ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ੴ ਇਤਿ ਗਦਿਤਂ ਗਗਨਸਮਂ ਤਤ੍ ਨ ਪਰਾਪਰਸਾਰਵਿਚਾਰ ਇਤਿ। ਅਵਿਲਾਸਵਿਲਾਸਨਿਰਾਕਰਣਂ ਕਥਮਕ੍ਸ਼ਰਬਿਨ੍ਦੁਸਮੁਚ੍ਚਰਣਮ੍
ਓਂ। ਇਹ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਸਲੀਅਤ ਆਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ-ਘੱਟ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਖੇਡ ਤੇ ਨਾ-ਖੇਡ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਟੱਲ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿਪ੍ਰਭृਤਿਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ। ਤ੍ਵਮੁਪਾਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
‘ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ’ ਆਦਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਸੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ। ਫਿਰ, ਮਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਅਧਊਰ੍ਧ੍ਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਂ ਬਹਿਰਨ੍ਤਰਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਮ੍। ਯਦਿ ਚੈਕਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਉੱਤੇ-ਥੱਲੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ; ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲੇਪਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਕਲ੍ਪਿਤਕਲ੍ਪਵਿਚਾਰ ਇਤਿ ਨ ਹਿ ਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਵਿਚਾਰ ਇਤਿ। ਪਦਸਨ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਨਾ ਕੋਈ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੋਚ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਾਰਨ-ਫਲ ਦੀ ਜਾਂਚ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਬੋਧਵਿਬੋਧਸਮਾਧਿਰਿਤਿ ਨ ਹਿ ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ਸਮਾਧਿਰਿਤਿ। ਨ ਹਿ ਕਾਲਵਿਕਾਲਸਮਾਧਿਰਿਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਨਾ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਥਾਂ ਜਾਂ ਨਾ-ਥਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ, ਨਾ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਨਾ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ। ਮਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਕੁਮ੍ਭਨਭੋ ਨ ਹਿ ਕੁਮ੍ਭ ਇਤਿ ਨ ਹਿ ਜੀਵਵਪੁਰ੍ਨ ਹਿ ਜੀਵ ਇਤਿ। ਨ ਹਿ ਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਵਿਭਾਗ ਇਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਨਾ ਘੜੇ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਘੜਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਵਾਤਮਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਵ ਹੈ, ਨਾ ਕਾਰਨ-ਫਲ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਮਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਸਰ੍ਵਨਿਰਨ੍ਤਰਮੋਕ੍ਸ਼ਪਦਂ ਲਘੁਦੀਰ੍ਘਵਿਚਾਰਵਿਹੀਨ ਇਤਿ। ਨ ਹਿ ਵਰ੍ਤੁਲਕੋਣਵਿਭਾਗ ਇਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਦੇ ਫਰਕ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਨਾ ਕੋਈ ਗੋਲ ਜਾਂ ਕੋਣ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਮਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵਿਸ਼ੂਨ੍ਯਵਿਹੀਨ ਇਤਿ ਇਹ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਹੀਨ ਇਤਿ। ਇਹ ਸਰ੍ਵਵਿਸਰ੍ਵਵਿਹੀਨ ਇਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਭਿਨ੍ਨਵਿਭਿਨ੍ਨਵਿਚਾਰ ਇਤਿ ਬਹਿਰਨ੍ਤਰਸਨ੍ਧਿਵਿਚਾਰ ਇਤਿ। ਅਰਿਮਿਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਵੱਖਰੇਪਣ ਜਾਂ ਨਾ-ਵੱਖਰੇਪਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ, ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਸ਼ਿष੍ਯਵਿਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਵਰੂਪੈਤਿ ਨ ਚਰਾਚਰਭੇਦਵਿਚਾਰ ਇਤਿ। ਇਹ ਸਰ੍ਵਨਿਰਨ੍ਤਰਮੋਕ੍ਸ਼ਪਦਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਚੇਲੇ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਨਨੁ ਰੂਪਵਿਰੂਪਵਿਹੀਨ ਇਤਿ ਨਨੁ ਭਿਨ੍ਨਵਿਭਿਨ੍ਨਵਿਹੀਨ ਇਤਿ। ਨਨੁ ਸਰ੍ਗਵਿਸਰ੍ਗਵਿਹੀਨ ਇਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਬੇਰੂਪ; ਨਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਵੱਖਰਾ; ਨਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਨਾਸ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਗੁਣਾਗੁਣਪਾਸ਼ਨਿਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਮृਤਜੀਵਨਕਰ੍ਮ ਕਰੋਮਿ ਕਥਮ੍। ਇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਰਞ੍ਜਨਸਰ੍ਵਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਨਾ ਜੀਉਣ ਜਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ। ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਭਾਵਵਿਭਾਵਵਿਹੀਨ ਇਤਿ ਇਹ ਕਾਮਵਿਕਾਮਵਿਹੀਨ ਇਤਿ। ਇਹ ਬੋਧਤਮਂ ਖਲੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਨਾ ਬੇਹਾਲਤ; ਨਾ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਰਨ੍ਤਰਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਨ ਹਿ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸਨ੍ਧਿਵਿਹੀਨ ਇਤਿ। ਯਦਿ ਸਰ੍ਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਸੱਚਾਈ ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਛੋੜ। ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਅਨਿਕੇਤਕੁਟੀ ਪਰਿਵਾਰਸਮਂ ਇਹਸਙ੍ਗਵਿਸਙ੍ਗਵਿਹੀਨਪਰਮ੍। ਇਹ ਬੋਧਵਿਬੋਧਵਿਹੀਨਪਰਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਚਾਹੇ ਘਰ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੋਪੜੀ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਵ ਤੇ ਅਲੱਗਾਪਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਅਵਿਕਾਰਵਿਕਾਰਮਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਅਵਿਲਕ੍ਸ਼ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਮਸਤ੍ਯਮਿਤਿ। ਯਦਿ ਕੇਵਲਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਨਾ ਅਟੱਲਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹਨ; ਨਾ ਫਰਕ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਫਰਕ, ਦੋਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹਨ। ਜੇ ਸੱਚ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਸਰ੍ਵਸਮਂ ਖਲੁ ਜੀਵ ਇਤਿ ਇਹ ਸਰ੍ਵਨਿਰਨ੍ਤਰਜੀਵ ਇਤਿ। ਇਹ ਕੇਵਲਨਿਸ਼੍ਚਲਜੀਵ ਇਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਿਰਫ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਅਵਿਵੇਕਵਿਵੇਕਮਬੋਧ ਇਤਿ ਅਵਿਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਮਬੋਧ ਇਤਿ। ਯਦਿ ਚੈਕਨਿਰਨ੍ਤਰਬੋਧ ਇਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਵਿਵੇਕ ਹੈ, ਨਾ ਅਵਿਵੇਕ, ਦੋਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਹਨ; ਨਾ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਕਲਪਨਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਹਨ। ਜੇ ਸਿਰਫ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਦਂ ਨ ਹਿ ਬਨ੍ਧਪਦਂ ਨ ਹਿ ਪੁਣ੍ਯਪਦਂ ਨ ਹਿ ਪਾਪਪਦਮ੍। ਨ ਹਿ ਪੂਰ੍ਣਪਦਂ ਨ ਹਿ ਰਿਕ੍ਤਪਦਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਧਨ ਦੀ; ਨਾ ਪੁੰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਨਾ ਪਾਪ ਦੀ; ਨਾ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਯਦਿ ਵਰ੍ਣਵਿਵਰ੍ਣਵਿਹੀਨਸਮਂ ਯਦਿ ਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਵਿਹੀਨਸਮਮ੍। ਯਦਿਭੇਦਵਿਭੇਦਵਿਹੀਨਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਜੇ ਰੰਗ ਤੇ ਬੇਰੰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਮਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਫਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਮਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਫਰਕ ਤੇ ਨਾ-ਫਰਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਮਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਸਰ੍ਵਨਿਰਨ੍ਤਰਸਰ੍ਵਚਿਤੇ ਇਹ ਕੇਵਲਨਿਸ਼੍ਚਲਸਰ੍ਵਚਿਤੇ। ਦ੍ਵਿਪਦਾਦਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਚਿਤੇ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਚੇਤਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਚੇਤਨਾ ਸਿਰਫ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਦੁਅਲਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਅਤਿਸਰ੍ਵਨਿਰਨ੍ਤਰਸਰ੍ਵਗਤਂ ਅਤਿਨਿਰ੍ਮਲਨਿਸ਼੍ਚਲਸਰ੍ਵਗਤਮ੍। ਦਿਨਰਾਤ੍ਰਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਗਤਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਬਿਲਕੁਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ; ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਹਿ ਬਨ੍ਧਵਿਬਨ੍ਧਸਮਾਗਮਨਂ ਨ ਹਿ ਯੋਗਵਿਯੋਗਸਮਾਗਮਨਮ੍। ਨ ਹਿ ਤਰ੍ਕਵਿਤਰ੍ਕਸਮਾਗਮਨਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜੋੜ ਤੇ ਵਿਛੋੜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਤਰਕ ਤੇ ਅਤਰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਕਾਲਵਿਕਾਲਨਿਰਾਕਰਣਂ ਅਣੁਮਾਤ੍ਰਕृਸ਼ਾਨੁਨਿਰਾਕਰਣਮ੍। ਨ ਹਿ ਕੇਵਲਸਤ੍ਯਨਿਰਾਕਰਣਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਖਰਾ ਸੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਦੇਹਵਿਦੇਹਵਿਹੀਨ ਇਤਿ ਨਨੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਿਵਿਹੀਨਪਰਮ੍। ਅਭਿਧਾਨਵਿਧਾਨਵਿਹੀਨਪਰਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਨਾ ਬੇਸਰੀਰ; ਨਾਹ ਸੁਪਨਾ, ਨਾਹ ਗੂੜ੍ਹ ਨੀਂਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਨਾ ਬੋਲਣ, ਨਾ ਚੁੱਪੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਗਗਨੋਪਮਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਲਸਮਂ ਅਤਿਸਰ੍ਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮਮ੍। ਗਤਸਾਰਵਿਸਾਰਵਿਕਾਰਸਮਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ—ਹੇ ਮਨ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਇਹ ਧਰ੍ਮਵਿਧਰ੍ਮਵਿਰਾਗਤਰ- ਮਿਹ ਵਸ੍ਤੁਵਿਵਸ੍ਤੁਵਿਰਾਗਤਰਮ੍। ਇਹ ਕਾਮਵਿਕਾਮਵਿਰਾਗਤਰਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨੇਕੀਆਂ ਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਥੇ ਅਸਲੀਅਤ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇੱਥੇ ਚਾਹਤ ਤੇ ਅਚਾਹਤ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਸਮ- ਮਿਹ ਸ਼ੋਕਵਿਸ਼ੋਕਵਿਹੀਨਪਰਮ੍। ਗੁਰੁਸ਼ਿष੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਤਤ੍ਤ੍ਵਪਰਂ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗ਼ਮ ਤੇ ਬੇਗ਼ਮੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ; ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਨ ਕਿਲਾਙ੍ਕੁਰਸਾਰਵਿਸਾਰ ਇਤਿ ਨ ਚਲਾਚਲਸਾਮ੍ਯਵਿਸਾਮ੍ਯਮਿਤਿ। ਅਵਿਚਾਰਵਿਚਾਰਵਿਹੀਨਮਿਤਿ ਕਿਮੁ ਰੋਦਿषਿ ਮਾਨਸਿ ਸਰ੍ਵਸਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅੰਕੁਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੂਲ, ਨਾ ਕੋਈ ਫੈਲਾਅ; ਨਾ ਚਲਣ, ਨਾ ਥਿਰਤਾ, ਨਾ ਸਮਾਨਤਾ, ਨਾ ਵੱਖਰਾ; ਨਾ ਸੋਚ, ਨਾ ਅਸੋਚ। ਹੇ ਮਨ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?