ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਯੋਗੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਰਾਜ਼ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਰਮ—ਨਾ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਵਧੂਤ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁਕਿਆ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਚੁਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਉਥੇ ਨਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਨਾ ਪਾਪ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਧਨ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਲੱਭਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਛੰਦ, ਨਾ ਤੰਤਰ; ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਉਚਾਰਣ ਉੱਚ ਅਵਧੂਤ ਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਮੂਰਖ, ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਸਤੀ—ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਵਾਹਰ impure ਥਾਂ 'ਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇੱਥੇ, ਕਾਵਿ-ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰੋ; ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰ ਲਓ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਨੌਕਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ, ਜੋ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਜੋ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਦੇ, ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਦਵੈਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ—ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ। ਮੈਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ—even among gods. ਅਗਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ? ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਬੁਲਬਲੇ ਉਠਦੇ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਤਤਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਤੱਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਰਮ, ਤਰਲ, ਤੇਜ਼, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਕੜਵਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ। ਕੜਵਾਪਣ, ਠੰਡਕ, ਨਰਮਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਚ; ਤਿਵੇਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਆਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਅਵਿੰਨ ਹਨ। ਜੋ ਹਰ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਮ, ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨ, ਬੁਧਿ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਰਮਲ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਵਭਾਵਕਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਰਵ-ਜਾਣ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਨਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ। ਆਕਾਸ਼ ਉਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ, ਅਸੀਮ, ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਖਮ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਨਿਆ; ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ, ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮੋਹ ਦਾ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਟੱਲ, ਜਨਮਜਾਤ ਅੰਬ੍ਰ ਹੈ। ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਪਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਇਹ ਮੱਧ-ਅਵਸਥਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਅੰਦਰ ਤੇ ਅਤਿ-ਅੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ। ਗਲਤ ਗਿਆਨ ਬਾਹਰਲਾ ਹੈ, ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਮੱਧ ਹੈ; ਮੱਧ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁਖਮ ਜਾਣਨਾ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ। ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ, ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਚੰਦ ਹੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਖੋ; ਦੋ ਦੇਖਣਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਝ ਦਾ ਫਰਕ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦਾਤਾ ਅਡੋਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਅਡੋਲ—ਇਹ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਵਿੱਚਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵ-ਰੂਪ, ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੋਲ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਵਰਨਣਯ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਅਨੁਭੂਤੀ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਮਰਨ 'ਤੇ, ਯੋਗੀ ਮੁੜ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਰਹਿਤ, ਅਗੋਚਰ, ਅਚਿੰਤਯ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਬੰਧਿਆ, ਨਾ ਵਿਰਕਤ, ਨਾ ਤਪਸੀ। ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਬਰਾਬਰੀ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ, ਦੇਹ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਦਵੈਤ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਉਹ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਦীক্ষਾ, ਨਾ ਮੁੰਡਨ, ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਚੇਲਾ, ਨਾ ਤੰਤਰ-ਸਿਧੀ, ਨਾ ਮੂਦਰਾ ਆਦਿ—ਉਥੇ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਸ਼ੈਵ, ਨਾ ਸ਼ਾਕਤ, ਨਾ ਮਾਨਵ ਰਸਤਾ, ਨਾ ਦੇਹ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਪਦਾਂ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਪਾਤਰ—ਉਥੇ, ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।