પાર્થા, હવે હું તને અને તારા ભાઈઓને એક પ્રાચીન કથા વિગતવાર કહેવા જઈ રહ્યો છું, જે યૂધિષ્ઠિર, તારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. શક્તિશાળી અસુર હિરણ્યકશિપુના વંશમાં, દૈત્યોના એક તેજસ્વી અને પ્રભાવી સ્વામી હતા, નિકુંભા. તેમના બે પુત્રો, સુંદ અને ઉપસુંદ, દૈત્યોના સ્વામી, ભયંકર અને ક્રૂર મનવાળા, અતિશય શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતા. આ બંને અસુરો, એક જ ઇરાદા અને ધ્યેય સાથે, હંમેશાં સાથે રહેતા, આનંદ અને દુઃખ બંનેમાં ભાગીદાર હતા. એકબીજા વગર તેઓ ન તો ખાતા, ન તો બોલતા; એકબીજાને જે ગમતું, એ જ કરતા અને એકબીજાને પ્રિય હોય તે જ વાત કરતા. તેમના સ્વભાવ અને વર્તન એકસરખા હતા, જાણે એક જ આત્મા બે રૂપે પ્રગટ થયો હોય; તેઓ દરેક કાર્યમાં એકમેક સાથે જોડાયેલા હતા. ત્રણ લોક જીતવાની એકમાત્ર ઈચ્છા સાથે, બંને ભાઈઓએ વિંધ્ય પર્વત પર જઈને કઠોર તપસ્યા શરૂ કરી. લાંબા સમય સુધી તપસ્યા કરતા, બંને ભૂખ અને તરસથી કાંપ્યા, થાકેલા અને વાળ જટાવાળાં, વટ અને છાલનાં વસ્ત્રો પહેરેલા હતા. તેમના શરીર પર મેલ લાગેલું, તેઓ હવામાં જીવતા, પોતાનું માંસ યજ્ઞમાં અર્પણ કરતા, પગની આંગળીના ટોચે ઊભા રહી, હાથ ઊંચા અને આંખો અચળ રાખી, લાંબા સમય સુધી તપસ્યા પાળતા રહ્યા. તેમની તપસ્યાની શક્તિને કારણે, વિંધ્ય પર્વત લાંબા સમય સુધી દુઃખી થઈ, અને ધુમાડો ઉઠવા લાગ્યો, જે અદભુત લાગતો હતો. ત્યારે દેવતાઓ ખૂબ જ ભયભીત થઈ ગયા, અને એમની તપસ્યામાં અડચણ લાવવા માટે, દેવોએ અનેક અવરોધો ઉભા કર્યા. તેઓએ રત્નો અને સ્ત્રીઓથી બંને ભાઈઓને લલચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ બંને ભાઈઓ પોતાના મહાન વ્રત પર અડગ રહ્યા. પછી દેવોએ વધુ માયા ઉત્પન્ન કરી—સગાં બહેનો, માતાઓ, પત્નીઓ અને તેમના પોતાના બાળકો પણ. એક રાક્ષસ ભાલા સાથે આવીને તેમને ખેંચી લઈ ગયો, તેમના આભૂષણ અને વાળ વિખેરાઈ ગયા, વસ્ત્રો અને ગહનાં પડી ગયા. બધી સ્ત્રીઓ બૂમો પાડી, “અમને બચાવો!” પણ બંને ભાઈઓ પોતાના વ્રત પર અડગ રહ્યા, કોઈ અશાંતિ ન જણાવી. જ્યારે બંને ભાઈઓમાં કોઈ પણ હલનચલન ન થયું, ત્યારે બધી સ્ત્રીઓ અને જીવાતો અદૃશ્ય થઈ ગયા. પછી બ્રહ્મા પિતામહ સ્વયં બંને મહાન અસુરો પાસે આવ્યા, અને લોકકલ્યાણ માટે તેમને વરદાન આપવાનો વચન આપ્યો. સુંદ અને ઉપસુંદ, ધીરજ અને પરાક્રમથી ભરપૂર, બ્રહ્માને જોઈને હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા. બંનેએ સાથે કહ્યું, “હે પિતામહ, જો આપ અમારી તપસ્યાથી પ્રસન્ન છો—” “અમને ઇલ્યુઝન અને શસ્ત્રોમાં નિપુણ, શક્તિશાળી અને ઇચ્છા પ્રમાણે કોઈ પણ રૂપ ધારણ કરી શકીએ, અમરતા આપો.” બ્રહ્માએ કહ્યું, “અમરતા સિવાય, જે પણ તમે માંગો છો, તે હું આપું છું; અમરતા તો અમરોએ પણ નથી.” “તમે ‘અમે શક્તિશાળી થઈશું’ એ વિચારે તપસ્યા કરી છે, તેથી અમરતા આપવી શક્ય નથી.” “તમે ત્રણ લોક જીતવા માટે તપસ્યા કરી છે, તેથી, દૈત્યોના સ્વામી, હું તમારી ઈચ્છા પૂરી કરી શકતો નથી.” સુંદ અને ઉપસુંદે કહ્યું, “ત્રણ લોકમાં જે કંઈ છે, ચળતાં કે અચળ, એમાંથી અમને કોઈથી ભય ન રહે, એકબીજાને સિવાય, હે પિતામહ.” બ્રહ્માએ કહ્યું, “તમે જે માંગ્યું છે, તે વરદાન હું આપું છું; અને મૃત્યુ અંગે જે વ્યવસ્થા છે, એ પણ એવી જ રહેશે.” પછી પિતામહ બ્રહ્માએ તેમને વરદાન આપીને, તેમની તપસ્યા બંધ કરાવી, અને બ્રહ્મા લોકમાં પાછા ગયા. વરદાન મળ્યા પછી, બંને દૈત્ય ભાઈઓ, ત્રણ લોકમાં અપરાજિત, પોતાના વતનમાં પાછા ફર્યા. બંનેને વરદાન મળ્યું, ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ, અને મન એમાં સ્થિર હતું, એમ જોઈને તેમના મિત્રો અને પ્રજામાં ખૂબ આનંદ છવાઈ ગયો. પછી બંનેએ જટાવાળાં તોડીને, મુક્તા અને તેજસ્વી ગહનાં પહેર્યાં, અને સુંદર વસ્ત્રો ધારણ કર્યા. અમાવસ્યાની રાતને તેમણે સતત ઉત્સવમાં ફેરવી દીધી; તેમના મિત્રો અને પ્રજામાં હંમેશાં આનંદ અને ખુશી છવાઈ રહી. “હંમેશાં ભોજન, આનંદ, દાન, અને મજા થવી જોઈએ; ગાન અને પાન હોવું જોઈએ”—આવો ધ્વનિ દરેક ઘરમાં ગુંજતો. દૈત્યોની શહેરમાં, મોટા અવાજ અને તાળી સાથે, આનંદ અને ખુશી છવાઈ ગઈ. અનેક રમતો અને વિલાસમાં, દૈત્યો, જે ઈચ્છે તે રૂપ ધારણ કરી શકે, વર્ષો સુધી જાણે એક જ દિવસમાં આનંદ માણતા રહ્યા. પણ જ્યારે ઉત્સવ પૂર્ણ થયો, બંને ભાઈઓએ ત્રણ લોક જીતવાની ઈચ્છા રાખી, સાથે પરામર્શ કરી, અને પછી પોતાની સેના તૈયાર કરી. મિત્રો, વરિષ્ઠ દૈત્યો અને મંત્રીઓની મંજૂરીથી, બંને ભાઈઓએ માઘ નક્ષત્રની રાત્રે વિધિવત વિદાય સંસ્કાર કર્યા અને યાત્રા શરૂ કરી. ગદા, ઢાલ, ભાલા અને મુસળથી સજ્જ, બંને ભાઈઓ પોતાનાં દૈત્ય સેનાપતિઓ સાથે, કવચ પહેરીને, એકસાથે નીકળી પડ્યા. શુભ ગીતો, વિજય સ્તુતિઓ અને ચારણોના વખાણ સાથે, બંને ભાઈઓ આનંદભેર યાત્રા પર નીકળી. બંને દૈત્યો, ઈચ્છા પ્રમાણે ગતિ કરી શકે, આકાશમાં ઉડીને, શક્તિથી ઉન્મત્ત થઈ, દેવતાઓના વતન તરફ ગયા. દેવતાઓએ તેમના આગમન અને બ્રહ્મા દ્વારા મળેલા વરદાન જાણીને, સ્વર્ગ છોડીને બ્રહ્મા લોકમાં શરણ લઈ. ઈન્દ્રનું રાજ્ય જીત્યા પછી, બંને ભાઈઓએ યક્ષ અને રાક્ષસોની સેના પર પણ વિજય મેળવી, અને આકાશમાં ચાલતાં જીવાતોને પણ મારી નાખ્યા. આવી હતી સુંદ અને ઉપસુંદની અનોખી કથા, યૂધિષ્ઠિર.