજાને શસ્ત્રોથી મારતા, અનેક જગ્યાએ હજારોની સંખ્યામાં ગુર્જના ઉઠી, અને સૂર્ય લાલ દેખાતો હતો.
પરિઘૈરાયસૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સન્નિકર્ષે ચ મુષ્ટિભિઃ। નિઘ્નતાં સમરેઽન્યોન્યં શબ્દો દિવમિવાસ્પૃશત્
તીક્ષ્ણ લોખંડના ગદા અને નજીકથી મુઠ્ઠીઓ વડે એકબીજાને મારતા, યુદ્ધનો અવાજ આકાશ સુધી પહોંચતો હતો.
છિન્ધિભિન્ધિ પ્રધાવ ત્વં પાતયાભિસરેતિ ચ। વ્યશ્રૂયન્ત મહાઘોરાઃ શબ્દાસ્તત્ર સમન્તતઃ
'કાપો! ફાડો! દોડો! પાડી દો! હુમલો કરો!'—આવી ભયાનક ચીસો ચારે બાજુ સંભળાતી હતી.
એવં સુતુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને મહાભયે। નરનારાયણૌ દેવૌ સમાજગ્મતુરાહવમ્
આવી ભયાનક અને ગજબની લડાઈ ચાલતી હતી ત્યારે નર અને નારાયણ દેવો યુદ્ધમાં આવ્યા.