ఒక పానపాత్ర పగిలిపోయినప్పుడు, దానిలోని ఆకాశం సహజంగా, విభాగం లేకుండా, బయటి ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది. అలాగే, శివుని కృపతో పవిత్రమైన మనస్సుతో ఉన్న నేను, ఏ విభేదమూ చూడను. ఇక్కడ పాత్ర లేదు, పాత్రలోని ఆకాశమూ లేదు, వ్యక్తిగత ఆత్మ లేదు, ఆత్మకు శరీరమూ లేదు. బ్రహ్మమే ఉన్నది—అది చైతన్యం, జ్ఞాత, జ్ఞేయ భేదాలేని స్వరూపం. ప్రతి చోట, ఎప్పుడూ, అన్నింటిలోనూ ఆత్మే నిత్యంగా ఉంది. ఇది ఖాళీగా కూడా ఉంది, ఖాళీగా కూడా లేదు—ఈ సత్యాన్ని నా విషయంలో సందేహం లేకుండా తెలుసుకో. వేదాలు లేవు, లోకాలు లేవు, దేవతలు లేరు, యజ్ఞాలూ లేవు, జాతి, ఆశ్రమం, కుటుంబం, జన్మ ఏదీ లేదు. పొగ మార్గమూ, వెలుగు మార్గమూ లేవు—పరమార్థం ఒక్క బ్రహ్మన్ స్వరూపమే. నీకు పరిపూర్ణత కలిగితే, వ్యాపకుడీ, వ్యాప్యమూ అనే భావనలే ఉండవు. నీ స్వరూపాన్ని నీవు ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా ఎలా భావించగలవు? కొందరు అద్వైతాన్ని కోరుతారు, మరికొందరు ద్వైతాన్ని కోరుతారు. కాని, ఈ రెండింటినీ మించి సమానమైన సత్యాన్ని వారు గ్రహించరు. ఆ సత్యం రంగులేని, నాదాది గుణరహితమైన, మనస్సు, మాటలకు అందని దాన్ని వారు ఎలా వివరించగలరు? ఈ శరీరం మొదలైనవి అబద్ధమని, ఆకాశంలా అసత్యమని తెలుసుకున్నప్పుడు మాత్రమే బ్రహ్మాన్ని నిజంగా తెలుసుకోవచ్చు. నీకు ద్వైత భావనల పరంపర ఉండదు. ప్రకృతి, పురుషుడు కూడా నాకు భేదంలా అనిపించవు. ఆకాశం ఒక్కటే అయినట్లు, ధ్యాత, ధ్యానం, ధ్యేయం అనే భేదాలే ఉండవు. నేను చేసే పనులు, తినేవి, సమర్పించేవి, దానం చేసేవి—ఇవేమీ నిజంగా నాకవు. నేను నిర్మలుడిని, అజన్ముడిని, నశించనివాడిని. ఈ లోకమంతా రూపరహితం, మార్పులేని, పవిత్రమైన శరీరంగా, శివుని ఏకరూపంగా తెలుసుకో. నీవు సత్యమే—ఇందులో సందేహం లేదు. మరి నేను ఇంకేమి తెలుసుకోవాలి? నీవు తెలిసే వస్తువు కానప్పుడు నిన్ను నీవు ఎలా తెలుసుకోగలవు? ఇక్కడ మాయా, అమాయా అనే భావనలు లేవు. నీడ, అనీడా అనే భావనలూ లేవు. ఇది అన్నీ ఒకే పరమార్థం, రూపరహితం, మచ్చలేని ఆకాశంలా ఉంది. నాకు ఆది, మధ్య, అంత్యములేవు; నేను ఎప్పుడూ బంధించబడలేదు. నా స్వభావం ప్రకారం నేను పవిత్రుడిని—ఇది నా స్థిర నమ్మకం. ఈ జగత్తు, మహత్తత్త్వం మొదలుకొని, నాకు ఏదీ వేరుగా కనిపించదు; బ్రహ్మమే అన్నీ. అప్పుడు జాతి, ఆశ్రమం ఎలా ఉంటాయి? అన్ని విధాలా నేను అంతటినీ, నిరంతరంగా, ఆధారములేని, శూన్యము కానిది అయినా, ఆకాశాది అయిదు శూన్యాలుగా ఉన్నాను. నేను నపుంసకుడు కాదు, పురుషుడు కాదు, స్త్రీ కాదు; జ్ఞానం కాదు, కల్పన కాదు. ఆత్మను సుఖస్వరూపంగా లేదా సుఖరహితంగా ఎలా భావించగలవు? షడంగయోగముతో, మనస్సు నాశనంతో, గురువు బోధతో పవిత్రత రాదు—సత్యం నీవు నువ్వే గ్రహించాలి. ఈ శరీరం అయిదు భూతాల మిశ్రమం కాదు; అవి లేకుండా కూడా లేదు. ఆత్మే అన్నీ—ముగింపు స్థితి, మిగతా మూడు స్థితులు ఎలా ఉంటాయి? నేను బంధించబడలేదు, విముక్తుడిని కాదు; బ్రహ్మనుంచి వేరుపడలేదు. నేను కర్తను కాదు, భోక్తను కాదు; వ్యాపకం, వ్యాప్య భావనలూ లేవు. నీళ్లను నీళ్లలో కలిపినట్లుగా, ప్రకృతి, పురుషులు నాకు భేదంలా అనిపించవు. నీవు విముక్తుడవు కాకపోయినా, ఎప్పుడూ బంధించబడవు; ఆత్మను రూపవంతమైనదిగా లేదా రూపరహితంగా ఎలా భావించగలవు? నీ పరమస్వరూపాన్ని నేను ప్రత్యక్షంగా, ఆకాశంలా తెలుసుకున్నాను; ఆ పరమస్వరూపం నీటిలో మరీచికల్లా. నాకు గురువు, బోధ, పరిమితి, కర్మలు లేవు. నేను స్వభావమున బుద్ధిరహితుడిని, శరీరరహితుడిని, ఆకాశంలా ఉన్నాను. నీవు నీ శరీరం పవిత్రమని, నీ మనస్సు అత్యున్నతమని, నీవే పరమాత్మవని చెప్పుకుంటున్నావు—ఇంత చెప్పి కూడా నీకు సిగ్గు లేదు. ఓ మనస్సా! ఎందుకు విలపిస్తున్నావు? నీవు నీవుగా, నీలోనే ఆత్మగా పరిపూర్ణుడవు. అద్వైత అమృతాన్ని ఆస్వాదించు. ఇక్కడ జ్ఞానం లేదు, అజ్ఞానం లేదు, రెండూ కలిసినదీ లేదు; ఎవరి అవగాహన అలాంటిదో, వారికి అది ఎప్పుడూ మారదు. జ్ఞానం అనేది తర్కం కాదు, సమాధి కాదు; అది స్థలం, కాలం, గురుబోధ కాదు. నేను ఆ పరమార్థమే—స్వయంగా జ్ఞానమయమైన, ఆకాశంలా, సహజంగా, నిత్యంగా ఉన్నది. నేను జన్మించను, మరణించను; నాకు శుభాశుభకర్మలు లేవు. నేను నిర్మలుడిని, నిర్గుణుడిని, బ్రహ్మనే—నాకు బంధమా, విమోచనమా ఎలా ఉంటాయి? పరమాత్మ అన్నింటినీ వ్యాపించి, స్థిరంగా, సంపూర్ణంగా, నిరంతరంగా ఉన్నప్పుడు, నేను విభేదాన్ని చూడను—మరి లోపలి, బయట అనే భావనలే ఎలా ఉంటాయి? ఈ జగత్తంతా నిరంతరంగా, విచ్ఛిన్నం కాకుండా ప్రకాశిస్తోంది. ఓహో! మాయా ఎంత గొప్పదంటే, ద్వైతం, అద్వైతం మధ్యలో మనస్సు తడబడుతోంది! రూపంతో, రూపం లేకుండా, ఎప్పుడూ 'ఇది కాదు, అది కాదు' అని, భేదాభేదాల నుంచి విముక్తమైన శివుడే మిగిలాడు. నీకు తల్లి, తండ్రి, బంధువులు లేరు; భార్య, కుమారుడు, స్నేహితుడు లేరు. నీవు ఎవరికి పక్షపాతం చూపవు, వ్యతిరేకత చూపవు—అయితే మనస్సులో ఈ బాధ ఎందుకు? నీకు, ఓ మనస్సా, పగలు లేదు, రాత్రి లేదు, ఉదయం లేదు, సాయంకాలం లేదు. శరీరరహితుడైనవారికి శరీరాన్ని ఊహించడం ఎలా సాధ్యం? నీవు అవిభక్తుడవు కాదు, విభక్తుడవు కాదు; నీవు నొప్పి కాదు, ఆనందం కాదు; నీవు అంతా కాదు, ఏదీ కాదు—నిత్యమైన ఆత్మను తెలుసుకో. నేను కర్తను కాదు, భోక్తను కాదు; నాకు గత, వర్తమాన కర్మలు లేవు. నాకు శరీరం లేదు, శరీరవంతుడిని కాదు, శరీరరహితుడిని కాదు—మరి 'నాది', 'నాదికాదు' అనే భావనలు ఎలా వస్తాయి? నాకు రాగాది దోషాలు లేవు, శరీర బాధలు లేవు. నన్ను ఆకాశంలా విస్తృతమైన ఏకాత్మగా తెలుసుకో. ఓ స్నేహితుడా, మనస్సా! ఎందుకు ఎక్కువ మాటలు? అన్నీ ఊహలు మాత్రమే. ముఖ్యమైనది చెప్పాను: నీవు సత్యమే, ఆకాశంలా విస్తృతుడవు. ఏ విధంగా అయినా, ఎక్కడైనా, మరణ సమయంలో అయినా, యోగులు ఆకాశంలో పాత్రలోని ఆకాశం మిళితమయ్యేలా పరమాత్మలో లీనమవుతారు. పవిత్ర స్థలంలో అయినా, చండాలుని ఇంట్లో అయినా, మరణ సమయంలో జ్ఞాపకం పోయినా, ఆ క్షణంలో శరీరం వదిలినవాడు వ్యాపకమైన ముక్తిని పొందుతాడు.