ధర్మార్థకామమోక్షాంశ్చ ద్విపదాదిచరాచరమ్। మన్యన్తే యోగినః సర్వం మరీచిజలసన్నిభమ్
ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం, అన్ని జంతువులు—జరగునివి, నిలిచినవి—ఇవన్నీ యోగులు మాయమయమైన నీటిబొట్టులా, మిరాజ్లా చూస్తారు.
అతీతానాగతం కర్మ వర్తమానం తథైవ చ। న కరోమి న భుఞ్జామి ఇతి మే నిశ్చలా మతిః
గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానంలో జరిగే క్రియలు—నేను చేయను, అనుభవించను. అందుకే నా మనస్సు స్థిరంగా ఉంది.
శూన్యాగారే సమరసపూత- స్తిష్ఠన్నేకః సుఖమవధూతః। చరతి హి నగ్నస్త్యక్త్వా గర్వం విన్దతి కేవలమాత్మని సర్వమ్
ఖాళీ ఇల్లు లో ఒంటరిగా ఉండి, సమభావంతో పవిత్రుడై, ఆవధూతుడు ఆనందంగా ఉంటాడు. అతడు గర్వాన్ని వదిలేసి, దుస్తులు లేకుండా సంచరిస్తూ, అన్నీ విషయాలను తనలోనే అనుభవిస్తాడు.
త్రితయతురీయం నహి నహి యత్ర విన్దతి కేవలమాత్మని తత్ర। ధర్మాధర్మౌ నహి నహి యత్ర బద్ధో ముక్తః కథమిహ తత్ర
మూడు స్థితులకి మించి ఉన్న నాల్గవది, అది తానే తప్ప మరెక్కడా దొరకదు. అక్కడ ధర్మమూ, అధర్మమూ లేవు; బంధమూ, మోక్షమూ లేవు — అలాంటి చోట ఇవి ఎలా ఉంటాయి?
విన్దతి విన్దతి నహి నహి మన్త్రం ఛన్దోలక్షణం నహి నహి తన్త్రమ్। సమరసమగ్నో భావితపూతః ప్రలపితమేతత్పరమవధూతః
ఇక్కడ దొరికేది మంత్రమూ కాదు, ఛందస్సు లక్షణమూ కాదు, తంత్రమూ కాదు. సమభావంలో లీనమై, ధ్యానంతో పవిత్రుడై, పరమావధూతుడు ఇలా పలుకుతున్నాడు.
సర్వశూన్యమశూన్యం చ సత్యాసత్యం న విద్యతే। స్వభావభావతః ప్రోక్తం శాస్త్రసంవిత్తిపూర్వకమ్
అన్నీ శూన్యమూ, అశూన్యమూ; నిజమూ, అబద్ధమూ లేవు. ఇది తన సహజ స్వభావం వల్ల చెప్పబడింది, శాస్త్ర జ్ఞానం ఆధారంగా.
ఇతి ప్రథమోఽధ్యాయః
ఇలా మొదటి అధ్యాయం ముగిసింది.
బాలస్య వా విషయభోగరతస్య వాపి మూర్ఖస్య సేవకజనస్య గృహస్థితస్య। ఏతద్గురోః కిమపి నైవ న చిన్తనీయం రత్నం కథం త్యజతి కోఽప్యశుచౌ ప్రవిష్టమ్
బాలుడైనా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోయినవాడైనా, మూర్ఖుడైనా, సేవకుడైనా, గృహస్థుడైనా — గురువు విషయాల్లో ఏమీ విచారించాల్సిన అవసరం లేదు. ఒకవేళ రత్నం ఏదైనా అపవిత్రమైన చోట పడిపోయినా, దాన్ని ఎవరు వదులుతారు?
నైవాత్ర కావ్యగుణ ఏవ తు చిన్తనీయో గ్రాహ్యః పరం గుణవతా ఖలు సార ఏవ। సిన్దూరచిత్రరహితా భువి రూపశూన్యా పారం న కిం నయతి నౌరిహ గన్తుకామాన్
ఇక్కడ కవిత్వ గుణాల గురించి ఆలోచించాల్సిన పనిలేదు; మంచి గుణాలున్నవారు అసలు సారాన్ని మాత్రమే గ్రహించాలి. రంగు, ఆకారం లేని పడవ కూడా, ఈ భూమిపై దాటి వెళ్లాలనుకునే వారిని దాటి తీసుకెళ్తుంది.
ప్రయత్నేన వినా యేన నిశ్చలేన చలాచలమ్। గ్రస్తం స్వభావతః శాన్తం చైతన్యం గగనోపమమ్
ప్రయత్నం లేకుండానే, స్థిరమైనదానివల్ల చలించేది, అచలమైనదీ అంతా లయమవుతుంది. అది సహజంగా ప్రశాంతమైన, ఆకాశం లాంటి చైతన్యం.
అయత్నాఛాలయేద్యస్తు ఏకమేవ చరాచరమ్। సర్వగం తత్కథం భిన్నమద్వైతం వర్తతే మమ
ఎటువంటి ప్రయత్నం లేకుండా, ఒకటే ఉన్న చరాచరాన్ని నడిపించేవాడు ఎవరో, ఆ సర్వవ్యాప్తి, అద్వైతం నాకు ఎలా వేరు అవుతుంది?
అహమేవ పరం యస్మాత్సారాత్సారతరం శివమ్। గమాగమవినిర్ముక్తం నిర్వికల్పం నిరాకులమ్
నేనే పరమమైనవాడిని, అన్ని సారాలకన్నా గొప్ప సారాన్ని, శివత్వాన్ని కలవాడిని. నాకెట్టి వచ్చిపోవడమూ లేదు, భేదమూ లేదు, కలతా లేదు.
సర్వావయవనిర్ముక్తం తథాహం త్రిదశార్చితమ్। సంపూర్ణత్వాన్న గృహ్ణామి విభాగం త్రిదశాదికమ్
అన్ని అవయవాల నుంచి విముక్తుడిని, దేవతలు పూజించేవాడిని. నేను సంపూర్ణుడినందున, దేవతలలోనైనా, ఏ విభాగాన్నీ అంగీకరించను.
ప్రమాదేన న సన్దేహః కిం కరిష్యామి వృత్తిమాన్। ఉత్పద్యన్తే విలీయన్తే బుద్బుదాశ్చ యథా జలే
అజాగ్రత్త వల్ల సందేహం లేదు — నేను కార్యనిరతుడిగా ఏమి చేయగలను? నీటిలో బుడబుడలు పుట్టి, కలిసిపోతున్నట్లే.
మహదాదీని భూతాని సమాప్యైవం సదైవ హి। మృదుద్రవ్యేషు తీక్ష్ణేషు గుడేషు కటుకేషు చ
మహత్త్వం మొదలైన భూతాలు, ఎప్పుడూ ఇలా లయమవుతూనే ఉంటాయి; మృదువైనవి, ద్రవమైనవి, తీపి, చేదు, మసక పదార్థాలలో అన్నీ కలిసిపోతాయి.
కటుత్వం చైవ శైత్యత్వం మృదుత్వం చ యథా జలే। ప్రకృతిః పురుషస్తద్వదభిన్నం ప్రతిభాతి మే
చేదుతనం, చల్లదనం, మృదుత్వం — ఇవన్నీ నీటిలో ఎలా కలిసిపోతాయో, అలాగే ప్రకృతి, పురుషుడు నాకు వేరుగా కనిపించవు.
సర్వాఖ్యారహితం యద్యత్సూక్ష్మాత్సూక్ష్మతరం పరమ్। మనోబుద్ధీన్ద్రియాతీతమకలఙ్కం జగత్పతిమ్
అన్ని పేర్లకు అతీతమైనది, సూక్ష్మమైనదానికన్నా ఇంకా సూక్ష్మమైనది, పరమమైనది, మనసు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలకు అతీతమైనది, కలుషతలేని జగత్పతిని.
ఈదృశం సహజం యత్ర అహం తత్ర కథం భవేత్। త్వమేవ హి కథం తత్ర కథం తత్ర చరాచరమ్
అలాంటి సహజ స్థితి ఉన్న చోట, నేను ఎలా ఉంటాను? నువ్వు ఎలా ఉంటావు? చరాచరమూ అక్కడ ఎలా ఉంటుంది?
గగనోపమం తు యత్ప్రోక్తం తదేవ గగనోపమమ్। చైతన్యం దోషహీనం చ సర్వజ్ఞం పూర్ణమేవ చ
ఆకాశంతో పోల్చబడింది నిజంగా ఆకాశం లాంటిదే; అది దోషరహితమైన, సర్వజ్ఞమైన, సంపూర్ణమైన చైతన్యం.
పృథివ్యాం చరితం నైవ మారుతేన చ వాహితమ్। వరిణా పిహితం నైవ తేజోమధ్యే వ్యవస్థితమ్
అది భూమిపై నడవదు, గాలితో ఎగురదు, నీటితో కప్పబడదు, అగ్నిలో స్థిరంగా ఉండదు.
ఆకాశం తేన సంవ్యాప్తం న తద్వ్యాప్తం చ కేనచిత్। స బాహ్యాభ్యన్తరం తిష్ఠత్యవచ్ఛిన్నం నిరన్తరమ్
ఆ ఆకాశాన్ని అంతటినీ ఆ పరమాత్మ తానే వ్యాపించి ఉన్నాడు. కాని, ఆ పరమాత్మను ఎవరూ వ్యాపించలేరు. ఆయన లోపల, బయట అన్నీ తానే, ఎక్కడా ఆవరణ లేకుండా, నిరంతరంగా ఉన్నాడు.
సూక్ష్మత్వాత్తదదృశ్యత్వాన్నిర్గుణత్వాచ్చ యోగిభిః। ఆలమ్బనాది యత్ప్రోక్తం క్రమాదాలమ్బనం భవేత్
ఆ పరమాత్మ చాలా సూక్ష్మంగా, కనబడని వాడిగా, లక్షణాలు లేనివాడిగా ఉండటం వల్ల, యోగులు ఆయనను ఆధారంగా వర్ణించారు. క్రమంగా ఆ ఆధారం కూడా నిజమైన ఆధారంగా మారిపోతుంది.
సతతాఽభ్యాసయుక్తస్తు నిరాలమ్బో యదా భవేత్। తల్లయాల్లీయతే నాన్తర్గుణదోషవివర్జితః
ఎవరైనా ఎప్పుడూ సాధన చేస్తూ, ఎలాంటి ఆధారాన్ని వదిలేసి ఉంటే, ఆ పరమాత్మలో లయమైపోయి, లోపల ఏ లక్షణం లేదా లోపం లేకుండా కలిసిపోతాడు.
విషవిశ్వస్య రౌద్రస్య మోహమూర్చ్ఛాప్రదస్య చ। ఏకమేవ వినాశాయ హ్యమోఘం సహజామృతమ్
ఈ లోకపు విషం భయంకరంగా, మాయతో మూర్చపరిచేలా ఉంటుంది. దానికి నాశనం చేయడానికి ఒక్కటే తప్పనిసరి, సహజమైన అమృతం ఉంది.
భావగమ్యం నిరాకారం సాకారం దృష్టిగోచరమ్। భావాభావవినిర్ముక్తమన్తరాలం తదుచ్యతే
అనుభవంతో గ్రహించదగినది, రూపం లేనిది అయినా, రూపంతో కనిపించేది, ఉండడమూ లేకపోవడమూ రెండింటినీ దాటి ఉన్నదే మధ్యస్థితి అని అంటారు.
బాహ్యభావం భవేద్విశ్వమన్తః ప్రకృతిరుచ్యతే। అన్తరాదన్తరం జ్ఞేయం నారికేలఫలామ్బువత్
బయటి ప్రపంచాన్ని వ్యక్తమైందని అంటారు. లోపలదాన్ని స్వభావమని అంటారు. లోపల, మరింత లోపల మధ్యలో ఉన్నదాన్ని, కొబ్బరి లోపల నీళ్ళలా తెలుసుకోవాలి.
భ్రాన్తిజ్ఞానం స్థితం బాహ్యం సమ్యగ్జ్ఞానం చ మధ్యగమ్। మధ్యాన్మధ్యతరం జ్ఞేయం నారికేలఫలామ్బువత్
తప్పు జ్ఞానం బయట ఉండేది, నిజమైన జ్ఞానం మధ్యలో ఉంటుంది. మధ్యాన్ని మించి ఇంకా లోపల ఉన్నదాన్ని, కొబ్బరి లోపల నీళ్ళలా తెలుసుకోవాలి.
పౌర్ణమాస్యాం యథా చన్ద్ర ఏక ఏవాతినిర్మలః। తేన తత్సదృశం పశ్యేద్ద్విధాదృష్టిర్విపర్యయః
పూర్ణిమ రాత్రి ఒకే ఒక నిర్మలమైన చంద్రుడు ఉన్నట్టు, ఆ పరమాత్మను కూడా ఒక్కటిగా చూడాలి. రెండు అని చూడడం తప్పు.
అనేనైవ ప్రకారేణ బుద్ధిభేదో న సర్వగః। దాతా చ ధీరతామేతి గీయతే నామకోటిభిః
ఇలా చూసినప్పుడు, అందరికీ జ్ఞానంలో భేదం ఉండదు. దాత స్థిరతను పొందుతాడు, అనేక నామాలతో అది కీర్తించబడుతుంది.
గురుప్రజ్ఞాప్రసాదేన మూర్ఖో వా యది పణ్డితః। యస్తు సంబుధ్యతే తత్త్వం విరక్తో భవసాగరాత్
గురువు జ్ఞాన కృప వల్ల, ఎవరు మూర్ఖుడైనా, పండితుడైనా, ఎవరు తత్వాన్ని గ్రహిస్తారో వారు భవసాగరాన్ని దాటి విరక్తుడవుతాడు.