ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯੇਵ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਖਣ੍ਡਿਤਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍। ਅਹੋ ਮਾਯਾਮਹਾਮੋਹੋ ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾ
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਹ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੁਲ—ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਵਿਚ ਡੋਲਣਾ!
ਸਾਕਾਰਂ ਚ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਨੇਤਿ ਨੇਤੀਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਭੇਦਾਭੇਦਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੇਵਲਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਆਕਾਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ'—ਫਿਰਕਾ ਤੇ ਅਫਿਰਕਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੇ ਚ ਮਾਤਾ ਚ ਪਿਤਾ ਚ ਬਨ੍ਧੁਃ ਨ ਤੇ ਚ ਪਤ੍ਨੀ ਨ ਸੁਤਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਮ੍। ਨ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੀ ਨ ਵਿਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਃ ਕਥਂ ਹਿ ਸਂਤਪ੍ਤਿਰਿਯਂ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇ
ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਨਾ ਪੱਖਦਾਰ ਹੈਂ, ਨਾ ਵਿਰੋਧੀ—ਫਿਰ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਪੀੜ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?
ਦਿਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਨ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੌ ਨ ਹਿ। ਵਿਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਬੁਧਾਃ
ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮਨ, ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਉਗਣਾ, ਨਾ ਡੁੱਬਣਾ। ਜੋ ਦੇਹ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਨਾਵਿਭਕ੍ਤਂ ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਚ ਨ ਹਿ ਦੁਃਖਸੁਖਾਦਿ ਚ। ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਮਸਰ੍ਵਂ ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਨਾ ਅਭਿੰਨ, ਨਾ ਵੱਖਰਾ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਸਭ ਕੁਝ, ਨਾ ਕੁਝ ਵੀ—ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਜਾਣ।
ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾ ਚ ਨ ਮੇ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰਾऽਧੁਨਾ। ਨ ਮੇ ਦੇਹੋ ਵਿਦੇਹੋ ਵਾ ਨਿਰ੍ਮਮੇਤਿ ਮਮੇਤਿ ਕਿਮ੍
ਨਾ ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ; ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਕਰਮ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ, ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਹੀਂ—ਫਿਰ 'ਮੇਰਾ' ਜਾਂ 'ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ' ਕੀ ਹੈ?
ਨ ਮੇ ਰਾਗਾਦਿਕੋ ਦੋषੋ ਦੁਃਖਂ ਦੇਹਾਦਿਕਂ ਨ ਮੇ। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਮੇਕਂ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਗਗਨੋਪਮਮ੍
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਆਦਿ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੀੜ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਆਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਜਾਣ।
ਸਖੇ ਮਨਃ ਕਿਂ ਬਹੁਜਲ੍ਪਿਤੇਨ ਸਖੇ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯਮ੍। ਯਤ੍ਸਾਰਭੂਤਂ ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ ਤੇ ਤ੍ਵਮੇਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਗਨੋਪਮੋऽਸਿ
ਮਨ, ਦੋਸਤ, ਵਧੇਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮਨ, ਦੋਸਤ, ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ: ਤੂੰ ਹੀ ਤੱਤ ਹੈਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ।
ਯੇਨ ਕੇਨਾਪਿ ਭਾਵੇਨ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰ ਮृਤਾ ਅਪਿ। ਯੋਗਿਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਘਟਾਕਾਸ਼ਮਿਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਜੋ ਵੀ ਢੰਗ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਯੋਗੀ ਉਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥੇ ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਜਗੇਹੇ ਵਾ ਨष੍ਟਸ੍ਮृਤਿਰਪਿ ਤ੍ਯਜਨ੍। ਸਮਕਾਲੇ ਤਨੁਂ ਮੁਕ੍ਤਃ ਕੈਵਲ੍ਯਵ੍ਯਾਪਕੋ ਭਵੇਤ੍
ਚਾਹੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਂ ਚੁਹੜੇ ਦੇ ਘਰ, ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਯਾਦ ਭੀ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪਦਾਦਿਚਰਾਚਰਮ੍। ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੋਗਿਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਮਰੀਚਿਜਲਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ, ਮੁਕਤੀ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਰੇਂਦਿਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਯੋਗੀ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਨ ਕਰੋਮਿ ਨ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ ਇਤਿ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਮਤਿਃ
ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਮ—ਨਾ ਮੈਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਭੋਗਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੈ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਗਾਰੇ ਸਮਰਸਪੂਤ- ਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਨੇਕਃ ਸੁਖਮਵਧੂਤਃ। ਚਰਤਿ ਹਿ ਨਗ੍ਨਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਵਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਕੇਵਲਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਵਮ੍
ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਖੜਾ, ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਵਧੂਤ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੰਗਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਤਯਤੁਰੀਯਂ ਨਹਿ ਨਹਿ ਯਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਕੇਵਲਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤ੍ਰ। ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨਹਿ ਨਹਿ ਯਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਕਥਮਿਹ ਤਤ੍ਰ
ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਨਹਿ ਨਹਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਛਨ੍ਦੋਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਹਿ ਨਹਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍। ਸਮਰਸਮਗ੍ਨੋ ਭਾਵਿਤਪੂਤਃ ਪ੍ਰਲਪਿਤਮੇਤਤ੍ਪਰਮਵਧੂਤਃ
ਉਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਲੱਭਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਛੰਦ, ਨਾ ਤੰਤਰ। ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਬੋਲ ਉੱਚਤ ਅਵਧੂਤ ਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ੂਨ੍ਯਮਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਸ੍ਵਭਾਵਭਾਵਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਵੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਬਾਲਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿषਯਭੋਗਰਤਸ੍ਯ ਵਾਪਿ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਸੇਵਕਜਨਸ੍ਯ ਗृਹਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ। ਏਤਦ੍ਗੁਰੋਃ ਕਿਮਪਿ ਨੈਵ ਨ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਰਤ੍ਨਂ ਕਥਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਕੋऽਪ੍ਯਸ਼ੁਚੌ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮ੍
ਚਾਹੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ, ਨੌਕਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਰਵਾਲਾ—ਗੁਰੂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਤਨ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ?
ਨੈਵਾਤ੍ਰ ਕਾਵ੍ਯਗੁਣ ਏਵ ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਪਰਂ ਗੁਣਵਤਾ ਖਲੁ ਸਾਰ ਏਵ। ਸਿਨ੍ਦੂਰਚਿਤ੍ਰਰਹਿਤਾ ਭੁਵਿ ਰੂਪਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਪਾਰਂ ਨ ਕਿਂ ਨਯਤਿ ਨੌਰਿਹ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮਾਨ੍
ਇਥੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੇ; ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰ ਹੀ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੰਗ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨੌਕ ਵੀ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਨਾ ਯੇਨ ਨਿਸ਼੍ਚਲੇਨ ਚਲਾਚਲਮ੍। ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਗਗਨੋਪਮਮ੍
ਜੋ ਬਿਨਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ, ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚੇਤਨਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਅਯਤ੍ਨਾਛਾਲਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਏਕਮੇਵ ਚਰਾਚਰਮ੍। ਸਰ੍ਵਗਂ ਤਤ੍ਕਥਂ ਭਿਨ੍ਨਮਦ੍ਵੈਤਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਮ
ਜੋ ਬਿਨਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ, ਇਕ ਹੀ ਤੱਤ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਅਦਵੈਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਹਮੇਵ ਪਰਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਰਾਤ੍ਸਾਰਤਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍। ਗਮਾਗਮਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਕੁਲਮ੍
ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ। ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਡੋਲ।
ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾਹਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਰ੍ਚਿਤਮ੍। ਸਂਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਵਿਭਾਗਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਦਿਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਭ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ। ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
ਪ੍ਰਮਾਦੇਨ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍। ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਲੀਯਨ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਬੁਦਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਜਲੇ
ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲਬੇ ਉੱਠਦੇ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਦਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਮਾਪ੍ਯੈਵਂ ਸਦੈਵ ਹਿ। ਮृਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯੇषੁ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੇषੁ ਗੁਡੇषੁ ਕਟੁਕੇषੁ ਚ
ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਤੱਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਰਮ, ਤਰਲ, ਤਿੱਖੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਕੜਵੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ।
ਕਟੁਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਸ਼ੈਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮृਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਯਥਾ ਜਲੇ। ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਦ੍ਵਦਭਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ
ਕੜਵਾਪਣ, ਠੰਡਕ, ਨਰਮਾਪਣ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ। ਇਉਂ ਹੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਟੁੱਟ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾਰਹਿਤਂ ਯਦ੍ਯਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰਂ ਪਰਮ੍। ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤੀਤਮਕਲਙ੍ਕਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਜੋ ਸਭ ਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਈਦृਸ਼ਂ ਸਹਜਂ ਯਤ੍ਰ ਅਹਂ ਤਤ੍ਰ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍। ਤ੍ਵਮੇਵ ਹਿ ਕਥਂ ਤਤ੍ਰ ਕਥਂ ਤਤ੍ਰ ਚਰਾਚਰਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਐਸਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਗਗਨੋਪਮਂ ਤੁ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਗਗਨੋਪਮਮ੍। ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਦੋषਹੀਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਪੂਰ੍ਣਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਚਰਿਤਂ ਨੈਵ ਮਾਰੁਤੇਨ ਚ ਵਾਹਿਤਮ੍। ਵਰਿਣਾ ਪਿਹਿਤਂ ਨੈਵ ਤੇਜੋਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਗਦਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ।