કાળજ્ઞાનના આ અભ્યાસમાં, મહાભારતનું વિલક્ષણ અને મહાન ગ્રંથ, જે આરણ્યક પર્વનો સ્વરૂપ ધરાવે છે, તેની અંદર વિરાટ અને ઉદ્યોગ પર્વનો સાર સમાયેલો છે. ભીષ્મ પર્વ તેનુ મોટું શાખા છે, જ્યારે દ્રોણ પર્વ તેના પાનાંઓની જેમ છે. કર્ન પર્વ ફૂલોથી સજ્જ છે, તો શલ્ય પર્વ સુગંધ સાથે છે; સ્ત્રી પર્વ એ આરામનું સ્થાન છે અને શાંતિ પર્વ તેનું મહાન ફળ છે. આ ગ્રંથ આશ્વમેદિકા અને અંશાસન પર્વ દ્વારા છાંટાયેલું છે, અને આશ્રમવાસિકા પર્વ તેને સંરક્ષણ આપે છે. માઉસલ પર્વ તેનો સારાંશ છે, અને આ ગ્રંથને શ્રેષ્ઠ દ્વિજનોએ સેવા આપી છે. આ ગ્રંથ, જે તમામ મહાન કવિઓનો આધાર બની રહેશે, તે અવિરત વાદળની જેમ છે, જે તમામ જીવોને છાંટે છે, અને ભારતના મહાન વૃક્ષ સમાન છે. જયારે બ્રહ્માએ આ કાવ્યોને લખવા માટે ગણેશને યાદ કર્યો, ત્યારે તેમણે કહ્યું, "હવે આ કાવ્યને લખવા માટે ગણેશને યાદ કરીએ." બ્રહ્મા, જગતના સર્જક, સજ્ઞાઓ અને દેવતાઓ સાથે પોતાના સ્થાને પરત ફર્યા. ત્યારબાદ વ્યાસ, સત્યવતીના પુત્ર, ગણેશને યાદ કરે છે. જેમ જ ગણેશને યાદ કરવામાં આવે છે, તેમ જ ગણાના સ્વામી ત્યાં ઉપસ્થિત થાય છે. વ્યાસે ગણેશને પૂજ્યા પછી કહ્યું, "તમે આ ભારતના લેખક બની જાઓ, જ્યારે હું તેને ઉલ્લેખ કરું છું અને જ્યારે તે મારા મનમાં આવે છે." આ સાંભળીને, અવરોધોના સ્વામી કહે છે, "જો મારા પેનને લખતી વખતે એક ક્ષણ પણ રોકાવું ન પડે, તો હું લેખક બનીશ." વ્યાસે આ દેવને કહ્યું, "સમજ્યા વગર કશું ન લખવું." "ઓમ" કહીને, ગણેશ ખરેખર લેખક બની જાય છે. ત્યારે વ્યાસે, છુપાયેલી જિજ્ઞાસા હેઠળ, લખાણમાં જટિલ ગૂંચો રચ્યો, જે શરત મુજબ હતો. આ ગ્રંથમાં આઠ હજાર કાવ્યો અને આઠ સો વધુ છે; આને હું જાણું છું, શુક જાણે છે, અને સંજયા જાણે કે ન જાણે. આજકાલ, તે ગૂંચો મજબૂત રીતે રચાયેલો છે; તેના અર્થની ઊંડાઈ અને સૂક્ષ્મતા કારણે તે ઉકેલાઈ શકતું નથી. ગણેશ, જે સર્વજ્ઞાની છે, તે પણ વિચારમાં થોડીક ક્ષણો રોકાતો હતો; તે સમય દરમિયાન, વ્યાસે ઘણા અન્ય કાવ્યો રચ્યા. હવે હું આ વૃક્ષનાં શાખાઓ, ફૂલો અને ફળોનું વર્ણન કરું છું, જે મીઠા, શુદ્ધ અને પોષકતાથી ભરપૂર છે, અને અમરોથી પણ અવિરત છે. દ્વૈપાયન (વ્યાસ) એ આ પર્વોના સૂચકાંકોનું પ્રથમ પાઠ શુકને શીખવ્યું. ત્યારબાદ, તેમણે અન્ય યોગ્ય શિષ્યોને આપ્યું; તેમણે છ લાખ કાવ્યોની બીજી સંકલન કરી, અને બગદેવોના જગતમાં ત્રીસ લાખ સ્થાપિત થયા. પિતૃ જગતમાં પંદર હજાર, રાક્ષસ અને યક્ષોમાં ચૌદ હજાર, અને માનવોમાં એક લાખ કાવ્યો સ્થાપિત છે. નારદે દેવતાઓને આનું પઠન કર્યું, આસિત-દેવલાએ પિતૃઓને, અને શુકે ખરેખર ગંધર્વો, યક્ષો અને રાક્ષસોને આનું પઠન કર્યું. sage વૈશંપાયનએ આનું પઠન રાજા પરિક્ષિતને કર્યું, જેને જનમેજય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતું હતું. આ માનવ જગતમાં, વૈશંપાયન, વ્યાસના ધર્મિક શિષ્ય અને તમામ વેદોના જાણકારોમાં શ્રેષ્ઠ, આનું પઠન કર્યું. હવે સાંભળો, હું એક લાખ કાવ્યોનું વર્ણન કરું છું, જે મેં બોલ્યા છે. દુર્યોધન ગુસ્સાના મહાન વૃક્ષ છે, કર્ન તેનું ત્રુંક છે, શકુની તેની શાખાઓ છે, દુશાશન તેની વિપુલ ફૂલો અને ફળો છે, અને રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર, જ્ઞાનવિહોણા, તેનો મૂળ છે. યુધિષ્ઠિરમાં ધર્મનો મહાન વૃક્ષ છે, અર્જુન તેનું ત્રુંક છે, ભીમસેના તેની શાખાઓ છે, મદ્રીના પુત્રો તેના વિપુલ ફૂલો અને ફળો છે, અને કૃષ્ણ, બ્રહ્મા અને બ્રાહ્મણો સાથે, તેનો મૂળ છે. પાંડુ, જે સેનાની શક્તિ અને યોધા તરીકે અનેક દેશોને જીત્યા હતા, પોતાના લોકો સાથે જંગલમાં રહેતા હતા, શિકારને સમર્પિત. શિકાર દરમિયાન એક હરણને મારવા માટેની મુશ્કેલીને કારણે, તેમને એક મહાન આફતનો સામનો કરવો પડ્યો; પ્રિથાના પુત્રોએ જન્મથી જ યોગ્ય વર્તન અને શિસ્તનું પાલન કર્યું. માતાના સંમતિથી, ધર્મ, વાયુ અને ઈન્દ્રને પુત્રોની ઈચ્છા સાથે આમંત્રિત કરવાના ગુપ્ત શિક્ષણ અનુસાર, કુંતીએ આ મંત્રોને બોલાવ્યા. ત્યારબાદ, પોતાના પતિના પ્રિય કુંતી, ધર્મ, વાયુ અને ઈન્દ્રને પુત્રોની ઈચ્છા સાથે આમંત્રિત કરે છે. આ આમંત્રણ દ્વારા, મદ્રીયે પણ આશ્વિનોને આમંત્રિત કર્યા; આ રીતે, પાંડુના તમામ પુત્રો કુંતી અને મદ્રી દ્વારા મંત્રો દ્વારા જન્મ્યા, તપસ્વીઓ સાથે ઉછરાયા અને તેમની માતાઓ દ્વારા રક્ષિત થયા. શુદ્ધ અને પવિત્ર જંગલોમાં, અને નોબલના મહાન આશ્રમોમાં, પાંડુના બધા શક્તિશાળી પુત્રો જન્મ્યા. પરંતુ મદ્રી સાથે એકતાના કારણે, એક ઋષિના શાપના શક્તિથી, પાંડુ પવિત્ર શતસ્રિંગ પર્વત પર મૃત્યુ પામે છે. ઋષિઓએ જાતે બાળકોને, તપસ્વી અને સુંદર, જટિત વાળ ધરાવતા અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરતા, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને આપ્યા. "આ તમારા પુત્રો, ભાઈઓ, શિષ્ય અને મીત્રો—પાંડવ," એમ કહેતા, ઋષિઓ પછી દર્શનમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. જ્યારે કૌરવોએ પાંડવોને તે ઋષિઓ દ્વારા ઓળખવામાં આવ્યા, ત્યારે તમામ માન્ય નાગરિકો અને નગરજનો ખૂબ આનંદમાં હતા અને ખુશીથી ચિલાવી ઊઠ્યા. કેટલાક કહેતા, "આ તેમના છે," જ્યારે બીજાઓ કહેતા, "આ તેમના નથી"; અન્યોએ વિચાર્યું, "કેવી રીતે આ તેમના હોઈ શકે, કારણ કે પાંડુ તો લાંબા સમયથી મૃત્યુ પામ્યા છે?" "સ્વાગત છે! શુભકામનાઓ, અમે પાંડુની વંશજોને જોઈ રહ્યા છીએ!"—આ સ્વાગતના શબ્દો દરેક જગ્યાએ સાંભળાયા. જ્યારે આ અવાજો શાંત થયા, ત્યારે ચારેય બાજુથી એક ઉત્સાહભર્યો અવાજ ઉઠ્યો, જેમ કે અદૃશ્ય સત્તાઓમાંથી. ફૂલોનો વરસાદ, શુભ સુગંધો, અને શંખ અને ઢોલની અવાજો હતા; પાંડવોના પ્રવેશે તે અદભૂત લાગ્યું. આનંદમાં, તમામ નાગરિકોએ મહાન આનંદ અનુભવ્યો; ત્યાં એક શક્તિશાળી અવાજ ઉઠ્યો, જે આકાશને સ્પર્શતો અને તેમની ખ્યાતિને વધારતો હતો.