అంతరిక్షాన్ని అంతటా వ్యాపించి ఉన్నది ఆ పరమాత్మ. కానీ, దానిని ఏదీ వ్యాపించదు; అది బయట కూడా, లోపల కూడా, ఎక్కడా పరిమితి లేకుండా, నిరంతరంగా ఉంటుంది. అదీ చాలా సూక్ష్మంగా, దృష్టికి అందని, గుణాలేమీ లేని వాడుక, యోగులు దానిని ఆధారంగా వర్ణించారు; క్రమంగా, అదే ఆధారం, ఆధారంగా మారుతుంది. కానీ, నిరంతర సాధనతో, ఎవరు ఆధారం లేకుండా ఉంటారో, వారు ఆ పరమాత్మలో లయమై, అంతర్గత గుణాలు, దోషాలన్నీ లేని స్థితిని పొందుతారు. ఈ లోకపు విషం, భయంకరంగా, మాయలో మునిగి పోయేలా చేస్తుంది; దానికి నాశనం చేయగల ఒకే ఒక్క సహజ అమృతం ఉంది. అనుభవ ద్వారా తెలిసిన, రూపం లేని, అయినా రూపంగా కనిపించేది, సత్తా-అసత్తా రెండింటిని దాటి ఉన్నది, అది మధ్య స్థితిగా పిలవబడుతుంది. బాహ్య ప్రపంచాన్ని ప్రकटంగా అంటారు; అంతర్గతాన్ని స్వభావంగా అంటారు; అంతర్గతం, అంతరంగం మధ్యలో ఉన్నదాన్ని తెలుసుకోవాలి, కొబ్బరి లోపల నీళ్ళు ఉన్నట్లుగా. తప్పు జ్ఞానం బాహ్యంగా ఉంటుంది; నిజమైన జ్ఞానం మధ్యలో ఉంటుంది; మధ్య స్థితి కన్నా సూక్ష్మమైనదాన్ని తెలుసుకోవాలి, కొబ్బరి నీళ్ళు లాగా. పూర్ణిమ రాత్రి ఒకే ఒక శుద్ధ చంద్రుడు ఉన్నట్టు, అదే పరమాత్మను ఒకటిగా చూడాలి; రెండుగా చూడటం తప్పు. ఈ విధంగా, అర్థంలో భేదం అందరికీ ఉండదు; దాత స్థిరత్వాన్ని పొందుతాడు, అనేక నామాల్లో పాడబడినట్లుగా. గురువు జ్ఞానానుగ్రహం వల్ల, అమాయకుడు అయినా, పండితుడు అయినా, ఎవరు సత్యాన్ని గ్రహిస్తారో, వారు జనన మరణాల సముద్రం నుంచి విరక్తి పొందుతారు. ఆసక్తి, ద్వేషం నుండి విముక్తి, సమస్త జీవుల శ్రేయస్సుకు నిబద్ధత, జ్ఞానంలో స్థిరత్వం, ధృడత కలిగిన వారు పరమ స్థితిని పొందుతారు. గడ లోపల ఉన్న ఖాళీ, గడ పగిలితే, అంతరిక్షంలో కలిసిపోతుంది; అలాగే, శరీరం పోయిన తర్వాత, యోగి తన స్వరూప పరమాత్మలో లయమవుతాడు. ఈ ఉపదేశం క్రియాశీలులకు; వారి బోధ ముగిసినా, అదే వారి మార్గం. కానీ, యోగంలో స్థిరమైన వారికి ఇది చెప్పబడదు; వారి బోధ ముగిసినా, అదే వారి మార్గం. క్రియాశీలుల మార్గాన్ని మాట, ఇంద్రియాలు వివరించగలవు; కానీ యోగుల మార్గం ఎక్కడైనా, వచనాతీతంగా, వారు పొందుతారు. ఈ మార్గాన్ని యోగులు ఊహించనది తెలుసుకొని, అన్ని భావనలను వదిలి, వారి జ్ఞానం స్వయంగా వెలుగుతుంది. పవిత్ర స్థలంలో, అజ్ఞాతుల ఇంట్లో, ఎక్కడ మరణించినా, యోగి పునర్జన్మను చూడడు, పరమ బ్రహ్మలో లయమవుతాడు. తన సహజ, అజన్మ, అగోచర స్వరూపాన్ని గ్రహించినవాడు, తన ఇష్టానుసారం వ్యవహరిస్తాడు, దోషాలకు అంటుకునడు; ఏమీ చేయకపోయినా, అహంకారం లేనందున, అతను బంధితుడు కాదు, త్యాగి కాదు, యోగి కాదు. రోగం లేని, సమానుడు లేని, రూపం లేని, ఆధారం లేని, శరీరం లేని, కోరిక లేని, ద్వంద్వం, మాయ దాటి, నిరంతర శక్తి కలిగి, శాశ్వత పరమాత్మను పొందుతాడు. అక్కడ వేదం లేదు, దీక్ష లేదు, తల ముండనం లేదు, గురువు, శిష్యుడు, యోగ సాధన, ముద్రలు లేవు; అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. శైవ, శక్త, మానవ మార్గాలు లేవు; శరీరం లేదు, రూపం లేదు, పదాలు, ఆది, అంతం, మద్య, పాత్రలు లేవు; అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. తన స్వభావం నుండే చరాచర జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది, నిలుస్తుంది, లయమవుతుంది; నీటిలో నురుగు, బుడిపలు పుట్టినట్లుగా; అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. ప్రాణ నియంత్రణ, దృష్టి, ఆసనాలు, జ్ఞానం, అజ్ఞానం, నాడుల కదలిక లేవు; అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. అక్కడ బహుళత్వం లేదు, ఏకత్వం లేదు, రెండూ లేదా వేరుగా ఉండటం లేదు, సూక్ష్మత, పొడవు, గొప్పత, ఖాళీ, పరిమాణం, వస్తువు, సమానత లేవు; అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. శాసన, అశాసన, సంతులిత, అసంతులిత, క్రియ, అక్రియ—ఏదైనా, అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. అక్కడ మనసు, బుద్ధి, శరీరం, ఇంద్రియాలు, సూక్ష్మ తత్త్వాలు, పంచభూతాలు, అహంకారం, ఖాళీ స్వభావం లేవు; అక్కడ శాశ్వత స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. సృష్టి, లయలో, పరమాత్మను చేరినప్పుడు, యోగి మనసు విభిన్నతను విడిచినప్పుడు, పవిత్రత, అపవిత్రత, లక్షణాల భావన prescribe చేయబడవచ్చు, prohibit చేయబడవచ్చు. అక్కడ మనసు, వాక్కు వ్యక్తీకరించలేవు; గురువు ఉపదేశం ఎలా ఉంటుందో? అయినా, గురువు చెప్పిన ఉపదేశం సత్యం సమానంగా వెలుగుతుంది. ఇంతటితో రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక్కడ గుణ, అగుణ విభజన లేదు; ఏదీ లేదు; ఆకర్షణ, ద్వేషం లేని, శుద్ధమైన, వివరణలేని, గుణ, అగుణ లేని, అన్నింటా వ్యాపించిన, విశ్వ రూపమైన పరమ శివుడిని, అంతరిక్ష స్వరూపాన్ని, నేను ఎలా పూజించగలను? వర్ణాలు లేని, ఎప్పటికీ శివుడే; ఈ కారణ, కార్యం పరమ శివుడే. విభేదాలు లేని, నేను శుద్ధ శివుడిని; నా అంతరంగంలో, నా స్వరూపాన్ని, నేను ఎలా పూజించగలను, సుమిత్రా? వేరే మూల లేకుండా, మూల లేనిదిగా, ఎప్పటికీ ఉద్భవించాను; పొగ లేకుండా, పొగ లేనిదిగా, ఎప్పటికీ ఉద్భవించాను; దీపం లేకుండా, దీప లేనిదిగా, ఎప్పటికీ ఉద్భవించాను; నేను జ్ఞానామృతం, సమరసం, ఆకాశంలా. ఇక్కడ కోరిక లేని కోరికను ఎలా చెప్పగలను? అనాసక్తి లేని ఆసక్తిని ఎలా చెప్పగలను? సార లేని సారాన్ని ఎలా చెప్పగలను? నేను జ్ఞానామృతం, సమరసం, ఆకాశంలా. అన్ని యొక్క అద్వితీయ రూపాన్ని ఎలా చెప్పగలను? ద్వితీయ రూపాన్ని ఎలా చెప్పగలను? నిత్య, అనిత్య స్వభావాన్ని ఎలా చెప్పగలను? నేను జ్ఞానామృతం, సమరసం, ఆకాశంలా. నేను స్థూలం కాదు, సూక్ష్మం కాదు, వచ్చేది కాదు, పోయేది కాదు, ఆది, అంతం, మధ్య లేదు, పై, కింది లేదు. నిజంగా, నేను పరమ సత్యాన్ని చెబుతున్నాను: నేను జ్ఞానామృతం, సమరసం, ఆకాశంలా. చైతన్యం అన్ని ఇంద్రియాలు, ఆకాశంలా; చైతన్యం అన్ని వస్తువులు, ఆకాశంలా; చైతన్యం ఒకటి, శుద్ధమైనది, బంధితుడు కాదు, విముక్తుడు కాదు. నేను జ్ఞానామృతం, సమరసం, ఆకాశంలా. నేను గ్రహించడానికి కష్టం లేదా సులభం కాదు, ప్రియమైనవాడా; నేను దర్శించడానికి కష్టం లేదా సులభం కాదు, ప్రియమైనవాడా; నేను రూపానికి దగ్గరగా ఉండే దట్టత కాదు, ప్రియమైనవాడా. నేను జ్ఞానామృతం, సమరసం, ఆకాశంలా. నేను అక్రియను భస్మం చేసే అగ్ని; నేను దుఃఖాన్ని, దుఃఖం లేనిదాన్ని భస్మం చేసే అగ్ని; నేను శరీరాన్ని, అశరీరాన్ని భస్మం చేసే అగ్ని; నేను ఏకరసం, విస్తృతమైన జ్ఞానామృతం, ఆకాశంలా. నేను పాపం లేనిదాన్ని, పాపాన్ని భస్మం చేసే అగ్ని; నేను ధర్మాన్ని, అధర్మాన్ని భస్మం చేసే అగ్ని; నేను బంధాన్ని, విముక్తిని భస్మం చేసే అగ్ని; నేను ఏకరసం, విస్తృతమైన జ్ఞానామృతం, ఆకాశంలా. నాకు సత్తా, అసత్తా రెండూ లేవు, బిడ్డా; నాకు యోగం, అయోగం రెండూ లేవు, బిడ్డా; నాకు మనసు, మనసు లేనిదీ రెండూ లేవు, బిడ్డా; నేను ఏకరసం, విస్తృతమైన జ్ఞానామృతం, ఆకాశంలా. నాలో మాయ, మాయ లేనిది భావన లేదు; నాలో దుఃఖం, దుఃఖం లేనిది భావన లేదు; నాలో లోభం, లోభం లేనిది భావన లేదు; నేను ఏకరసం, విస్తృతమైన జ్ఞానామృతం, ఆకాశంలా.