शृणु, प्रियः! आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहं धर्मस्यापि अधर्मस्यापि न संबद्धः; न बन्धनस्य न मोक्षस्य, न युक्तस्य न अयुक्तस्य किञ्चित् मम दृश्यते। न कदापि मम उच्चत्वं न अधमत्वं, न मध्यत्वं, न मित्रं न शत्रुं; कथं हितं वा अहितं वा वदामि? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न अहं उपासकः, न उपास्यः; न शिक्षणं न कर्म मम अस्ति। चेतनायाः स्वरूपं कथं वदामि? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। नात्र व्यापको न व्याप्यः, न स्थानं न स्थानाभावः; शून्यं वा अशून्यं वा कथं वदामि? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न अहं दर्शिता न दर्शनीयम्, न कारणं न कार्यं; चिन्त्यं वा अचिन्त्यं वा कथं वदामि? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न विभाजकः न विभक्तम्, न ज्ञाता न ज्ञेयम्; आगमनं वा गमनं वा कथं वदामि, प्रियः? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न शरीरं न अशरीरता, न बुद्धिः न मनः न इन्द्रियाणि; रागः वा विरागः वा कथं वदामि? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न पृथग्भूतं रूपं न गूढं रूपं; एकत्वं वा द्वैतं वा कथं वदामि, मित्र? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न इन्द्रियनिग्रहः न अनिग्रहः; यमः वा नियमः कदापि मम न उत्पन्नः; जयः वा पराजयः वा कथं वदामि, मित्र? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। न रूपी न अरूपी, न आदि न अन्तः न मध्यः; बलं वा दुर्बलता वा कथं वदामि, मित्र? आत्मनः स्वरूपे विलीनः, दुःखरहितः अहम्। मरणं वा अमरणं, विषं वा अमृतं, कदापि मम न उत्पन्नम्; शुद्धं वा अशुद्धं वा कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। स्वप्नः वा जागरणं वा योगासनं वा, न रात्रिः न दिवसः; चतुर्थं वा अचतुर्थं वा कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। माम् सर्वातीतं, सर्वमुक्तं, मायायाः वा अमायायाः स्पर्शः कदापि नास्ति; सन्ध्योपासनादिकं कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। माम् सर्वसमाधिसंयुक्तं, सर्वलक्षणविहीनं च; योगः वा वियोगः वा कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। न मूढः न पण्डितः; मौनं वा अमौनं वा मम न; तर्कः वा विवादः वा कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। न पिता न माता, न कुलं न जातिः, न जन्म न मृत्यु; आसक्तिः वा मोहः वा कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। नास्तं वा न नित्यं, तेजः वा अतेजः वा मम न; सन्ध्योपासनादिकं कथं वदामि, यदा अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। माम् अविचलितं, अविरामं, निर्मलम् अविचिकित्स्यं विद्धि; अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। ज्ञानी सर्वध्यानानि परित्यज्य, सर्वाणि कर्माणि परित्यज्य, त्यागामृतं पिबन्ति, प्रियः; अहं मोक्षसारः, सर्वरोगरहितः। सः प्राप्नोति, यत्र कामचिह्नं नास्ति; समत्वे लीनः, चिन्तनशुद्धः, परमोऽवधूतः सत्यम् वदति। एवं चतुर्थोऽध्यायः समाप्तः। ॐ। आकाशवत् उक्तम्, न उच्चनिचविचारविषयम्; अक्षरस्य उच्चारणं कथं स्यात्, यदा क्रीडा-अक्रीडा नष्टा। 'तत्त्वमसि' इत्यादि उपदेशेन आत्मनि सत्यं प्रतिष्ठितम्; त्वं तदसि, सर्वपारम्यविहीनः, सर्वसमः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? ऊर्ध्वाधःविहीनः, सर्वसमः; अन्तर्बहिर्विहीनः, सर्वसमः; एकत्वविहीनः, किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? कल्पितस्य विचारो नास्ति, कारणकार्यविचारो नास्ति; शब्दसंयोगविहीनः, सर्वसमः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? ज्ञान-अज्ञानसमाधि नास्ति, स्थान-अस्थानसमाधि नास्ति, काल-अकालसमाधि नास्ति; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? घटाकाशः नास्ति, घटः नास्ति, जीवः नास्ति, आत्मा नास्ति, कारणकार्यविभागः नास्ति; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? मोक्षः अत्र सदा विद्यमानः, क्षुद्रदीर्घविभागविहीनः; वृत्तपरिधिविभागः नास्ति; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? शून्यं वा अशून्यं वा, शुद्धं वा अशुद्धं वा, सर्वं वा असर्वं वा अत्र नास्ति; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? भेद-अभेदविचारः नास्ति, अन्तर्बाह्यसंयोगविचारः नास्ति; शत्रु-मित्रविहीनः, सर्वसमः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? शिष्य-गुरुलक्षणं नास्ति, चल-अचलविचारः नास्ति; अत्र मोक्षः सर्वत्र अविच्छिन्नः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? रूपं वा अरूपं वा, भेदं वा अभेदं वा, सृष्टिः वा लयः वा अत्र नास्ति; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? पुण्य-पापबन्धनं नास्ति; जीव-मृतककर्म कथं कुर्याम्? शुद्धः, निर्मलः, सर्वसमः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? अत्र न स्थितिः न अस्तित्वं, न इच्छा न अनिच्छा; चैतन्यं च तमः च मोक्षसमः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? अत्र सारः अविच्छिन्नः, संयोग-वियोगाभावः; सर्वविहीनः, सर्वसमः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? गृहहीनः वा कुटीस्थितः वा, सर्वसख्यः समः; अत्र परमः आसक्त्यनासक्त्यविहीनः, ज्ञान-अज्ञानविहीनः; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? परिवर्तनं वा अपरिवर्तनं वा, भेदं वा अभेदं वा, मिथ्या; सत्यं आत्मनि एव; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? अत्र सर्वभूतानि समानि, अविच्छिन्नानि, अचलानि; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? विवेक-अविवेकः, कल्पना-अकल्पना, अज्ञानं; केवलं अविच्छिन्नं ज्ञानं; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? मोक्षावस्था नास्ति, बन्धावस्था नास्ति, पुण्यावस्था नास्ति, पापावस्था नास्ति, पूर्णावस्था नास्ति, शून्यावस्था नास्ति; किमर्थं शोकं करोति, हे मनः, सर्वसमत्वे स्थितः? एवं आत्मस्वरूपे विलीनः, सर्वसमः, दुःखरहितः, मोक्षसारः, परमावधूतः सत्यं वदति—हे मनः, किमर्थं शोकं करोति, यदा सर्वं समं अस्ति?