ఇహ సారసముచ్చయసారమితి। కథితం నిజభావవిభేద ఇతి। విషయే కరణత్వమసత్యమితి కిము రోదిషి మానసి సర్వసమమ్
ఇక్కడ అన్ని సారాల సంగ్రహమే సారం; ఇది మన స్వభావంలో తేడా అని చెప్పబడింది. విషయాలలో ఇంద్రియాల పని నిజమైనది కాదు. అలాంటి మనసా, నీవు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? అన్నీ సమానమే కదా!
బహుధా శ్రుతయః ప్రవదన్తి యతో వియదాదిరిదం మృగతోయసమమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వసమం కిము రోదిషి మానసి సర్వసమమ్
శాస్త్రాలు ఎన్నో విధాలుగా ఈ జగత్తు, ఆకాశం మొదలుకొని, మృగతృష్ణ వలె అనిర్థకమని చెబుతాయి. కానీ అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, సమంగా ఉన్నప్పుడు, మనసా, నీవు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? అన్నీ సమానమే కదా!
విన్దతి విన్దతి న హి న హి యత్ర ఛన్దోలక్షణం న హి న హి తత్ర। సమరసమగ్నో భావితపూతః ప్రలపతి తత్త్వం పరమవధూతః
అతడు పొందుతాడు, పొందుతాడు అని అనిపించినా, అక్కడ ఎటువంటి గుర్తు లేదు, ఏ లక్షణం లేదు. సమత్వంలో లీనమై, మనస్సు పవిత్రమై, పరమావధూతుడు పరమార్థాన్ని ప్రకటిస్తాడు.
ఇతి పఞ్చమోఽధ్యాయః
ఇలా ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
బహుధా శ్రుతయః ప్రవదన్తి వయం వియదాదిరిదం మృగతోయసమమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివ- ముపమేయమథోహ్యుపమా చ కథమ్
శాస్త్రాలు ఎన్నో విధాలుగా మనం, ఈ జగత్తు, ఆకాశం మొదలుకొని, మృగతృష్ణ వలె అనిర్థకమని చెబుతాయి. కానీ అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమమంగా ఉన్నప్పుడు, దానికి పోలిక ఎలా ఉంటుంది?
అవిభక్తివిభక్తివిహీనపరం నను కార్యవికార్యవిహీనపరమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం యజనం చ కథం తపనం చ కథమ్
విభక్తి, అవిభక్తి అన్న తేడా లేకుండా, క్రియ, అక్రియ అన్న తేడా లేకుండా, అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, పూజ ఎలా, తపస్సు ఎలా?
మన ఏవ నిరన్తరసర్వగతం హ్యవిశాలవిశాలవిహీనపరమ్। మన ఏవ నిరన్తరసర్వశివం మనసాపి కథం వచసా చ కథమ్
మనస్సే ఎటూ ఆగకుండా, అన్నింటిలో వ్యాపించి, పరిమితి, అపరిమితి అన్న తేడా లేకుండా ఉంది. అదే మనస్సే ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉంది. అలాంటి దానిని మనస్సుతో గానీ, మాటతో గానీ ఎలా గ్రహించగలం?
దినరాత్రివిభేదనిరాకరణ- ముదితానుదితస్య నిరాకరణమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం రవిచన్ద్రమసౌ జ్వలనశ్చ కథమ్
పగలు, రాత్రి అన్న తేడా పోయింది; పుట్టినది, పుట్టని దాని తేడా పోయింది. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని ఎలా ఉంటాయి?
గతకామవికామవిభేద ఇతి గతచేష్టవిచేష్టవిభేద ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం బహిరన్తరభిన్నమతిశ్చ కథమ్
కోరిక, కోరికలేమి తేడా పోయింది; క్రియ, అక్రియ తేడా పోయింది. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, మనస్సులో లోపలి, బయట అన్న తేడా ఎలా ఉంటుంది?
యది సారవిసారవిహీన ఇతి యది శూన్యవిశూన్యవిహీన ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం ప్రథమం చ కథం చరమం చ కథమ్
సారం, అసారం లేవు; శూన్యం, అశూన్యం లేవు. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, మొదటి, చివరి అన్న తేడా ఎలా ఉంటుంది?
యదిభేదవిభేదనిరాకరణం యది వేదకవేద్యనిరాకరణమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం తృతీయం చ కథం తురీయం చ కథమ్
భేదం, అభేదం అన్న తేడా పోయింది; తెలిసినవాడు, తెలియబడినది అన్న తేడా పోయింది. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, మూడవది, నాలుగవది అన్న తేడా ఎలా ఉంటుంది?
గదితావిదితం న హి సత్యమితి విదితావిదితం నహి సత్యమితి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం విషయేన్ద్రియబుద్ధిమనాంసి కథమ్
చెప్పినది, చెప్పని దానిలో నిజం లేదు; తెలిసినది, తెలియని దానిలో నిజం లేదు. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, విషయాలు, ఇంద్రియాలు, బుద్ధి, మనస్సు ఎలా ఉంటాయి?
గగనం పవనో న హి సత్యమితి ధరణీ దహనో న హి సత్యమితి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం జలదశ్చ కథం సలిలం చ కథమ్
ఆకాశం, గాలి నిజం కాదు; భూమి, అగ్ని నిజం కాదు. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, మేఘం, నీరు ఎలా ఉంటాయి?
యది కల్పితలోకనిరాకరణం యది కల్పితదేవనిరాకరణమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం గుణదోషవిచారమతిశ్చ కథమ్
కల్పితమైన లోకం పోయింది; కల్పితమైన దేవతలు పోయాయి. అన్నీ ఒకటే, ఎటూ ఆగకుండా, పరమశివత్వంగా ఉన్నప్పుడు, మనస్సులో గుణదోషాల విచారం ఎలా ఉంటుంది?
మరణామరణం హి నిరాకరణం కరణాకరణం హి నిరాకరణమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం గమనాగమనం హి కథం వదతి
మరణమూ జననమూ నిజంగా లేవు; చేయడమూ చేయకపోవడమూ కూడా లేవు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, రావడమూ పోవడమూ ఎలా చెప్పగలరు?
ప్రకృతిః పురుషో న హి భేద ఇతి న హి కారణకార్యవిభేద ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం పురుషాపురుషం చ కథం వదతి
ప్రకృతి, పురుషుడు వేరవు; కారణం, ఫలితంగా ఏదీ వేరుగా లేదు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, పురుషుడు, అపురుషుడు అని ఎలా చెప్పగలరు?
తృతీయం న హి దుఃఖసమాగమనం న గుణాద్ద్వితీయస్య సమాగమనమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం స్థవిరశ్చ యువా చ శిశుశ్చ కథమ్
మూడవది అని బాధను కలిగించేది లేదు; రెండవది అని గుణాల వల్ల పుట్టేది లేదు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, వృద్ధాప్యం, యవ్వనం, బాల్యం ఎలా ఉంటాయి?
నను ఆశ్రమవర్ణవిహీనపరం నను కారణకర్తృవిహీనపరమ్। యది చైకనిరన్తరసర్వశివ- మవినష్టవినష్టమతిశ్చ కథమ్
ఇది ఆశ్రమం, వర్ణం లాంటి భేదాలకు అతీతం; కారణం, చేయువాడు అనే భావనలకు అతీతం. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, నశించడమూ, నశించకపోవడమూ అనే భావన ఎలా వస్తుంది?
గ్రసితాగ్రసితం చ వితథ్యమితి జనితాజనితం చ వితథ్యమితి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివ- మవినాశి వినాశి కథం హి భవేత్
తినేవాడు, తినబడని అన్న భావనలు అబద్ధమే; జన్మించినవాడు, జన్మించని అన్న భావనలు అబద్ధమే. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, నశించేది, నశించనిది ఎలా ఉంటాయి?
పురుషాపురుషస్య వినష్టమితి వనితావనితస్య వినష్టమితి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివ- మవినోదవినోదమతిశ్చ కథమ్
పురుషుడు, అపురుషుడు నశించాడని, స్త్రీ, అస్త్రీ నశించిందని భావించడం అబద్ధమే. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, ఆనందమూ, ఆనందం లేకపోవడమూ ఎలా ఉంటాయి?
యది మోహవిషాదవిహీనపరో యది సంశయశోకవిహీనపరః। యది చైకనిరన్తరసర్వశివ- మహమేతి మమేతి కథం చ పునః
ఇది మాయ, దుఃఖానికి అతీతం; సందేహం, శోకానికి అతీతం. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, 'నేను', 'నాది' అనే భావనలు మళ్లీ ఎలా వస్తాయి?
నను ధర్మవిధర్మవినాశ ఇతి నను బన్ధవిబన్ధవినాశ ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం- మిహదుఃఖవిదుఃఖమతిశ్చ కథమ్
ధర్మం, అధర్మం నశించాయంటారు; బంధం, విముక్తి నశించాయంటారు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, బాధ లేదా బాధ లేకపోవడం అనే భావన ఎలా వస్తుంది?
న హి యాజ్ఞికయజ్ఞవిభాగ ఇతి న హుతాశనవస్తువిభాగ ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం వద కర్మఫలాని భవన్తి కథమ్
యజ్ఞకర్త, యజ్ఞం వేరని లేదు; అగ్ని, హవనం వేరని లేదు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, కర్మఫలాలు ఎలా వస్తాయి చెప్పు.
నను శోకవిశోకవిముక్త ఇతి నను దర్పవిదర్పవిముక్త ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం నను రాగవిరాగమతిశ్చ కథమ్
దుఃఖం, దుఃఖం లేకపోవడం నుంచి విముక్తి అంటారు; గర్వం, గర్వం లేకపోవడం నుంచి విముక్తి అంటారు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, రాగమూ, విరాగమూ అనే భావన ఎలా వస్తుంది?
న హి మోహవిమోహవికార ఇతి న హి లోభవిలోభవికార ఇతి। యది చైకనిరన్తరసర్వశివం హ్యవివేకవివేకమతిశ్చ కథమ్
మాయ, మాయ లేకపోవడంలో మార్పు లేదు; లోభం, లోభం లేకపోవడంలో మార్పు లేదు. ఒకటే, ఎప్పుడూ, అన్నిచోట్లా వ్యాపించిన పరమశివుడు ఉన్నప్పుడు, వివేకమూ, అవివేకమూ అనే భావన ఎలా వస్తుంది?
త్వమహం న హి హన్త కదాచిదపి కులజాతివిచారమసత్యమితి। అహమేవ శివః పరమార్థ ఇతి అభివాదనమత్ర కరోమి కథమ్
నీవు, నేను — ఎప్పుడూ హంతకుడు లేడు; వంశం, జన్మం గురించి ఆలోచించడం అబద్ధం. నేను ఒక్కడే పరమార్థమైన శివుడనైతే, ఇక్కడ నమస్కారం ఎలా చేయగలను?
గురుశిష్యవిచారవిశీర్ణ ఇతి ఉపదేశవిచారవిశీర్ణ ఇతి। అహమేవ శివః పరమార్థ ఇతి అభివాదనమత్ర కరోమి కథమ్
గురు, శిష్యుడు అనే భేదం పోయింది; ఉపదేశం అనే భేదం పోయింది. నేను ఒక్కడే పరమార్థమైన శివుడనైతే, ఇక్కడ నమస్కారం ఎలా చేయగలను?
న హి కల్పితదేహవిభాగ ఇతి న హి కల్పితలోకవిభాగ ఇతి। అహమేవ శివః పరమార్థ ఇతి అభివాదనమత్ర కరోమి కథమ్
కల్పితమైన శరీరాల భేదం లేదు; కల్పితమైన లోకాల భేదం లేదు. నేను ఒక్కడే పరమార్థమైన శివుడనైతే, ఇక్కడ నమస్కారం ఎలా చేయగలను?
సరజో విరజో న కదాచిదపి నను నిర్మలనిశ్చలశుద్ధ ఇతి। అహమేవ శివః పరమార్థ ఇతి అభివాదనమత్ర కరోమి కథమ్
రజోగుణం ఉన్నవాడు, లేనివాడు ఎప్పుడూ లేడు; నిజంగా ఇది నిర్మలమైనది, నిశ్చలమైనది, పవిత్రమైనది. నేను ఒక్కడే పరమార్థమైన శివుడనైతే, ఇక్కడ నమస్కారం ఎలా చేయగలను?
న హి దేహవిదేహవికల్ప ఇతి అనృతం చరితం న హి సత్యమితి। అహమేవ శివః పరమార్థ ఇతి అభివాదనమత్ర కరోమి కథమ్
శరీరం, శరీరం లేనివాడు అన్న తేడా లేదు; ఆచరణం అబద్ధం, నిజం కాదు. నేను ఒక్కడే పరమార్థమైన శివుడనైతే, ఇక్కడ నమస్కారం ఎలా చేయగలను?