अवधूतगीता

शृणु, प्रिय सखे, आत्मस्वरूपस्य परमसत्यस्य विमलां कथां यथाशास्त्रम्। तव न नामरूपस्य किंचित्स्मरणमपि विद्यते, न च तव खण्डिताकण्डितस्य किञ्चिदस्ति। हे निरलज मनः, किं कारणं विषादस्य? अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। किं रोदिषि, सखे? न तव जरामरणदुःखमस्ति, न जन्मनः क्लेशः, न विकारः। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। किं रोदिषि, सखे? न तव रूपमस्ति, न विकृतिः, न वयः। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। किं रोदिषि, सखे? न तव वयः, न मनः, न इन्द्रियाणि। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। किं रोदिषि, सखे? न तव कामोऽस्ति, न लोभोऽस्ति, न मोहः। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। कथं त्वं वित्तकामनां करोति, यदा तव किञ्चिदपि स्वत्वं नास्ति? कथं त्वं सामर्थ्ये स्पृहा करोति, यदा न तव भार्या अस्ति? कथं त्वं सामर्थ्ये स्पृहा करोति, यदा न तव ममत्वबुद्धिः अस्ति? अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। न तव न मम लक्षणजगतः जन्मास्ति; एष मनः भिन्नतया ईव दृश्यते। न तव न मम भेदाभेदः अस्ति। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। न तव वैराग्यस्य किंचिदपि चिन्हमस्ति, न रागस्य, न कामस्य। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। न तव हृदि ध्यानकर्ता, न समाधिः, न च बाह्यदेशे ध्येयमस्ति, न वस्तु न कालः। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। यत्सारं तवोक्तं मया, न त्वं, न अहं, न महदस्ति, न गुरुर्न शिष्यः। मुक्तिस्वरूपमेव सहजं परमसत्यं। अहं विज्ञानामृतस्वरूपः, एकरसः, गगनसदृशः। कथं परमसत्यं सुखरूपं स्यात्? कथं न सुखरूपं स्यात्? कथं विज्ञानरूपं स्यात्, यदा केवलं अहमेव गगनस्वरूपः? विज्ञानं न वह्निवायुरहितं, न पृथिव्यापोः स्वरूपं, न आगमनगमनं, विज्ञानं गगनवत् विस्तीर्णम्। नाहं शून्यरूपो नापि अशून्यरूपः, न विशुद्धरूपो नापि अशुद्धरूपः, न रूपवान् न रूपरहितः; मम स्वरूपमेव परमसत्यं। त्यज, त्यज संसारं, त्यज संन्यासमपि। संन्यासासंन्यासविषं शुद्धममृतं सहजं नित्यं च। एवं तृतीयोऽध्यायः समाप्तः। न आवाहनं न विसर्जनं, कथं पुष्पपत्रादि? कथं ध्यानमन्त्रपूजा वा शिवस्य? न बन्धमोक्षयोः न शौचाशौचयोः, न योगसंयोगवियोगयोः; अहं मुक्तो गगनवत्। सर्वमिदं सत्यमुत्थितं, सर्वमिदं मिथ्यातः; मम द्वैतं कदापि न जातम्। अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न वर्णवान् न निर्वर्णः, न अन्तर्बहिश्च, न किञ्चिदन्तर्बहिः विभक्तम्। अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न मम विज्ञानमविद्यानं वा कदापि जातम्; विज्ञानस्वरूपोऽपि न जातः। कथं विज्ञानमविज्ञानं वा वदामि? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न धर्मेण न पापेन, न बन्धमोक्षयोः; सङ्गसंयोगयोर्न दृश्यते। अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। नोच्चनिच्च न मध्यं, न मित्रं न शत्रुः; कथं हिताहितं वदामि? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न पूजकः न पूज्यः, नोपदेशः न क्रिया; कथं चैतन्यरूपं वदामि? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न व्याप्यव्यापकं किञ्चिदस्ति, नाधारानाधारः; कथं शून्याशून्यं वदामि? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न द्रष्टा न दृश्यं, न कारणं न कार्यम्; कथं चिन्त्याचिन्त्यं वदामि? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न विभागकर्ता न विभाग्यः, न ज्ञाता न ज्ञेयः; कथं आगमनगमनं वदामि, प्रिय? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न शरीरं न अशरीरं, न बुद्धिर्मनो न इन्द्रियाणि; कथं रागवैराग्यं वदामि? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न पृथग्भूतमभासमस्ति, न गूढमभासमस्ति; कथं एकत्वं द्वैतं वा वदामि, सखे? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न निग्रहवान् न अनिग्रहवान्; न नियमो न संयमः कदापि जातः। कथं जयपराजयं वदामि, सखे? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। न कदापि रूपवान् न रूपरहितः, नादिर्नान्तो न मध्यः; कथं बलाबलम् वदामि, सखे? अहं स्वस्वरूपे लीनः, निर्भारः। मर्त्यममृतं वा, विषं वा अमृतं वा, कदापि न जायते, प्रिय; कथं शुद्धाशुद्धं वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? न स्वप्नं न जागरणं, न योगासनं, न कदापि रात्रिर्दिवा; कथं तुरीयातीतं वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? मां विज्ञानरूपं विद्धि, सर्वातीतं, न माया न अमाया स्पृशति; कथं सन्ध्यादिकर्म वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? मां विज्ञानरूपं विद्धि, सर्वसमाधिसंयुक्तं, विज्ञानरूपं, सर्वलक्षणविवर्जितम्; कथं योगवियोगं वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? न मूर्खः न पण्डितः, न मौनं न अमौनं; कथं तर्कवितर्कं वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? न पितरौ न जननी न कुलं न जातिः, न जन्म न मृत्यु; कथं सङ्गमोहं वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? नास्तमितो न सदा उदितः, न प्रकाशो न अप्रकाशः; कथं सन्ध्यादिकर्म वदामि, यदा अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः? सन्देहं विना मां विद्धि, अविच्छिन्नं, निर्मलम्; अहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः। मुनयः सर्वाणि ध्यानानि त्यजन्ति, सर्वाणि कर्माणि, शुभाशुभानि; संन्यासामृतं पिबन्ति, प्रिय, यतोऽहं मुक्तिसारः, सर्वरोगविनिर्मुक्तः। स एव प्राप्नोति, यत्र काङ्क्षाचिह्नमपि नास्ति, तत्रैव; समत्वे लीनः, चिन्तनशुद्धः, स एव परमवधूतः सत्यम् आह। एवं आत्मस्वरूपस्य विज्ञानामृतमयं रहस्यं, गगनसदृशं, अव्यक्तं, सर्वविकारविनिर्मुक्तं, शान्तं च, सत्यम्।