ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੋਗਿਭਿਃ। ਆਲਮ੍ਬਨਾਦਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮਾਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਭਵੇਤ੍

ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਉਹ ਆਸਰਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤਤਾऽਭ੍ਯਾਸਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬੋ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍। ਤਲ੍ਲਯਾਲ੍ਲੀਯਤੇ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ਗੁਣਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿषਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੌਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮੋਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਦਸ੍ਯ ਚ। ਏਕਮੇਵ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਹ੍ਯਮੋਘਂ ਸਹਜਾਮृਤਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹੈ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਅਟੱਲ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।

ਭਾਵਗਮ੍ਯਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਸਾਕਾਰਂ ਦृष੍ਟਿਗੋਚਰਮ੍। ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾਲਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ

ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਹ੍ਯਭਾਵਂ ਭਵੇਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਅਨ੍ਤਰਾਦਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਾਮ੍ਬੁਵਤ੍

ਬਾਹਰਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਦਰਲੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਿਅਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਮਧ੍ਯਗਮ੍। ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਾਮ੍ਬੁਵਤ੍

ਭਟਕਿਆ ਗਿਆਨ ਬਾਹਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰਲਾ। ਵਿਚਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਿਅਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਏਕ ਏਵਾਤਿਨਿਰ੍ਮਲਃ। ਤੇਨ ਤਤ੍ਸਦृਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾਦृष੍ਟਿਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ

ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਇੱਕ ਹੀ ਸੁੱਚਾ ਚੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਦੋ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣਾ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ।

ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਬੁਦ੍ਧਿਭੇਦੋ ਨ ਸਰ੍ਵਗਃ। ਦਾਤਾ ਚ ਧੀਰਤਾਮੇਤਿ ਗੀਯਤੇ ਨਾਮਕੋਟਿਭਿਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਝ ਦਾ ਫਰਕ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦਾਤਾ ਅਟੱਲਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੁਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮੂਰ੍ਖੋ ਵਾ ਯਦਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ। ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਰਕ੍ਤੋ ਭਵਸਾਗਰਾਤ੍

ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਦृਢਬੋਧਸ਼੍ਚ ਧੀਰਸ਼੍ਚ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍

ਜੋ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਘਟੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਘਟਾਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ੇ ਲੀਯਤੇ ਯਥਾ। ਦੇਹਾਭਾਵੇ ਤਥਾ ਯੋਗੀ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ

ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਘੜੇ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤੇਯਂ ਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਤਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤੇऽਪਿ ਸਾ ਗਤਿਃ। ਨ ਚੋਕ੍ਤਾ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਤਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤੇऽਪਿ ਸਾ ਗਤਿਃ

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਜਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਹੈ। ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਜਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਹੈ।

ਯਾ ਗਤਿਃ ਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਾ ਚ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦ੍ਵਦੇਤ੍। ਯੋਗਿਨਾਂ ਯਾ ਗਤਿਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਹ੍ਯਕਥ੍ਯਾ ਭਵਤੋਰ੍ਜਿਤਾ

ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਰਾਹ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਣਕਹੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਮੁਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਨੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍। ਵਿਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਨਂ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ

ਇਹ ਰਾਹ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾਨ੍ਤ੍ਯਜਗੇਹੇ ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰ ਮृਤੋऽਪਿ ਵਾ। ਨ ਯੋਗੀ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਗਰ੍ਭਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਲੀਯਤੇ

ਚਾਹੇ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਚਾਹੇ ਚੁੱਕਰੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਮਰ ਜਾਣ, ਯੋਗੀ ਮੁੜ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਜਮਜਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਘਟਤਿ ਯਦਿ ਯਥੇष੍ਟਂ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨੈਵ ਦੋषੈਃ। ਸਕृਦਪਿ ਤਦਭਾਵਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਪਿ ਨ ਚ ਵਿਬਦ੍ਧਃ ਸਂਯਮੀ ਵਾ ਤਪਸ੍ਵੀ

ਜੋ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ, ਅਜਨਮਾ, ਤੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੁਭਾਵ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਰਕਤ, ਨਾ ਤਪਸਵੀ।

ਨਿਰਾਮਯਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਤਿਮਂ ਨਿਰਾਕृਤਿਂ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਨਿਰ੍ਵਪੁषਂ ਨਿਰਾਸ਼ਿषਮ੍। ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਨਿਰ੍ਮੋਹਮਲੁਪ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਿਕਂ ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਜੋ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਬੇਮਿਸਾਲ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਦੁੰਦ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦੋ ਨ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਨ ਚ ਮੁਣ੍ਡਨਕ੍ਰਿਯਾ ਗੁਰੁਰ੍ਨ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਪਦਃ। ਮੁਦ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚਾਪਿ ਨ ਯਤ੍ਰ ਭਾਸਤੇ ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਵੇਦ ਹਨ, ਨਾ ਦীক্ষਾ, ਨਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਣ ਦੀ ਰੀਤ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਨਾ ਚੇਲਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਨਾ ਮুদ্রਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਭਵਂ ਸ਼ਾਕ੍ਤਿਕਮਾਨਵਂ ਨ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਂ ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਪਦਾਦਿਕਂ ਨ ਵਾ। ਆਰਮ੍ਭਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਘਟਾਦਿਕਂ ਚ ਨੋ ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਉਥੇ ਨਾ ਸ਼ਿਵ-ਮਾਰਗ, ਨਾ ਸ਼ਕਤੀ-ਮਾਰਗ, ਨਾ ਮਨੁਸ਼-ਮਾਰਗ, ਨਾ ਪਿੰਡ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਪਦ ਆਦਿ ਕਦਮ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਘੜਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਸਚਰਾਚਰਂ ਜਗ- ਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਲੀਯਤੇऽਪਿ ਵਾ। ਪਯੋਵਿਕਾਰਾਦਿਵ ਫੇਨਬੁਦ੍ਬੁਦਾ- ਸ੍ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਟਿਕਦਾ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਫੇਨ ਤੇ ਬੁੱਬਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸਾਨਿਰੋਧੋ ਨ ਚ ਦृष੍ਟਿਰਾਸਨਂ ਬੋਧੋऽਪ੍ਯਬੋਧੋऽਪਿ ਨ ਯਤ੍ਰ ਭਾਸਤੇ। ਨਾਡੀਪ੍ਰਚਾਰੋऽਪਿ ਨ ਯਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿ- ਤ੍ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਸਾਹ ਰੋਕਣ, ਨਾ ਨਜ਼ਰ, ਨਾ ਆਸਨ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ, ਨਾ ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਚਲਣ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨਾਤ੍ਵਮੇਕਤ੍ਵਮੁਭਤ੍ਵਮਨ੍ਯਤਾ ਅਣੁਤ੍ਵਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਮਹਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ। ਮਾਨਤ੍ਵਮੇਯਤ੍ਵਸਮਤ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਂ ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਇਕਤਾ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਲੰਮਾ, ਨਾ ਵੱਡਾ, ਨਾ ਖਾਲੀ, ਨਾ ਮਾਪ, ਨਾ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਬਰਾਬਰੀ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਸਂਯਮੀ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਨ ਸਂਯਮੀ ਸੁਸਂਗ੍ਰਹੀ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਨ ਸਂਗ੍ਰਹੀ। ਨਿष੍ਕਰ੍ਮਕੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸਕਰ੍ਮਕ- ਸ੍ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਸੰਯਮ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਪੂਰੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਾਲਾ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋ ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਸ਼ਰੀਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਭੂਤਾਨਿ ਨ ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਮ੍। ਅਹਂਕृਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਯਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਕਂ ਤਮੀਸ਼ਮਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦਰੇ, ਨਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਨਾ ਪੰਜ ਭੂਤ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਧੌ ਨਿਰੋਧੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤੇ ਨ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚੇਤਸਿ ਭੇਦਵਰ੍ਜਿਤੇ। ਸ਼ੌਚਂ ਨ ਵਾਸ਼ੌਚਮਲਿਙ੍ਗਭਾਵਨਾ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਧੇਯਂ ਯਦਿ ਵਾ ਨਿषਿਧ੍ਯਤੇ

ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਲਾਗੂ ਜਾਂ ਅਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋ ਵਚੋ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਮੀਰਿਤੁਂ ਨੂਨਂ ਕਥਂ ਤਤ੍ਰ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਤਾ। ਇਮਾਂ ਕਥਾਮੁਕ੍ਤਵਤੋ ਗੁਰੋਸ੍ਤ- ਦ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸਮਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ

ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਪਰ ਜਦ ਗੁਰੂ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਗੁਣਵਿਗੁਣਵਿਭਾਗੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨੈਵ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਰਤਿਵਿਰਤਿਵਿਹੀਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਮ੍। ਗੁਣਵਿਗੁਣਵਿਹੀਨਂ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਕਥਮਹਮਿਹ ਵਨ੍ਦੇ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸ਼ਿਵਂ ਵੈ

ਇੱਥੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਗੁਣ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਵਿਅਪਕ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਅਪਕ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂ?

ਸ਼੍ਵੇਤਾਦਿਵਰ੍ਣਰਹਿਤੋ ਨਿਯਤਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹਿ ਕਾਰਣਮਿਦਂ ਹਿ ਪਰਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ। ਏਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਰਹਿਤੋऽਹਮਲਂ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਕਥਂ ਨਮਾਮਿ

ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੰਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਾਰਜ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂ?