యస్య స్వరూపాత్సచరాచరం జగ- దుత్పద్యతే తిష్ఠతి లీయతేఽపి వా। పయోవికారాదివ ఫేనబుద్బుదా- స్తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
యావత్తు చరాచర జగత్తు యిహ స్వరూపం నుండే పుట్టి, నిలిచి, కలిసిపోతుంది. నీటిలోనుండి ఫెనం, బుడబుడలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలాగే — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
నాసానిరోధో న చ దృష్టిరాసనం బోధోఽప్యబోధోఽపి న యత్ర భాసతే। నాడీప్రచారోఽపి న యత్ర కిఞ్చి- త్తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ శ్వాస నియంత్రణ లేదు, దృష్టి లేదు, ఆసనం లేదు, జ్ఞానం లేదా అజ్ఞానం లేదు, నాడుల ప్రవాహం కూడా లేదు — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
నానాత్వమేకత్వముభత్వమన్యతా అణుత్వదీర్ఘత్వమహత్త్వశూన్యతా। మానత్వమేయత్వసమత్వవర్జితం తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ భిన్నత్వం లేదు, ఏకత్వం లేదు, రెండూ కలిపినదీ లేదు, వేరే తత్వం లేదు; సూక్ష్మత, పొడవు, మహత్త్వం, శూన్యత, కొలత, కొలవదగినది, సమత్వం — ఇవేవీ లేవు. ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
సుసంయమీ వా యది వా న సంయమీ సుసంగ్రహీ వా యది వా న సంగ్రహీ। నిష్కర్మకో వా యది వా సకర్మక- స్తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఎవరైనా మంచి నియమంతో ఉన్నవారైనా, లేకపోతే నియమం లేనివారైనా, మనస్సు కట్టుబాటు ఉన్నవారైనా, లేకపోతే అలాంటివారు కాకపోయినా, కర్మలు లేనివారైనా, కర్మలు ఉన్నవారైనా — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
మనో న బుద్ధిర్న శరీరమిన్ద్రియం తన్మాత్రభూతాని న భూతపఞ్చకమ్। అహంకృతిశ్చాపి వియత్స్వరూపకం తమీశమాత్మానముపైతి శాశ్వతమ్
ఇక్కడ మనస్సు లేదు, బుద్ధి లేదు, శరీరం లేదు, ఇంద్రియాలు లేవు, సూక్ష్మభూతాలు లేవు, పంచభూతాలు లేవు, అహంకారం లేదా ఆకాశస్వరూపం కూడా లేదు — ఇలాంటి చోట శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని చేరతారు.
విధౌ నిరోధే పరమాత్మతాం గతే న యోగినశ్చేతసి భేదవర్జితే। శౌచం న వాశౌచమలిఙ్గభావనా సర్వం విధేయం యది వా నిషిధ్యతే
సృష్టి, లయ సమయంలో పరమాత్మను చేరినప్పుడు, యోగికి మనస్సులో విభేదాలు లేనప్పుడు, పవిత్రత, అపవిత్రత, లింగ భావన — ఇవన్నీ చేయమన్నా, చేయవద్దన్నా సమానమే.
మనో వచో యత్ర న శక్తమీరితుం నూనం కథం తత్ర గురూపదేశతా। ఇమాం కథాముక్తవతో గురోస్త- ద్యుక్తస్య తత్త్వం హి సమం ప్రకాశతే
మనస్సు, వాక్కు అక్కడ వివరించలేవు. అలాంటప్పుడు గురువు ఉపదేశం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? అయినా, గురువు ఈ ఉపదేశాన్ని చెప్పినప్పుడు, దాని సత్యం అందరికీ స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది.
ఇతి ద్వితీయోఽధ్యాయః
ఇలా రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
గుణవిగుణవిభాగో వర్తతే నైవ కిఞ్చిత్ రతివిరతివిహీనం నిర్మలం నిష్ప్రపఞ్చమ్। గుణవిగుణవిహీనం వ్యాపకం విశ్వరూపం కథమహమిహ వన్దే వ్యోమరూపం శివం వై
ఇక్కడ గుణాలు, గుణరహితత్వం అనే భేదం లేదు; ఏదీ లేదు; రాగద్వేషాలు లేవు; నిర్మలమైనది, ప్రపంచం లేనిది; గుణాలు, గుణరహితత్వం లేనిది; అన్నింటినీ వ్యాపించినది, విశ్వరూపమైనది. ఇలాంటి ఆకాశస్వరూపుడైన శివునిని నేను ఇక్కడ ఎలా పూజించగలను?
శ్వేతాదివర్ణరహితో నియతం శివశ్చ కార్యం హి కారణమిదం హి పరం శివశ్చ। ఏవం వికల్పరహితోఽహమలం శివశ్చ స్వాత్మానమాత్మని సుమిత్ర కథం నమామి
తెలుపు వంటి రంగాలు లేని, ఎప్పుడూ శివుడై ఉన్నవాడు; ఈ కారణం, కార్యం అన్నీ పరమశివుడే. ఇలా భేదభావం లేని నేను, నిర్మలమైన శివుడను. సుమిత్రా! నా స్వయాన్ని, నా లోపల నేనే ఎలా నమస్కరించగలను?
నిర్మూలమూలరహితో హి సదోదితోఽహం నిర్ధూమధూమరహితో హి సదోదితోఽహమ్। నిర్దీపదీపరహితో హి సదోదితోఽహం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నాకు మూలం లేదా మూలరాహిత్యం లేదు, ఎప్పుడూ వెలుగుతున్నవాడను; పొగ లేదా పొగరాహిత్యం లేదు, ఎప్పుడూ వెలుగుతున్నవాడను; దీపం లేదా దీపత్వం లేదు, ఎప్పుడూ వెలుగుతున్నవాడను; జ్ఞానామృతం, సమరసమైనది, ఆకాశసమానమైనవాడను.
నిష్కామకామమిహ నామ కథం వదామి నిఃసఙ్గసఙ్గమిహ నామ కథం వదామి। నిఃసారసారరహితం చ కథం వదామి జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
ఇక్కడ కోరికలేని కోరికను నేను ఎలా చెప్పగలను? అసక్తి లేని ఆసక్తిని ఎలా చెప్పగలను? సారం లేని సారాన్ని ఎలా చెప్పగలను? నేను జ్ఞానామృతం, సమరసమైనది, ఆకాశసమానమైనవాడను.
అద్వైతరూపమఖిలం హి కథం వదామి ద్వైతస్వరూపమఖిలం హి కథం వదామి। నిత్యం త్వనిత్యమఖిలం హి కథం వదామి జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
అఖిలమంతా అద్వైత స్వరూపం అని నేను ఎలా చెప్పగలను? అఖిలమంతా ద్వైత స్వరూపం అని ఎలా చెప్పగలను? నిత్యమైనదీ, అనిత్యమైనదీ అన్నది ఎలా చెప్పగలను? నేను జ్ఞానామృతం, సమరసమైనది, ఆకాశసమానమైనవాడను.
స్థూలం హి నో నహి కృశం న గతాగతం హి ఆద్యన్తమధ్యరహితం న పరాపరం హి। సత్యం వదామి ఖలు వై పరమార్థతత్త్వం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నేను స్థూలమైనవాడిని కాదు, సూక్ష్మమైనవాడిని కాదు; వచ్చేది, పోయేది కాదు; ఆద్యంతమధ్య రహితుడను; పైకీ, క్రిందకీ కాదు. నిజంగా చెబుతున్నాను — ఇదే పరమార్థతత్వం: నేను జ్ఞానామృతం, సమరసమైనది, ఆకాశసమానమైనవాడను.
సంవిద్ధి సర్వకరణాని నభోనిభాని సంవిద్ధి సర్వవిషయాంశ్చ నభోనిభాంశ్చ। సంవిద్ధి చైకమమలం న హి బన్ధముక్తం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
సర్వేంద్రియాలు ఆకాశసమానమైన చైతన్యమే; సర్వవిషయాలు కూడా ఆకాశసమానమైన చైతన్యమే; చైతన్యం ఒక్కటే, నిర్మలమైనది, బంధనమూ లేదు, ముక్తి కూడా లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, సమరసమైనది, ఆకాశసమానమైనవాడను.
దుర్బోధబోధగహనో న భవామి తాత దుర్లక్ష్యలక్ష్యగహనో న భవామి తాత। ఆసన్నరూపగహనో న భవామి తాత జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
అర్థం చేయడం కష్టమైనదీ, సులభమైనదీ అయిన ఘనత నాకుండదు, ప్రియమా; గ్రహించదగినదీ, గ్రహించలేనిదీ అయిన ఘనత నాకుండదు, ప్రియమా; దగ్గరగా ఉన్న రూప ఘనత కూడా నాకుండదు, ప్రియమా. నేను జ్ఞానామృతం, సమరసమైనది, ఆకాశసమానమైనవాడను.
నిష్కర్మదహనో జ్వలనో భవామి నిర్దుఃఖదుఃఖదహనో జ్వలనో భవామి। నిర్దేహదేహదహనో జ్వలనో భవామి జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నేను క్రియలేని స్థితిని కాల్చే అగ్నినిపోలెను. నేను బాధను, బాధలేనితనాన్ని కాల్చే అగ్నినిపోలెను. నేను శరీరముతో ఉన్నదాన్ని, శరీరంలేనిదాన్ని కాల్చే అగ్నినిపోలెను. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
నిష్పాపపాపదహనో హి హుతాశనోఽహం నిర్ధర్మధర్మదహనో హి హుతాశనోఽహమ్। నిర్బన్ధబన్ధదహనో హి హుతాశనోఽహం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
పాపములేని పాపాన్ని, పాపాన్ని కాల్చే అగ్నినిపోలెను. ధర్మమును, అధర్మమును కాల్చే అగ్నినిపోలెను. బంధమును, బంధములేనితనాన్ని కాల్చే అగ్నినిపోలెను. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
నిర్భావభావరహితో న భవామి వత్స నిర్యోగయోగరహితో న భవామి వత్స। నిశ్చిత్తచిత్తరహితో న భవామి వత్స జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
ఓ బాలా! నేను భావమూ, అభావమూ లేనివాడిని. యోగమూ, యోగలేనితనమూ లేనివాడిని. మనసు ఉండడమూ, లేకపోవడమూ లేనివాడిని. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
నిర్మోహమోహపదవీతి న మే వికల్పో నిఃశోకశోకపదవీతి న మే వికల్పః। నిర్లోభలోభపదవీతి న మే వికల్పో జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నాలో మాయా లేక మాయా లేనితనమూ అనే భావం లేదు. నాలో శోకమూ, శోకరాహిత్యమూ అనే భావం లేదు. నాలో లోభమూ, లోభరాహిత్యమూ అనే భావం లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
సంసారసన్తతిలతా న చ మే కదాచిత్ సన్తోషసన్తతిసుఖో న చ మే కదాచిత్। అజ్ఞానబన్ధనమిదం న చ మే కదాచిత్ జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నా కోసం ఎప్పుడూ సంసారబంధం లేదు. సంతృప్తి వల్ల కలిగే ఆనందం నాకు ఎప్పుడూ లేదు. ఈ అజ్ఞానబంధం నాకు ఎప్పుడూ లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
సంసారసన్తతిరజో న చ మే వికారః సన్తాపసన్తతితమో న చ మే వికారః। సత్త్వం స్వధర్మజనకం న చ మే వికారో జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
సంసారపు ధూళి వల్ల నాలో ఎలాంటి మార్పు లేదు. బాధల చీకటి వల్ల నాలో ఎలాంటి మార్పు లేదు. స్వధర్మాన్ని కలిగించే సత్వగుణం వల్ల నాలో ఎలాంటి మార్పు లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
సన్తాపదుఃఖజనకో న విధిః కదాచిత్ సన్తాపయోగజనితం న మనః కదాచిత్। యస్మాదహఙ్కృతిరియం న చ మే కదాచిత్ జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నాకు ఎప్పుడూ బాధను కలిగించే నియమం లేదు. బాధతో కలిసిన మనస్సు నాకు ఎప్పుడూ లేదు. ఈ 'నేను' అనే భావం నాకు ఎప్పుడూ లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
నిష్కమ్పకమ్పనిధనం న వికల్పకల్పం స్వప్నప్రబోధనిధనం న హితాహితం హి। నిఃసారసారనిధనం న చరాచరం హి జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
నాలో కదలిక లేక కదలిక అంతం లేదు, ఊహించిన సృష్టి లేదు. నిద్రా లేదా మేల్కొనడం అంతం లేదు, మంచిదీ చెడిదీ లేదు. సారం లేదా అసారం అంతం లేదు, చలనం లేదా అచలనం లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
నో వేద్యవేదకమిదం న చ హేతుతర్క్యం వాచామగోచరమిదం న మనో న బుద్ధిః। ఏవం కథం హి భవతః కథయామి తత్త్వం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
ఇది తెలిసినదీ, తెలిసినవాడూ కాదు. కారణంతో తర్కించదగినదీ కాదు. మాటలకు అందని ఇది, మనసు కాదు, బుద్ధి కాదు. అలాంటప్పుడు ఈ సత్యాన్ని నీకు ఎలా చెప్పగలను? నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
నిర్భిన్నభిన్నరహితం పరమార్థతత్త్వ- మన్తర్బహిర్న హి కథం పరమార్థతత్త్వమ్। ప్రాక్సమ్భవం న చ రతం నహి వస్తు కిఞ్చిత్ జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
పెరగడం, చీలడం లేని పరమార్థతత్వం. లోపల లేదా బయట కాదు—దాన్ని ఎలా వివరించగలం? సృష్టికి ముందే ఉంది, ఎటువంటి ఆసక్తి లేదు, నిజంగా ఏదీ లేదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
రాగాదిదోషరహితం త్వహమేవ తత్త్వం దైవాదిదోషరహితం త్వహమేవ తత్త్వమ్। సంసారశోకరహితం త్వహమేవ తత్త్వం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
రాగాది దోషాలు లేనిది నేనే పరమార్థం. దైవాది దోషాలు లేనిది నేనే పరమార్థం. సంసారశోకము లేనిది నేనే పరమార్థం. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
స్థానత్రయం యది చ నేతి కథం తురీయం కాలత్రయం యది చ నేతి కథం దిశశ్చ। శాన్తం పదం హి పరమం పరమార్థతత్త్వం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
మూడు స్థితులు లేవంటే, నాల్గవది ఎలా ఉంటుంది? మూడు కాలాలు లేవంటే, దిక్కులు ఎలా ఉంటాయి? శాంతమైన స్థితి, అదే పరమార్థతత్వం. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
దీర్ఘో లఘుః పునరితీహ నమే విభాగో విస్తారసంకటమితీహ న మే విభాగః। కోణం హి వర్తులమితీహ న మే విభాగో జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
పొడవు లేదా చిన్నదనమూ నాకు తేడా కాదు. విశాలత లేదా ఇరుకుదనం నాకు తేడా కాదు. మూలలు లేదా వృత్తాకారమూ నాకు తేడా కాదు. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.
మాతాపితాది తనయాది న మే కదాచిత్ జాతం మృతం న చ మనో న చ మే కదాచిత్। నిర్వ్యాకులం స్థిరమిదం పరమార్థతత్త్వం జ్ఞానామృతం సమరసం గగనోపమోఽహమ్
తల్లి, తండ్రి, పిల్లలు—ఇవన్నీ ఎప్పుడూ నావి కావు. పుట్టినదీ, చనిపోయినదీ, మనస్సు కూడా నావు కాదు. ఈ పరమార్థతత్వం అశాంతి లేకుండా, స్థిరంగా ఉంటుంది. నేను జ్ఞానామృతం, ఒకే రుచితో, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నవాడిని.