నీరు నీటిలో కలిసినప్పుడు వాటి మధ్య తేడా కనిపించదు కదా? అలాగే, ప్రకృతి, పురుషులు నాకు వేరుగా అనిపించవు. ముక్తి రాలేదని అనుకున్నా, బంధనమేమీ లేదు; ఆత్మకు రూపమో, అరూపమో ఎలా ఊహించగలం? ఆ పరమ స్వరూపాన్ని నేను నేరుగా, ఆకాశంలా తెలుసుకున్నాను; అది నీటిలో కనిపించే మరీచికవంటి పరమ స్వరూపం. నాకు గురువు లేడు, ఉపదేశం లేదు, పరిమితి లేదు, చేయాల్సిన క్రియలేమీ లేవు. నేను స్వభావతః శుద్ధుడిని, శరీరరహితుడిని, ఆకాశసదృశుడిని అని తెలుసుకో. నీవు నీ శరీరం పవిత్రమని, నీ మనస్సు అత్యున్నతమని, నువ్వే పరమాత్మవని చెప్పుకుంటున్నావు—కానీ, ఇంత చెప్పి కూడా నీకు సంశయమేమీ లేదు. ఏమిటి మనసా, నీవు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఆత్మ ద్వారా ఆత్మను తెలుసుకో, ఆత్మలోనే విలీనం అవ్వు. ద్వైతరహితత్వం అనే అమృతాన్ని అనుభవించు, ప్రియమైనవాడా. ఇక్కడ జ్ఞానం లేదు, అజ్ఞానం లేదు, రెండూ కలిసినదీ లేదు; ఈ రీతిగా ఉన్నవానికి ఆ జ్ఞానం ఎప్పుడూ మారదు. జ్ఞానం అనేది తర్కం కాదు, ధ్యానం కాదు, స్థలం కాదు, కాలం కాదు, గురువు బోధికాదు. నేను ఆ సత్యాన్ని, సహజమైన, శాంతమైన, ఆకాశసదృశమైన చైతన్యాన్ని. నాకు జననం లేదు, మరణం లేదు; నాకు పుణ్యపాపాలు లేవు. నేను నిర్గుణుడిని, శుద్ధుడిని, బ్రహ్మను; నాకు బంధనమో, మోక్షమో ఎలా ఉంటుంది? ఈ జగత్తు దివ్యంగా, స్థిరంగా, నిండుగా, నిరంతరంగా వ్యాపించి ఉంటే, లోపల, బయట అనే తేడా ఎలా ఉంటుంది? ఈ లోకం అంతా ఒకటిగా, అఖండంగా ప్రకాశిస్తోంది; అయినా, ద్వైతం, అద్వైతం మధ్య అల్లిక—ఇది మాయా మహామోహం ఎంత గొప్పదో! రూపంతో, అరూపంతో, ‘ఇది కాదు, అది కాదు’ అని ఎప్పుడూ వదిలేస్తూ, భేదాభావాలు లేకుండా, ఒక్క శివుడే మిగిలిపోతాడు. నీకు తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు, బంధువు లేదు; భార్య, కుమారుడు, స్నేహితుడు లేరు. నీవు ఎవ్వరిపట్లా ప్రీతి, ద్వేషం కలిగించేవాడు కాదే—అయితే మనస్సులో ఈ బాధ ఎందుకు? నీకు రాత్రి లేదు, పగలు లేదు, ఉదయం లేదు, సాయంత్రం లేదు. శరీరరహితుడికి శరీరాన్ని ఊహించడం జ్ఞానులకు ఎలా సాధ్యం? నీవు విభజించబడని, విభజించబడినవాడు కాదు; నీవు నిత్యుని, నాశ్వరుడు కాదు; నీవు సుఖదుఃఖాలకు అతీతుడవు. ఆత్మను నశ్వరమని తెలుసుకో. నేను కర్తను కాదు, భోక్తను కాదు; నాకు గత, వర్తమాన క్రియలు లేవు. నాకు శరీరం లేదు, శరీరధారి లేదా శరీరరహితుడిని కాదు; ఈ mine, not mine అనే భావన ఎలా వస్తుంది? నాకు రాగాది దోషాలు లేవు, శరీర బాధలు లేవు. నన్ను విస్తారమైన, ఆకాశసదృశమైన ఆత్మగా తెలుసుకో. ఓ మిత్రమా, మనసా, ఎందుకు ఎక్కువగా మాట్లాడుతున్నావు? ఇవన్నీ ఊహలు మాత్రమే. ముఖ్యమైనది నేను చెప్పాను: నీవు సత్యమే, ఆకాశంలా విస్తృతుడవు. ఏ విధంగా అయినా, ఎక్కడైనా, మరణ సమయానైనా, యోగులు అక్కడే లయమవుతారు—పాత్రలోని ఆకాశం ఆకాశంలో కలిసినట్లుగా. పుణ్యక్షేత్రంలోనైనా, చండాలుని ఇంట్లోనైనా, మరణ సమయంలో జ్ఞాపకం పోయినప్పటికీ, ఆ క్షణంలో శరీరాన్ని వదిలినవాడు సర్వవ్యాపక మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ధర్మార్థకామమోక్షాలు, చరాచర జీవరాశులు—యోగులకు ఇవన్నీ ఎడారిలో నీటిబొట్టుల్లా, మరీచికల్లా కనిపిస్తాయి. భూతకాల, భవిష్యత్తు, వర్తమాన కర్మలు—నేను చేయను, అనుభవించను; అందుకే నా మనస్సు స్థిరంగా ఉంది. ఖాళీ గదిలో ఒంటరిగా నిలబడి, సమబుద్ధితో పరిశుద్ధుడై, అవధూతుడు ఆనందంగా ఉంటాడు; అతడు అహంభావాన్ని వదిలేసి, నగ్నంగా సంచరిస్తూ అన్నీ తనలోనే చూస్తాడు. మూడు స్థితులలో నాల్గవది లేని చోట, ఒక్క తనలో మాత్రమే, పుణ్యపాపాలు లేవు, బంధనమూ మోక్షమూ లేవు—అవి ఎలా ఉంటాయి? అతడు తెలుసుకుంటాడు, తెలుసుకుంటాడు—మంత్రం కాదు, ఛందస్సు కాదు, తంత్రం కాదు; సమత్వంలో లీనమై, ధ్యానంతో పరిశుద్ధుడై, ఈ ఉపదేశం పరమావధూతునిది. అన్నీ ఖాళీగా కూడా ఉంటాయి, ఖాళీగా కానివిగా కూడా ఉంటాయి; నిజం, అబద్ధం అనే భావనలు లేవు—ఇది విషయ స్వభావం ప్రకారం, శాస్త్రజ్ఞానానికి ముందుగా చెప్పబడింది. ఇక్కడ మొదటి అధ్యాయం ముగిసింది. పిల్లవాడు, ఇంద్రియాసక్తుడు, మూర్ఖుడు, సేవకుడు, గృహస్థుడు అయినా—గురువు గురించి ఏమీ తక్కువగా భావించ వద్దు; మణి మలినంలో పడిపోయిందని ఎవరు వదులుకుంటారు? ఇక్కడ కవిత్వ లక్షణాలు ముఖ్యం కాదు; సారాన్ని మాత్రమే మానవులు తీసుకోవాలి. రంగు, రూపం లేని బోటు అయినా, తీరానికి చేరదగినవారిని దాటించగలదు. ప్రయత్నం లేకుండానే, అచలమైన దానివల్ల చరాచరమూ లయమవుతాయి; అది సహజంగా శాంతమైన, ఆకాశసదృశమైన చైతన్యం. ప్రయత్నం లేకుండానే, ఒకే తత్త్వాన్ని చలించగల వాడు—ఆ సర్వవ్యాపక, అద్వైతమైన దానిని నాకు ఎలా విభజించగలం? నేనే పరముడు, సారసారముల సారం, శివుడు—ఆగమనాల్లేని, భేదాలు లేని, క్షోభలేని వాడిని. భాగాలేమీ లేని వాడిని, దేవతలచే పూజింపబడే వాడిని; సంపూర్ణుడినై, దేవతల మధ్య కూడా విభాగాన్ని అంగీకరించను. అలసత్వంతో సంశయం లేదు—చేతనంగా ఉన్నప్పుడు ఏమి చేస్తాను? బుడగలు నీటిలో పుట్టి, కరిగిపోతాయి. మహత్తుతో మొదలయ్యే భూతాలు, ఎప్పుడూ ఇలా కలిసిపోతాయి; మృదువు, ద్రవము, తీపి, విషము వంటి పదార్థాలలోను కలిసిపోతాయి. విషము, చల్లదనం, మృదుత్వం—ఇవి నీటిలో ఉన్నట్లే, ప్రకృతి, పురుషులు నాకు అఖండంగా అనిపిస్తారు. ఏ పేరూ లేని, అత్యంత సూక్ష్మమైన, పరమమైన, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలకు అతీతమైన, నిర్మలమైన, జగన్నాధుడైన దానిని తెలుసుకో. అలాంటి సహజత్వం ఉన్న చోట, నేను ఎలా ఉండగలను? నువ్వు ఎలా ఉంటావు? చరాచరమూ ఎలా ఉంటాయి? ఆకాశంలా చెప్పబడినది నిజంగా ఆకాశంలానే; దోషరహితమైన, సర్వజ్ఞమైన, నిశ్చలమైన చైతన్యం. అది భూమిపై నడవదు, గాలిలో ఎగురదు, నీటిలో మునగదు, అగ్నిలో స్థాపించబడదు.