ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

येनेदं पूरितं सर्वमात्मनैवात्मनात्मनि। निराकारं कथं वन्दे ह्यभिन्नं शिवमव्ययम्

ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਨਿਰਾਕਾਰ, ਅਟੱਲ, ਅਭਿੰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂ?

पञ्चभूतात्मकं विश्वं मरीचिजलसन्निभम्। कस्याप्यहो नमस्कुर्यामहमेको निरञ्जनः

ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਰਾਜ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰੰਜਨ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂ?

आत्मैव केवलं सर्वं भेदाभेदो न विद्यते। अस्ति नास्ति कथं ब्रूयां विस्मयः प्रतिभाति मे

ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ। ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

वेदान्तसारसर्वस्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च। अहमात्मा निराकारः सर्वव्यापी स्वभावतः

ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਿਆਪਕ।

यो वै सर्वात्मको देवो निष्कलो गगनोपमः। स्वभावनिर्मलः शुद्धः स एवायं न संशयः

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਭਾਗ-ਰਹਿਤ, ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ, ਸਵਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ—ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

अहमेवाव्ययोऽनन्तः शुद्धविज्ञानविग्रहः। सुखं दुःखं न जानामि कथं कस्यापि वर्तते

ਮੈਂ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਨੰਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

न मानसं कर्म शुभाशुभं मे न कायिकं कर्म शुभाशुभं मे। न वाचिकं कर्म शुभाशुभं मे ज्ञानामृतं शुद्धमतीन्द्रियोऽहम्

ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਨ ਦੀ ਕਰਨੀ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਰਨੀ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਬੋਲ ਦੀ ਕਰਨੀ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ।

मनो वै गगनाकारं मनो वै सर्वतोमुखम्। मनोऽतीतं मनः सर्वं न मनः परमार्थतः

ਮਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਮਨ ਪਰੇ ਹੈ, ਮਨ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਪਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

अहमेकमिदं सर्वं व्योमातीतं निरन्तरम्। पश्यामि कथमात्मानं प्रत्यक्षं वा तिरोहितम्

ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਲਗਾਤਾਰ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸਿੱਧਾ ਜਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ?

त्वमेवमेकं हि कथं न बुध्यसे समं हि सर्वेषु विमृष्टमव्ययम्। सदोदितोऽसि त्वमखण्डितः प्रभो दिवा च नक्तं च कथं हि मन्यसे

ਤੂੰ ਹੀ ਇਹ ਇਕ ਹੈਂ—ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਅਟੱਲ, ਅਭਿੰਨ ਸਭ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ, ਅਖੰਡ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ; ਤੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

आत्मानं सततं विद्धि सर्वत्रैकं निरन्तरम्। अहं ध्याता परं ध्येयमखण्डं खण्ड्यते कथम्

ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਥਾਂ, ਇਕ, ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਾਂ—ਅਖੰਡ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

न जातो न मृतोऽसि त्वं न ते देहः कदाचन। सर्वं ब्रह्मेति विख्यातं ब्रवीति बहुधा श्रुतिः

ਤੂੰ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।

स बाह्याभ्यन्तरोऽसि त्वं शिवः सर्वत्र सर्वदा। इतस्ततः कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत्

ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਹੈਂ, ਹਰ ਥਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈਂ। ਫਿਰ, ਤੂੰ ਭਟਕ ਕੇ, ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?

संयोगश्च वियोगश्च वर्तते न च ते न मे। न त्वं नाहं जगन्नेदं सर्वमात्मैव केवलम्

ਜੁੜਨਾ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਤੇਰੇ, ਨਾ ਮੇਰੇ। ਨਾ ਤੂੰ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਇਹ ਜਗਤ—ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।

शब्दादिपञ्चकस्यास्य नैवासि त्वं न ते पुनः। त्वमेव परमं तत्त्वमतः किं परितप्यसे

ਤੂੰ ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?

जन्म मृत्युर्न ते चित्तं बन्धमोक्षौ शुभाशुभौ। कथं रोदिषि रे वत्स नामरूपं न ते न मे

ਜਨਮ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ, ਮਨ; ਨਾ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ। ਤੂੰ ਰੋਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ? ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾ ਤੇਰੇ, ਨਾ ਮੇਰੇ।

अहो चित्त कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत्। अभिन्नं पश्य चात्मानं रागत्यागात्सुखी भव

ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ, ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਹੈਂ! ਅਭਿੰਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾ।

त्वमेव तत्त्वं हि विकारवर्जितं निष्कम्पमेकं हि विमोक्षविग्रहम्। न ते च रागो ह्यथवा विरागः कथं हि सन्तप्यसि कामकामतः

ਤੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਇਕ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਗਾਵ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਲਗਾਵ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

वदन्ति श्रुतयः सर्वाः निर्गुणं शुद्धमव्ययम्। अशरीरं समं तत्त्वं तन्मां विद्धि न संशयः

ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਮ ਪੋਥੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੱਲ, ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਚ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

साकारमनृतं विद्धि निराकारं निरन्तरम्। एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसम्भवः

ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

एकमेव समं तत्त्वं वदन्ति हि विपश्चितः। रागत्यागात्पुनश्चित्तमेकानेकं न विद्यते

ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੋ ਸੱਚ ਸਦਾ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਮੁੜ ਇਕ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

अनात्मरूपं च कथं समाधि- रात्मस्वरूपं च कथं समाधिः। अस्तीति नास्तीति कथं समाधि- र्मोक्षस्वरूपं यदि सर्वमेकम्

ਜੋ ਆਤਮ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਜੋ ਆਤਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? 'ਹੈ' ਜਾਂ 'ਨਹੀਂ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਹੈ?

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहस्त्वमजोऽव्ययः। जानामीह न जानामीत्यात्मानं मन्यसे कथम्

ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਮਾਨ ਸੱਚ, ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ' ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?

तत्त्वमस्यादिवाक्येन स्वात्मा हि प्रतिपादितः। नेति नेति श्रुतिर्ब्रूयादनृतं पाञ्चभौतिकम्

'ਤੂੰ ਉਹ ਹੈਂ' ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਪੋਥੀ 'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਝੂਠ ਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ।

आत्मन्येवात्मना सर्वं त्वया पूर्णं निरन्तरम्। ध्याता ध्यानं न ते चित्तं निर्लज्जं ध्यायते कथम्

ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਰਾਹੀਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

शिवं न जानामि कथं वदामि शिवं न जानामि कथं भजामि। अहं शिवश्चेत्परमार्थतत्त्वं समस्वरूपं गगनोपमं च

ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਸੱਚ, ਸਮਾਨ ਰੂਪ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ—

नाहं तत्त्वं समं तत्त्वं कल्पनाहेतुवर्जितम्। ग्राह्यग्राहकनिर्मुक्तं स्वसंवेद्यं कथं भवेत्

ਮੈਂ ਨਾ ਸੱਚ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਮਾਨ ਸੱਚ, ਨਾ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

अनन्तरूपं न हि वस्तु किंचि- त्तत्त्वस्वरूपं न हि वस्तु किंचित्। आत्मैकरूपं परमार्थतत्त्वं न हिंसको वापि न चाप्यहिंसा

ਕੋਈ ਅੰਤਹੀਨ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੱਚ ਦਾ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਆਤਮ ਦਾ ਇਕੋ ਰੂਪ, ਪਰਮ ਸੱਚ, ਨਾ ਹਿੰਸਕ ਹੈ, ਨਾ ਅਹਿੰਸਕ।

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहमजमव्ययम्। विभ्रमं कथमात्मार्थे विभ्रान्तोऽहं कथं पुनः

ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਮਾਨ ਸੱਚ, ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈਂ। ਆਤਮ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?