धर्मार्थकाममोक्षाः, चराचराणि सर्वाणि च, योगिनः मृगतृष्णां मरुस्थले जलमिव समं पश्यन्ति। अतीतानागतवर्तमानकर्माणि न करोमि नानुभवामि; एवं मम चित्तं निश्चलं भवति। एकाकी शून्यगृहे स्थित्वा, समत्वेन विशुद्धः, अवधूतः सुखी भवति; सर्वं मम्यभावं परित्यज्य नग्नः विचरति, सर्वं स्वात्मनि एव पश्यन्। त्रिषु अतीतादिषु यदा तुरीयं न लभ्यते, केवलं स्वात्मनि एव तिष्ठति, तत्र न पुण्यं न पापं, न बन्धो न मोक्षः, कुतः तानि स्यु:। स विन्दति, स विन्दति—न मन्त्रं, न छन्दः, न तन्त्रं; समत्वेन लीनः, ध्यानशुद्धः, एषा अवधूतस्य परमा वाणी। सर्वं शून्यं च अशून्यं च, सत् असत् च नास्ति; एषा वस्तुनः स्वभावतः उक्ता, शास्त्रपूर्विका। एवमध्याायस्य समाप्तिः। बालः, विषयसक्तः, मूढः, दासः, गृही वा—गुरोः किञ्चिदपि न मन्येत; रत्नं यदपि मलिनं प्रविष्टं, कः त्यजेत्? अत्र काव्यलक्षणानि न परीक्ष्याणि; केवलं सारं साधुभिः ग्राह्यम्। यथा वर्णरहितं नावं भूमौ रूपं विना अपि तीरं गन्तुकामान् तारयति। येन निष्क्रियेण प्रयत्नं विना चलाचलानि निगीयन्ते, तस्य स्वरूपं चैतन्यं शान्तं गगनसदृशं च। यः प्रयत्नं विना एकं तत्त्वं चलाचलं चालयति—सर्वव्यापि अद्वयं मम कथं विभागः स्यात्? अहमेव परः, सर्वसारसारः शिवः, आगमनिर्गमनवर्जितः, भेदशून्यः, अक्लिष्टः। सर्वावयववर्जितः एव अहं, देवैः पूजितः; पूर्णत्वात् देवेषु अपि विभागं न गृह्णामि। प्रमादेन न सन्देहः—किं करोमि क्रियावान्? यथा फेनः जले उत्पद्य विलीयते। महदादयः भूतेषु सर्वदा एवं लयं यान्ति; स्निग्धद्रवतीक्ष्णमधुरतिकट्वादिषु। तिक्तता, शीतलता, स्निग्धता—यथा जले; तथा प्रकृतिपुरुषौ अपि मम अभेदरूपे एव दृश्येते। यत् सर्वनामरहितं, अणोः अणीयान्, परं, मनोबुद्धीन्द्रियगोचरातीतं, निर्मलम्, जगत्पतिं तद्। यत्र सः सहजभावः, तत्र अहं कथं? त्वं कथं? चलाचलं कथं? यत् गगनसदृशं उक्तं, तत् वास्तवतः गगनरूपम्; चैतन्यं दोषरहितं, सर्वज्ञं, पूर्णं च। न पृथिव्याम् उपरि गम्यते, न वायुनाऽपि नीयते, न जलेन आच्छाद्यते, न च अग्नौ तिष्ठति। आकाशेन तद् व्याप्यते, तु तेन किञ्चिदपि न व्याप्यते; तत् बहिः च अन्तः च, अनन्तं, अविच्छिन्नं च। सूक्ष्मत्वात्, अदृश्यत्वात्, निर्गुणत्वात्, योगिभिः आधाररूपेण उक्तम्; शनैः शनैः स आधारः स्वयमेव आधारत्वं गच्छति। यदा तु अभ्यासेन आधाररहितः भवति, तदा तस्मिन्नेव लीनः, सर्वगुणदोषवर्जितः विलीयते। जगद्विषस्य, मोहविषादुःखस्य, एकः एव अमृतस्वभावः उपायः अस्ति। यत् अनुभवेन ज्ञायते, रूपरहितं रूपवत् दृश्यते, सत् असत् च अतीतं—एषः मध्यभावः। बहिर्जगत् व्यक्तम्, अन्तरं प्रकृतिः, मध्यस्थं च अन्तरतमः ज्ञेयम्, यथा नारिकेलस्य जले। मिथ्याज्ञानं बहिः, सत्यम् मध्ये; मध्येऽपि सूक्ष्मतरं ज्ञेयम्, यथा नारिकेलस्य जलम्। पूर्णचन्द्रदिवसे यथा केवलः एकः निर्मलः चन्द्रः दृश्यते, तथा केवलं एकं तत्त्वं पश्येत्; द्वैतदर्शनं मिथ्यादृष्टिः। एवं, सर्वेषां विज्ञानविकल्पः नास्ति; दाता स्थैर्यं प्राप्नोति, यथा अनेकनाम्ना गीतम्। गुरुज्ञानप्रसादात्, मूढः वा पण्डितः वा, यः सत्यम् अवबुध्यते, स संसारसिन्धोः विरज्यते। रागद्वेषवर्जितः, सर्वभूतहिते रतः, ज्ञाननिष्ठः, स्थिरः च, स परमं पदं प्राप्नोति। घटभङ्गे यथा अन्तराकाशः आकाशे लीयते, तथा शरीरक्षये योगी स्वात्मनि, परात्मनि लीयते। एषा शिक्षा कर्मिणां कृता; तेषां बुद्धिः क्षीयते चेत्, तद् एव तेषां मार्गः। योगिनां तु न, तेषां बुद्धिः क्षीयते अपि तेषां मार्गः। कर्मिणां मार्गः वाचसा इन्द्रियैः च कथ्यते; योगिनां तु सर्वत्र अपि, स मार्गः अनिर्वचनीयः, तैः एव प्राप्यते। एवं योगिभिः कल्पितं मार्गं ज्ञात्वा, सर्वकल्पनां परित्यज्य, तेषां ज्ञानं स्वयमेव उदेति। पुण्यस्थले, चाण्डालगृहे, यत्र कुत्र मरणे अपि, योगी पुनर्जन्म न पश्यति, परब्रह्मणि लीयते। यः स्वस्य सहजं, अजन्यं, अचिन्त्यं स्वभावं पश्यति, स इच्छया कर्म करोति, दोषैः न लिप्यते; किंचित् अपि न कुर्वन्, अहङ्काराभावात्, न बध्नाति, न सन्न्यासी, न यतिः। निरामयः, निरुपमः, अरूपः, निरालम्बः, अशरीरी, निराशः, द्वन्द्वमोहातीतः, अनवरतशक्तिः—सः तं नित्यं ईश्वरं आत्मानं प्राप्नोति। यत्र न वेदः, न दीक्षा, न मुण्डनकर्म, न गुरुर्न शिष्यः, न तन्त्रसिद्धिः, न मुद्रादिकं—तत्र नित्यं आत्मानं ईश्वरं प्राप्नोति। न शैवमार्गः, न शाक्तमार्गः, न मानवमार्गः, न कायः, न रूपम्, न पदा, न आरम्भः, न समाप्तिः, न पात्रं—तत्र नित्यं आत्मानं ईश्वरं प्राप्नोति।