शृणु, भगवन्, अवधूतस्य तत्त्वदर्शिनः साक्षात्कारस्य कथा। स एव जगत्सर्वमिदं निराकारमिति वेत्ति, विकाररहितमिति जानाति, विशुद्धदेहत्वेन पश्यति, एकरूपं शिवमेव सर्वत्र अनुभवति। सन्देहस्य स्थानमत्र नास्ति—त्वमेव सत्यमसि, पुनः किं ज्ञातव्यमस्ति? आत्मा हि ज्ञेयभूतः नास्ति, स एव स्वयमेव स्वभावतः न ज्ञेयः, न हि आत्मा किञ्चिद् अन्यत् ज्ञातव्यमस्ति। प्रिय, माया वा अमाया वा कुतः स्यात्? न छाया न च छायाभावः, सर्वमेकमेव वस्तु, आकाशवत् निराकारं, निर्मलम्। न ह्यस्ति आरम्भो मध्ये वा अन्ते वा; कदापि न बध्दोऽस्मि। स्वभावतः निर्मलः शुद्धश्चाहम्—एषा मे दृढा निश्चयिता। महत्तत्त्वादारभ्य यावदिदं विश्वं, मम किञ्चित् न दृश्यते; ब्रह्मैव सर्वमस्ति—कुतः वर्णाश्रमादयः? सर्वथा वेद्मि—अहमेक एव सर्वं, अखण्डितं, निःश्रयः, शून्यं न च, तथापि पञ्चशून्यरूपं, यथा आकाशादि। नाहं नपुंसकः, न पुरुषः, न स्त्री; न ज्ञानं, न संकल्पः। आत्मा नानन्दवान्न चानन्दरहितः—कथं तद्विपर्ययं चिन्तयसि? षडङ्गयोगेन न, न चित्तनाशेन, न गुरुपदेशेन शुद्धिः; स्वयमेव स्वयमात्मा तत्त्वं पश्यति। न पञ्चभूतात्मकं शरीरं, न तद्विना अस्ति; आत्मैव सर्वमस्ति—कुतः तुरीयं वा अन्यानि त्रीणि वा? नाहं बद्धः, न मुक्तः, न ब्रह्मणः पृथक्; न कर्ता, न भोक्ता, न व्याप्य, न व्यापकः। यथा जलं जले क्षिप्तं भेदरहितं भवति, तथा प्रकृतिपुरुषौ मम अभेदरूपे एव। अपि च मुक्तो न स्यात्, कदापि बद्धो न; आत्मा न रूपवान्नारूपवान्—कथं तद् चिन्त्यते? तव परं रूपं साक्षात् जानामि, आकाशवत्; यथा मरीचिका जलरूपे दृश्यते। न मे गुरुर्नोपदेशः, न नियमो न कर्म; स्वभावतः शुद्धोऽहम्, शरीररहितः, आकाशवत्। शरीरं शुद्धमिति, मनः परमं, त्वं परात्मेति यद् वदसि, तथापि न लज्जसे। किं रोदिषि, हे मनः? आत्मना आत्मानं भव, आत्मनि एव; पिब, प्रिय, अद्वैतामृतं कालातीतम्। न विद्यते ज्ञानं, न चाज्ञानम्, न उभयं; यस्य चैतन्यं एवं, तस्य चैतन्यं नान्यथा। न तर्को ज्ञानं, न ध्यानम्; न देशः, न कालः, न गुरुवाक्यम्। अहमेव तद्वस्तु, स्वयंज्ञः, आकाशवत्, सहजः, नित्यः। न जातः, न मृत्युः, न शुभाशुभकर्म; शुद्धः, निर्गुणः, ब्रह्मैव—कुतः बन्धो वा मोक्षः? यदि देवता सर्वत्र व्याप्य, स्थिरा, पूर्णा, अखण्डिता, तर्हि भेदाभावः—कुतः अन्तरः बहिः वा? सर्वं विश्वं अखण्डरूपेण प्रकाशते; हाय, माया-महान्धकारः—द्वैताद्वैतविचारः! साकारं निराकारं च, सदा 'नेति नेति'—भेदाभेदरहितः, एकः शिवः शेषः। न मातरं, न पितरं, न बान्धवं; न भार्यां, न पुत्रं, न मित्रं; न पक्षपातः, न द्वेषः—कुतः चित्तविक्षेपः? न तव दिनं, न रात्रिः, नोदयः, नास्तमयः; देहिनं देहरहितं कः पश्येत्? न अविभक्तं, न विभक्तं, न दुःखं, न सुखं, न सर्वं, न किञ्चित्—अव्ययात्मानं विद्धि। न कर्ता, न भोक्ता, न कर्माणि; न देहः, न देहिनः, न देहाभावः—किं मे 'मम' वा 'न मम'? न रागादिदोषाः, न शरीरदुःखम्; अहमेव एकात्मा, विशालः, आकाशसमः। अहो, मनः, किमर्थं बहु भाषसे? सर्वं कल्पनैव; यदवश्यकं तदुक्तम्—त्वमेव सत्यमसि, आकाशवत् विस्तीर्णः। येन केनापि प्रकारेण, यत्र कुत्रापि, मृत्युकाले अपि, योगिनः तत्रैव लीयन्ते, यथा घटस्थमाकाशं व्योम्नि लीयते। पुण्यक्षेत्रे वा चाण्डालगृहे, मृत्युकाले स्मृतिहानौ अपि, यो देहं त्यजति, स सर्वव्यापी मुक्तिम् एव प्राप्नोति। धर्मार्थकाममोक्षाः, सर्वे प्राणिनः—चलाः स्थिराश्च—योगिनः मरीचिकेव पश्यन्ति, मरुस्थलजलवत्। भूतपूर्वकर्माणि, भविष्यकर्माणि, वर्तमानकर्माणि—न करोमि, न अनुभवामि; तस्मात् मनोऽचलम्। एकाकी शून्यगृहे स्थित्वा, समत्वेन विशुद्धः, अवधूतः सुखी; नग्नः सञ्चरति, गर्वं त्यक्त्वा, सर्वं स्वयमेव पश्यन्। त्रयाणामतीतः चतुर्थो यत्र न दृश्यते, केवलं आत्मनि एव, तत्र न पुण्यं, न पापं, न बन्धः, न मोक्षः—कुतः तद्वस्तु? स पश्यति, स पश्यति—न मन्त्रं, न छन्दः, न तन्त्रं; समत्वेन लीनः, ध्यानशुद्धः, एषा परावधूतवाणी। सर्वं शून्यं च अशून्यं च, सत्-असत् नास्ति; इदं वस्तुनः स्वभावतः उक्तम्, शास्त्रपूर्वकम्। इति प्रथमोध्यायः समाप्तः। बालकः, विषयासक्तः, मूर्खः, सेवकः, गृही वा—गुरोः किं चिन्त्यं? रत्नं मलिनं प्रविष्टं कः परित्यजेत्? अत्र काव्यलक्षणं न चिन्त्यं, केवलं सारमेव साधुभिः ग्राह्यम्। यथा वर्णरहितनावापि पारयति, तथा। निःश्रमेण, तेनैव अचलरूपेण, चराचरं गृहीतम्; स्वभावतः चैतन्यं शान्तम्, आकाशवत्।