ఆకాశం తేన సంవ్యాప్తం న తద్వ్యాప్తం చ కేనచిత్। స బాహ్యాభ్యన్తరం తిష్ఠత్యవచ్ఛిన్నం నిరన్తరమ్
ఆ ఆకాశాన్ని అంతటినీ ఆ పరమాత్మ తానే వ్యాపించి ఉన్నాడు. కాని, ఆ పరమాత్మను ఎవరూ వ్యాపించలేరు. ఆయన లోపల, బయట అన్నీ తానే, ఎక్కడా ఆవరణ లేకుండా, నిరంతరంగా ఉన్నాడు.
సూక్ష్మత్వాత్తదదృశ్యత్వాన్నిర్గుణత్వాచ్చ యోగిభిః। ఆలమ్బనాది యత్ప్రోక్తం క్రమాదాలమ్బనం భవేత్
ఆ పరమాత్మ చాలా సూక్ష్మంగా, కనబడని వాడిగా, లక్షణాలు లేనివాడిగా ఉండటం వల్ల, యోగులు ఆయనను ఆధారంగా వర్ణించారు. క్రమంగా ఆ ఆధారం కూడా నిజమైన ఆధారంగా మారిపోతుంది.
సతతాఽభ్యాసయుక్తస్తు నిరాలమ్బో యదా భవేత్। తల్లయాల్లీయతే నాన్తర్గుణదోషవివర్జితః
ఎవరైనా ఎప్పుడూ సాధన చేస్తూ, ఎలాంటి ఆధారాన్ని వదిలేసి ఉంటే, ఆ పరమాత్మలో లయమైపోయి, లోపల ఏ లక్షణం లేదా లోపం లేకుండా కలిసిపోతాడు.
విషవిశ్వస్య రౌద్రస్య మోహమూర్చ్ఛాప్రదస్య చ। ఏకమేవ వినాశాయ హ్యమోఘం సహజామృతమ్
ఈ లోకపు విషం భయంకరంగా, మాయతో మూర్చపరిచేలా ఉంటుంది. దానికి నాశనం చేయడానికి ఒక్కటే తప్పనిసరి, సహజమైన అమృతం ఉంది.
భావగమ్యం నిరాకారం సాకారం దృష్టిగోచరమ్। భావాభావవినిర్ముక్తమన్తరాలం తదుచ్యతే
అనుభవంతో గ్రహించదగినది, రూపం లేనిది అయినా, రూపంతో కనిపించేది, ఉండడమూ లేకపోవడమూ రెండింటినీ దాటి ఉన్నదే మధ్యస్థితి అని అంటారు.
బాహ్యభావం భవేద్విశ్వమన్తః ప్రకృతిరుచ్యతే। అన్తరాదన్తరం జ్ఞేయం నారికేలఫలామ్బువత్
బయటి ప్రపంచాన్ని వ్యక్తమైందని అంటారు. లోపలదాన్ని స్వభావమని అంటారు. లోపల, మరింత లోపల మధ్యలో ఉన్నదాన్ని, కొబ్బరి లోపల నీళ్ళలా తెలుసుకోవాలి.
భ్రాన్తిజ్ఞానం స్థితం బాహ్యం సమ్యగ్జ్ఞానం చ మధ్యగమ్। మధ్యాన్మధ్యతరం జ్ఞేయం నారికేలఫలామ్బువత్
తప్పు జ్ఞానం బయట ఉండేది, నిజమైన జ్ఞానం మధ్యలో ఉంటుంది. మధ్యాన్ని మించి ఇంకా లోపల ఉన్నదాన్ని, కొబ్బరి లోపల నీళ్ళలా తెలుసుకోవాలి.
పౌర్ణమాస్యాం యథా చన్ద్ర ఏక ఏవాతినిర్మలః। తేన తత్సదృశం పశ్యేద్ద్విధాదృష్టిర్విపర్యయః
పూర్ణిమ రాత్రి ఒకే ఒక నిర్మలమైన చంద్రుడు ఉన్నట్టు, ఆ పరమాత్మను కూడా ఒక్కటిగా చూడాలి. రెండు అని చూడడం తప్పు.
అనేనైవ ప్రకారేణ బుద్ధిభేదో న సర్వగః। దాతా చ ధీరతామేతి గీయతే నామకోటిభిః
ఇలా చూసినప్పుడు, అందరికీ జ్ఞానంలో భేదం ఉండదు. దాత స్థిరతను పొందుతాడు, అనేక నామాలతో అది కీర్తించబడుతుంది.
గురుప్రజ్ఞాప్రసాదేన మూర్ఖో వా యది పణ్డితః। యస్తు సంబుధ్యతే తత్త్వం విరక్తో భవసాగరాత్
గురువు జ్ఞాన కృప వల్ల, ఎవరు మూర్ఖుడైనా, పండితుడైనా, ఎవరు తత్వాన్ని గ్రహిస్తారో వారు భవసాగరాన్ని దాటి విరక్తుడవుతాడు.
రాగద్వేషవినిర్ముక్తః సర్వభూతహితే రతః। దృఢబోధశ్చ ధీరశ్చ స గచ్ఛేత్పరమం పదమ్
రాగద్వేషాలు లేకుండా, అన్ని జీవుల హితంలో తలమునకలై, దృఢమైన జ్ఞానంతో, ధైర్యంగా ఉండే వాడు పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
ఘటే భిన్నే ఘటాకాశ ఆకాశే లీయతే యథా। దేహాభావే తథా యోగీ స్వరూపే పరమాత్మని
ఒక మట్టి కుండి పగిలితే, లోపల ఉన్న ఆకాశం బయట ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది. అలాగే, శరీరం పోయిన తర్వాత యోగి తన స్వరూపమైన పరమాత్మలో లీనమవుతాడు.
ఉక్తేయం కర్మయుక్తానాం మతిర్యాన్తేఽపి సా గతిః। న చోక్తా యోగయుక్తానాం మతిర్యాన్తేఽపి సా గతిః
ఈ ఉపదేశం కర్మలో నిమగ్నమైనవారికే. వారి జ్ఞానం ముగిసినా అది వారి మార్గమే. యోగంలో స్థిరమైనవారికోసం కాదు; వారి జ్ఞానం ముగిసినా అదే వారి మార్గం.
యా గతిః కర్మయుక్తానాం సా చ వాగిన్ద్రియాద్వదేత్। యోగినాం యా గతిః క్వాపి హ్యకథ్యా భవతోర్జితా
కర్మలో ఉన్నవారి మార్గాన్ని మాటతో, ఇంద్రియాలతో చెప్పవచ్చు. యోగుల మార్గం ఎక్కడ ఉన్నా చెప్పలేనిది, వారు దానిని సాధిస్తారు.
ఏవం జ్ఞాత్వా త్వముం మార్గం యోగినాం నైవ కల్పితమ్। వికల్పవర్జనం తేషాం స్వయం సిద్ధిః ప్రవర్తతే
ఈ యోగుల మార్గం ఊహించబడినది కాదు అని తెలుసుకుని, అన్ని కల్పనలను వదిలేస్తే, వారికి స్వయంగా సిద్ధి కలుగుతుంది.
తీర్థే వాన్త్యజగేహే వా యత్ర కుత్ర మృతోఽపి వా। న యోగీ పశ్యతే గర్భం పరే బ్రహ్మణి లీయతే
తీర్థంలోనైనా, అంత్యజుని ఇంటిలోనైనా, ఎక్కడైనా మరణించినా, యోగికి మళ్లీ జననం ఉండదు. అతడు పరబ్రహ్మలో లీనమవుతాడు.
సహజమజమచిన్త్యం యస్తు పశ్యేత్స్వరూపం ఘటతి యది యథేష్టం లిప్యతే నైవ దోషైః। సకృదపి తదభావాత్కర్మ కించిన్నకుర్యాత్ తదపి న చ విబద్ధః సంయమీ వా తపస్వీ
ఎవరు తన సహజ, జన్మలేని, ఊహించలేని స్వరూపాన్ని చూశారో, వారు ఇష్టమొచ్చినట్లు పనిచేసినా పాపాలు అంటవు. ఏదీ చేయకపోయినా, అహంకారం లేకపోవడం వల్ల, బంధించబడడు, త్యాగి కాదు, తపస్వి కూడా కాదు.
నిరామయం నిష్ప్రతిమం నిరాకృతిం నిరాశ్రయం నిర్వపుషం నిరాశిషమ్। నిర్ద్వన్ద్వనిర్మోహమలుప్తశక్తికం తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
రోగం లేని, సమానుడు లేని, రూపం లేని, ఆధారం లేని, శరీరం లేని, ఆశలు లేని, ద్వంద్వాలు, మాయలు లేని, శక్తి ఎప్పుడూ ఉండే ఆ శాశ్వతమైన పరమాత్మను, ఆత్మను అతడు పొందుతాడు.
వేదో న దీక్షా న చ ముణ్డనక్రియా గురుర్న శిష్యో న చ యన్త్రసమ్పదః। ముద్రాదికం చాపి న యత్ర భాసతే తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ వేదం లేదు, దీక్ష లేదు, తల ముండన చేసే కర్మ లేదు, గురువు లేదా శిష్యుడు లేరు, యంత్రాలు, ముద్రలు వంటి సాధనలూ లేవు — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
న శామ్భవం శాక్తికమానవం న వా పిణ్డం చ రూపం చ పదాదికం న వా। ఆరమ్భనిష్పత్తిఘటాదికం చ నో తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ శైవమార్గం, శాక్తమార్గం, మానవమార్గం లేవు; శరీరం, రూపం, పాదాది వంటి దశలు లేవు; ప్రారంభం, ముగింపు, పాత్రలు లేవు — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
యస్య స్వరూపాత్సచరాచరం జగ- దుత్పద్యతే తిష్ఠతి లీయతేఽపి వా। పయోవికారాదివ ఫేనబుద్బుదా- స్తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
యావత్తు చరాచర జగత్తు యిహ స్వరూపం నుండే పుట్టి, నిలిచి, కలిసిపోతుంది. నీటిలోనుండి ఫెనం, బుడబుడలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలాగే — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
నాసానిరోధో న చ దృష్టిరాసనం బోధోఽప్యబోధోఽపి న యత్ర భాసతే। నాడీప్రచారోఽపి న యత్ర కిఞ్చి- త్తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ శ్వాస నియంత్రణ లేదు, దృష్టి లేదు, ఆసనం లేదు, జ్ఞానం లేదా అజ్ఞానం లేదు, నాడుల ప్రవాహం కూడా లేదు — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
నానాత్వమేకత్వముభత్వమన్యతా అణుత్వదీర్ఘత్వమహత్త్వశూన్యతా। మానత్వమేయత్వసమత్వవర్జితం తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ భిన్నత్వం లేదు, ఏకత్వం లేదు, రెండూ కలిపినదీ లేదు, వేరే తత్వం లేదు; సూక్ష్మత, పొడవు, మహత్త్వం, శూన్యత, కొలత, కొలవదగినది, సమత్వం — ఇవేవీ లేవు. ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
సుసంయమీ వా యది వా న సంయమీ సుసంగ్రహీ వా యది వా న సంగ్రహీ। నిష్కర్మకో వా యది వా సకర్మక- స్తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఎవరైనా మంచి నియమంతో ఉన్నవారైనా, లేకపోతే నియమం లేనివారైనా, మనస్సు కట్టుబాటు ఉన్నవారైనా, లేకపోతే అలాంటివారు కాకపోయినా, కర్మలు లేనివారైనా, కర్మలు ఉన్నవారైనా — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
మనో న బుద్ధిర్న శరీరమిన్ద్రియం తన్మాత్రభూతాని న భూతపఞ్చకమ్। అహంకృతిశ్చాపి వియత్స్వరూపకం తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ మనస్సు లేదు, బుద్ధి లేదు, శరీరం లేదు, ఇంద్రియాలు లేవు, సూక్ష్మభూతాలు లేవు, పంచభూతాలు లేవు, అహంకారం లేదా ఆకాశస్వరూపం కూడా లేదు — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
విధౌ నిరోధే పరమాత్మతాం గతే న యోగినశ్చేతసి భేదవర్జితే। శౌచం న వాశౌచమలిఙ్గభావనా సర్వం విధేయం యది వా నిషిధ్యతే
సృష్టి, లయ సమయంలో పరమాత్మను చేరినప్పుడు, యోగికి మనస్సులో విభేదాలు లేనప్పుడు, పవిత్రత, అపవిత్రత, లింగ భావన — ఇవన్నీ చేయమన్నా, చేయవద్దన్నా సమానమే.
మనో వచో యత్ర న శక్తమీరితుం నూనం కథం తత్ర గురూపదేశతా। ఇమాం కథాముక్తవతో గురోస్త- ద్యుక్తస్య తత్త్వం హి సమం ప్రకాశతే
మనస్సు, వాక్కు అక్కడ వివరించలేవు. అలాంటప్పుడు గురువు ఉపదేశం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? అయినా, గురువు ఈ ఉపదేశాన్ని చెప్పినప్పుడు, దాని సత్యం అందరికీ స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది.
ఇతి ద్వితీయోఽధ్యాయః
ఇలా రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
గుణవిగుణవిభాగో వర్తతే నైవ కిఞ్చిత్ రతివిరతివిహీనం నిర్మలం నిష్ప్రపఞ్చమ్। గుణవిగుణవిహీనం వ్యాపకం విశ్వరూపం కథమహమిహ వన్దే వ్యోమరూపం శివం వై
ఇక్కడ గుణాలు, గుణరహితత్వం అనే భేదం లేదు; ఏదీ లేదు; రాగద్వేషాలు లేవు; నిర్మలమైనది, ప్రపంచం లేనిది; గుణాలు, గుణరహితత్వం లేనిది; అన్నింటినీ వ్యాపించినది, విశ్వరూపమైనది. ఇలాంటి ఆకాశస్వరూపుడైన శివునిని నేను ఇక్కడ ఎలా పూజించగలను?
శ్వేతాదివర్ణరహితో నియతం శివశ్చ కార్యం హి కారణమిదం హి పరం శివశ్చ। ఏవం వికల్పరహితోఽహమలం శివశ్చ స్వాత్మానమాత్మని సుమిత్ర కథం నమామి
తెలుపు వంటి రంగాలు లేని, ఎప్పుడూ శివుడై ఉన్నవాడు; ఈ కారణం, కార్యం అన్నీ పరమశివుడే. ఇలా భేదభావం లేని నేను, నిర్మలమైన శివుడను. సుమిత్రా! నా స్వయాన్ని, నా లోపల నేనే ఎలా నమస్కరించగలను?