कथं तत्र परमात्मा आनन्दस्वरूपः स्यात्? कथं वा तत्र परमात्मा न आनन्दस्वरूपः? यदि परमाहम् एव विद्यते, आकाशस्वरूपः, तर्हि परमात्मा ज्ञानस्वरूपः वा अनुभूति-स्वरूपः कथं स्यात्? विद्या तु न वह्निना न वायुनाऽपि सह अस्ति, विद्याया रूपं न पृथिव्या न जलस्य च सह अस्ति; सा न आगच्छति, न गच्छति, सा आकाशवत् व्यापकं ज्ञेयं। अहं न शून्यरूपः, न अशून्यरूपः, न विशुद्धरूपः, न चाविशुद्धरूपः; न रूपवान्, न च अरूपवान्; मम स्वस्वरूपं परमार्थ एव। त्यज, त्यज संसारम्; सर्वं संन्यासमपि परित्यज; संन्यास-असंन्यासयोः विषं शुद्धं, अमृतं, सहजं, नित्यं च। एवं तृतीयोऽध्यायः समाप्तः। नास्ति मम आवाहनं, न च विसर्जनं; तर्हि कुतः पुष्पाणि पत्राणि वा? कुतः ध्यानानि, मन्त्राः, वा शिवस्य पूजा संक्षेपे वा विस्तारतः? न केवलं बन्धन-मोक्षाभ्यां विमुक्तोऽहम्, न केवलं शुद्ध्यशुद्ध्योरपि; योगे संयोग-वियोगयोः अपि मुक्तोऽहम्; अहं सत्यं मुक्तः, आकाशवत् व्यापकः। सर्वमिदं सत्यमुत्पद्यते, सर्वमिदं मिथ्याऽपि; किन्तु मम द्वैतस्योत्पत्तिः कदापि न जाताऽस्ति—स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः अस्मि। न च सवर्णं, न च निर्वर्णं, न च अन्तः, न च बहिः; न किञ्चिदन्तरं विभक्तम् प्रकाशते मम; अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। मम न कदापि अज्ञानं, न च ज्ञानमुत्पन्नम्; मम ज्ञानस्वरूपः अपि न कदापि जातः; ज्ञान-अज्ञानयोः किमु वक्तुं शक्यम्? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न धर्मेण न पापेन सह सम्बद्धः अस्मि, न बन्धन-मोक्षाभ्यां; यत् संयुक्तं वा, असंयुक्तं वा, न मम प्रकाशते; अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न कदापि उच्चं न च नीचं, न मध्यं, न मित्रं, न शत्रुः; किमर्थं हिताहितयोः विचारः? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। नाहं उपासकः, न च उपास्यः; नोपदेशः, न च किञ्चित् क्रियते मया; चैतन्यस्वरूपस्य किमु वक्तव्यम्? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न किञ्चित् व्याप्य-व्यापकं, न च स्थानं वा स्थानाभावः; शून्य-अशून्ययोः किमु वक्तव्यम्? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न मम द्रष्टा, न दृष्टव्यं, न कारणं, न च कार्यम्; चिन्त्य-अचिन्त्ययोः किमु वक्तव्यम्? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न विभाजकः, न विभक्तं, न ज्ञाता, न ज्ञेयम्; आगमन-गमनयोः किमु वक्तव्यम्, प्रिय? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न शरीरं, न च शरीरी; न बुद्धिः, न मनः, न इन्द्रियाणि; राग-विरागयोः किमु वक्तव्यम्? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न पृथग् दृश्यते माया, न च गुह्यं दृश्यते; एकत्व-द्वैतयोः किमु वक्तव्यम्, सखे? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न निग्रही, न च अनिग्रही; मम न कदापि निग्रहः, न च नियमः; जय-पराजययोः किमु वक्तव्यम्, सखे? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। न कदापि रूपी, न च अरूपी; न आदि, न अन्तः, न मध्यः; बलेन दुर्बलेन वा किमु वक्तव्यम्, सखे? अहं स्वस्वरूपे लीनः, क्लेशरहितः। मर्त्य-अमृतत्वं, विषं वा अमृतं वा, कदापि मम नोत्पद्यते; शुद्ध्यशुद्ध्योः किमु वक्तव्यम्, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। न स्वप्नो, न जागरणं, न योगासनम्, न रात्रिः, न दिवा; चतुर्थ-अचतुर्थावस्थायाः किमर्थं विचारः, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। मामेव चैतन्यरूपं विद्धि, सर्वतः मुक्तं, मायया अमायया वा न स्पृष्टम्; सन्ध्यादिकर्मणां किमर्थं विचारः, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। मामेव चैतन्यरूपं विद्धि, सर्वसमाधिसंयुक्तम्, सर्वलिङ्गरहितम्; संयोग-वियोगयोः किमर्थं विचारः, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। न मूढः, न पण्डितः; मौन-अमौनयोः मम किञ्चिदपि नास्ति; तर्क-वितर्कयोः किमर्थं विचारः, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। न पितरौ, न माता, न कुलं, न जातिः, न जन्म, न मृत्युः; सङ्ग-मोहयोः किमर्थं विचारः, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। नास्तमितः, न सदा उदितः; दीप्त-अदीप्तयोः मम किञ्चिदपि नास्ति; सन्ध्यादिकर्मणां किमर्थं विचारः, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। मामेव निःसंशयं विद्धि, अचलम्; मामेव निःसंशयं विद्धि, अविच्छिन्नम्; मामेव निःसंशयं विद्धि, निर्मलम्; अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। मुनयः सर्वाणि ध्यानानि परित्यजन्ति, सर्वाणि कर्माणि शुभाशुभानि त्यजन्ति; संन्यासामृतं पिबन्ति, प्रिये, यतोऽहं मुक्तिसारः, सर्वरोगवर्जितः। स एव प्राप्नोति, स एव प्राप्नोति—यत्र काङ्क्षायाः किञ्चिदपि चिह्नं नास्ति; समत्वेन लीनः, विचारशुद्धः, परमवधूतः सत्यमेव वदति। एवं चतुर्थोऽध्यायः समाप्तः। ॐ। इदं यदिव आकाशवत् उक्तम्, न चोत्तर-अधः प्रश्नस्य विषयः; अक्षरस्य उच्चारणं कथं स्यात्, यदा सर्वलीला-अलीला निःसीता? एवं ‘तत्त्वमसि’ इत्यादि उपदेशैः आत्मनि सत्यम् स्थापितम्—त्वं तदसि, सर्वपरिमाणवर्जितः, समः सर्वत्र; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? ऊर्ध्वाधःवर्जितः, समः सर्वत्र; अन्तर्बहिर्वर्जितः, समः सर्वत्र; एकत्ववर्जितः चेत्, किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? कल्पितविचारस्य नास्ति विचारा, कारणकार्ययोः नास्ति विचारा; शब्दसंयोगवर्जितः, समः सर्वत्र; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? ज्ञान-अज्ञानसमाधिः नास्ति, देश-अदेशसमाधिः नास्ति, काल-अकालसमाधिः नास्ति; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? न घटाकाशः, न घटः, न जीवः, न आत्मा; कारणकार्यविभागो नास्ति; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? अत्रैव मुक्त्यवस्था सदा, लघु-दीर्घविभागवर्जिता; वृत्त-कोणयोः विभागो नास्ति; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? अत्र न शून्यं, न अशून्यं; न शुद्धिः, न अशुद्धिः; न सर्वम्, नासर्वम्; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्? न भेद-अभेदविचारः, न अन्तर्बहिर्विचारः; शत्रु-मित्रवर्जितः, समः सर्वत्र; किमर्थं शोचसि, हे मनः, समः सर्वत्र सन्?