యథా జలం జలే న్యస్తం సలిలం భేదవర్జితమ్। ప్రకృతిం పురుషం తద్వదభిన్నం ప్రతిభాతి మే
నీటిని నీటిలో కలిపితే తేడా ఉండదు; అలాగే ప్రకృతి, పురుషుడు నాకు వేరుగా కనిపించవు.
యది నామ న ముక్తోఽసి న బద్ధోఽసి కదాచన। సాకారం చ నిరాకారమాత్మానం మన్యసే కథమ్
నీవు ముక్తుడివి కాకపోయినా, ఎప్పుడూ బంధించబడలేదు; ఆత్మకు రూపం ఉందని లేదా రూపం లేదని నీవు ఎలా భావించగలవు?
జానామి తే పరం రూపం ప్రత్యక్షం గగనోపమమ్। యథా పరం హి రూపం యన్మరీచిజలసన్నిభమ్
నీ పరమరూపాన్ని నాకు ప్రత్యక్షంగా తెలుసు, అది ఆకాశంలా; ఆ పరమరూపం నీటిలోని మాయమయమైన ప్రతిబింబంలా ఉంటుంది.
న గురుర్నోపదేశశ్చ న చోపాధిర్న మే క్రియా। విదేహం గగనం విద్ధి విశుద్ధోఽహం స్వభావతః
నాకు గురువూ లేదు, బోధన లేదు, ఉపాధి లేదు, క్రియ లేదు; నేను స్వభావత: శుద్ధుడిని, శరీరరహితుడిని, ఆకాశంలాంటి వాడిని అని తెలుసుకో.
విశుద్ధోఽస్య శరీరోఽసి న తే చిత్తం పరాత్పరమ్। అహం చాత్మా పరం తత్త్వమితి వక్తుం న లజ్జసే
నీ శరీరం పవిత్రమని, నీ మనస్సు అత్యున్నతమని, నీవే పరమాత్మవని నీవు చెప్పుకుంటున్నావు. అలాంటి మాటలు చెప్పడంలో నీకు ఏమాత్రం సిగ్గు లేదు.
కథం రోదిషి రే చిత్త హ్యాత్మైవాత్మాత్మనా భవ। పిబ వత్స కలాతీతమద్వైతం పరమామృతమ్
ఓ మనసా! నీవు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? నీవే నీవుగా ఉండి, నీవే ఆత్మగా మారిపో. ఓ బిడ్డా! కాలానికి అతీతమైన అద్వైత అమృతాన్ని ఆస్వాదించు.
నైవ బోధో న చాబోధో న బోధాబోధ ఏవ చ। యస్యేదృశః సదా బోధః స బోధో నాన్యథా భవేత్
ఇక్కడ జ్ఞానం లేదు, అజ్ఞానం లేదు, రెండూ కలిపినదీ లేదు. ఎవరి బోధ ఇలాంటిదో, ఆ బోధ ఎప్పుడూ మారదు.
జ్ఞానం న తర్కో న సమాధియోగో న దేశకాలౌ న గురూపదేశః। స్వభావసంవిత్తరహం చ తత్త్వ- మాకాశకల్పం సహజం ధ్రువం చ
జ్ఞానం అనేది తర్కం కాదు, ధ్యానం కాదు, స్థలం కాదు, కాలం కాదు, గురువు బోధ కూడా కాదు. నేను సహజంగా తెలిసిన, ఆకాశంలా విస్తరించిన, శాశ్వతమైన తత్వమే.
న జాతోఽహం మృతో వాపి న మే కర్మ శుభాశుభమ్। విశుద్ధం నిర్గుణం బ్రహ్మ బన్ధో ముక్తిః కథం మమ
నేను పుట్టలేదు, చావలేదు. నాకు శుభాశుభ క్రియలు లేవు. నేను నిర్మలమైన, గుణరహితమైన బ్రహ్మం. నాకు బంధమూ, మోక్షమూ ఎలా ఉంటాయి?
యది సర్వగతో దేవః స్థిరః పూర్ణో నిరన్తరః। అన్తరం హి న పశ్యామి స బాహ్యాభ్యన్తరః కథమ్
దేవుడు ఎక్కడికక్కడ ఉన్నవాడు, స్థిరుడు, సంపూర్ణుడు, నిరంతరంగా ఉన్నవాడైతే, లోపల బయట అనే తేడా నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు. మరి లోపలి, బయట అనేది ఎలా ఉంటుంది?
స్ఫురత్యేవ జగత్కృత్స్నమఖణ్డితనిరన్తరమ్। అహో మాయామహామోహో ద్వైతాద్వైతవికల్పనా
ఈ జగత్తంతా విరివిగా, నిరంతరంగా ప్రకాశిస్తోంది. ఓహో! మాయ ఎంత గొప్ప మోసమో—ఈ ద్వైత, అద్వైత భావాల ఊగిసలాటే!
సాకారం చ నిరాకారం నేతి నేతీతి సర్వదా। భేదాభేదవినిర్ముక్తో వర్తతే కేవలః శివః
రూపంతోనూ, రూపం లేకుండానూ, ఎప్పుడూ 'ఇది కాదు, అది కాదు' అని చెప్పుతూ, భేదాభేదాలకీ అతీతంగా, ఒక్క శివుడే నిలిచివుంటాడు.
న తే చ మాతా చ పితా చ బన్ధుః న తే చ పత్నీ న సుతశ్చ మిత్రమ్। న పక్షపాతీ న విపక్షపాతః కథం హి సంతప్తిరియం హి చిత్తే
నీకు తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు, బంధువు లేదు; భార్య లేదు, కుమారుడు లేదు, స్నేహితుడు లేదు. నీవు ఎవరిపట్లా పక్షపాతం చూపవు, వ్యతిరేకత చూపవు. మరి ఈ మనోవ్యాకులత ఎందుకు కలుగుతోంది?
దివా నక్తం న తే చిత్తం ఉదయాస్తమయౌ న హి। విదేహస్య శరీరత్వం కల్పయన్తి కథం బుధాః
నీకు, ఓ మనసా, పగలు లేదు, రాత్రి లేదు, ఉదయం లేదు, సాయంకాలం లేదు. శరీరం లేని వానికి శరీరాన్ని ఊహించడాన్ని జ్ఞానులు ఎలా ఒప్పుకుంటారు?
నావిభక్తం విభక్తం చ న హి దుఃఖసుఖాది చ। న హి సర్వమసర్వం చ విద్ధి చాత్మానమవ్యయమ్
అది విడిపోలేదు, కలిసిపోలేదు; నొప్పి లేదా ఆనందం కాదు; అంతా కాదు, ఏదీ కాదు. ఆత్మను నశించనిదిగా తెలుసుకో.
నాహం కర్తా న భోక్తా చ న మే కర్మ పురాఽధునా। న మే దేహో విదేహో వా నిర్మమేతి మమేతి కిమ్
నేను చేయువాడిని కాదు, అనుభవించువాడిని కాదు; నాకు గత, వర్తమాన క్రియలు లేవు. నాకు శరీరం లేదు, శరీరముతోనూ లేను, శరీరం లేకుండానూ లేను. మరి 'నాది', 'నా కాద' అనే భావం ఎలా వస్తుంది?
న మే రాగాదికో దోషో దుఃఖం దేహాదికం న మే। ఆత్మానం విద్ధి మామేకం విశాలం గగనోపమమ్
నాకు రాగాది దోషాలు లేవు, శరీర సంబంధమైన బాధలు లేవు. నన్ను ఒక్కటిగా, విశాలంగా, ఆకాశంలా ఉన్న ఆత్మగా తెలుసుకో.
సఖే మనః కిం బహుజల్పితేన సఖే మనః సర్వమిదం వితర్క్యమ్। యత్సారభూతం కథితం మయా తే త్వమేవ తత్త్వం గగనోపమోఽసి
సఖా మనసా! ఎక్కువగా మాట్లాడడం ఎందుకు? సఖా మనసా! ఇవన్నీ ఊహలు మాత్రమే. అసలు విషయం నేను చెప్పాను—నీవే తత్వం, నీవు ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడివి.
యేన కేనాపి భావేన యత్ర కుత్ర మృతా అపి। యోగినస్తత్ర లీయన్తే ఘటాకాశమివామ్బరే
ఎలా అయినా, ఎక్కడైనా, మరణ సమయంలో అయినా, యోగులు అక్కడే లీనమవుతారు. అది గడిలోని ఆకాశం, ఆకాశంలో కలిసిపోవడంలాంటిది.
తీర్థే చాన్త్యజగేహే వా నష్టస్మృతిరపి త్యజన్। సమకాలే తనుం ముక్తః కైవల్యవ్యాపకో భవేత్
తీర్థంలో అయినా, ఓ అణగారినవాడి ఇంట్లో అయినా, మరణ సమయంలో జ్ఞాపకం పోయినా, ఆ క్షణంలో శరీరం విడిచినవాడు పరిపూర్ణ మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
ధర్మార్థకామమోక్షాంశ్చ ద్విపదాదిచరాచరమ్। మన్యన్తే యోగినః సర్వం మరీచిజలసన్నిభమ్
ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం, అన్ని జంతువులు—జరగునివి, నిలిచినవి—ఇవన్నీ యోగులు మాయమయమైన నీటిబొట్టులా, మిరాజ్లా చూస్తారు.
అతీతానాగతం కర్మ వర్తమానం తథైవ చ। న కరోమి న భుఞ్జామి ఇతి మే నిశ్చలా మతిః
గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానంలో జరిగే క్రియలు—నేను చేయను, అనుభవించను. అందుకే నా మనస్సు స్థిరంగా ఉంది.
శూన్యాగారే సమరసపూత- స్తిష్ఠన్నేకః సుఖమవధూతః। చరతి హి నగ్నస్త్యక్త్వా గర్వం విన్దతి కేవలమాత్మని సర్వమ్
ఖాళీ ఇల్లు లో ఒంటరిగా ఉండి, సమభావంతో పవిత్రుడై, ఆవధూతుడు ఆనందంగా ఉంటాడు. అతడు గర్వాన్ని వదిలేసి, దుస్తులు లేకుండా సంచరిస్తూ, అన్నీ విషయాలను తనలోనే అనుభవిస్తాడు.
త్రితయతురీయం నహి నహి యత్ర విన్దతి కేవలమాత్మని తత్ర। ధర్మాధర్మౌ నహి నహి యత్ర బద్ధో ముక్తః కథమిహ తత్ర
మూడు స్థితులకి మించి ఉన్న నాల్గవది, అది తానే తప్ప మరెక్కడా దొరకదు. అక్కడ ధర్మమూ, అధర్మమూ లేవు; బంధమూ, మోక్షమూ లేవు — అలాంటి చోట ఇవి ఎలా ఉంటాయి?
విన్దతి విన్దతి నహి నహి మన్త్రం ఛన్దోలక్షణం నహి నహి తన్త్రమ్। సమరసమగ్నో భావితపూతః ప్రలపితమేతత్పరమవధూతః
ఇక్కడ దొరికేది మంత్రమూ కాదు, ఛందస్సు లక్షణమూ కాదు, తంత్రమూ కాదు. సమభావంలో లీనమై, ధ్యానంతో పవిత్రుడై, పరమావధూతుడు ఇలా పలుకుతున్నాడు.
సర్వశూన్యమశూన్యం చ సత్యాసత్యం న విద్యతే। స్వభావభావతః ప్రోక్తం శాస్త్రసంవిత్తిపూర్వకమ్
అన్నీ శూన్యమూ, అశూన్యమూ; నిజమూ, అబద్ధమూ లేవు. ఇది తన సహజ స్వభావం వల్ల చెప్పబడింది, శాస్త్ర జ్ఞానం ఆధారంగా.
ఇతి ప్రథమోఽధ్యాయః
ఇలా మొదటి అధ్యాయం ముగిసింది.
బాలస్య వా విషయభోగరతస్య వాపి మూర్ఖస్య సేవకజనస్య గృహస్థితస్య। ఏతద్గురోః కిమపి నైవ న చిన్తనీయం రత్నం కథం త్యజతి కోఽప్యశుచౌ ప్రవిష్టమ్
బాలుడైనా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోయినవాడైనా, మూర్ఖుడైనా, సేవకుడైనా, గృహస్థుడైనా — గురువు విషయాల్లో ఏమీ విచారించాల్సిన అవసరం లేదు. ఒకవేళ రత్నం ఏదైనా అపవిత్రమైన చోట పడిపోయినా, దాన్ని ఎవరు వదులుతారు?
నైవాత్ర కావ్యగుణ ఏవ తు చిన్తనీయో గ్రాహ్యః పరం గుణవతా ఖలు సార ఏవ। సిన్దూరచిత్రరహితా భువి రూపశూన్యా పారం న కిం నయతి నౌరిహ గన్తుకామాన్
ఇక్కడ కవిత్వ గుణాల గురించి ఆలోచించాల్సిన పనిలేదు; మంచి గుణాలున్నవారు అసలు సారాన్ని మాత్రమే గ్రహించాలి. రంగు, ఆకారం లేని పడవ కూడా, ఈ భూమిపై దాటి వెళ్లాలనుకునే వారిని దాటి తీసుకెళ్తుంది.
ప్రయత్నేన వినా యేన నిశ్చలేన చలాచలమ్। గ్రస్తం స్వభావతః శాన్తం చైతన్యం గగనోపమమ్
ప్రయత్నం లేకుండానే, స్థిరమైనదానివల్ల చలించేది, అచలమైనదీ అంతా లయమవుతుంది. అది సహజంగా ప్రశాంతమైన, ఆకాశం లాంటి చైతన్యం.