ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਟਕਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ ਵਿਚ ਝੂਲਦੀ ਹੈ। ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ "ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ"—ਫ਼ਰਕ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰਕ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ; ਨਾ ਪਤਨੀ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਦੋਸਤ। ਤੂੰ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖ ਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਵਿਰੋਧੀ—ਫਿਰ ਇਹ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਮਨ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਉਗਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਣਾ। ਜੋ ਦੇਹ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ, ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ ਨਾ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ; ਨਾ ਦੁਖ, ਨਾ ਸੁਖ; ਨਾ ਸਭ ਕੁਝ, ਨਾ ਕੁਝ ਵੀ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਬਿਨਾਸੀ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ; ਨਾ ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਨਾ ਨਵੇਂ। ਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ—ਫਿਰ "ਮੇਰਾ" ਜਾਂ "ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ" ਕਿਵੇਂ? ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਵਾਸਨਾ, ਨਾ ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ। ਮੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣ। ਮਨ, ਦੋਸਤ, ਵਧੇਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਹਨ। ਮੂਲ ਤੇਰੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ—ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਜੋਗੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਉਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚੂਤ ਦੇ ਘਰ, ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਯਾਦ ਭੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਜੋਗੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਰਾਜ਼ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ, ਭਵਿੱਖ, ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਰਮ—ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਭੋਗਦਾ; ਇੰਝ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਕੇਲਾ, ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚ, ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਵਧੂਤ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਉਥੇ ਨਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਨਾ ਪਾਪ, ਨਾ ਬੰਧਨ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਉਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਲੱਭਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਮੰਤਰ, ਨਾ ਛੰਦ, ਨਾ ਤੰਤਰ; ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਹ ਉਚਾਰਨ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਧੂਤ ਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਆਸਕ, ਮੂਰਖ, ਨੌਕਰ, ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ—ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਛੱਡੋ; ਜਿਵੇਂ ਰਤਨ ਗੰਦੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾ ਵੇਖੋ; ਕੇਵਲ ਮੂਲ ਲੋ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੰਗ-ਰਹਿਤ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਨੌਕਾ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਚੇਤਨਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਜੋ ਬਿਨਾ ਜਤਨ, ਇੱਕ ਤੱਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ—ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਦਵੈਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹਾਂ, ਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ—ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਜਾਂਦਾ, ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਅਡੋਲ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ; ਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬੁੱਲਬੇ ਉਠਦੇ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ। ਪੰਜ ਤੱਤ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਰਮ, ਤਰਲ, ਤੇਜ਼, ਮਿੱਠੇ, ਤੇ ਕੜਵੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ। ਕੜਵਾਪਣ, ਠੰਡਕ, ਨਰਮਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ; ਇੰਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਆਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਸਾਰੇ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਰਮਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ, ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਸਰਵ-ਜਾਣਕ, ਪੂਰਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਵਿਚ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਆਕਾਸ਼ ਉਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ, ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਖਮ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, jogis ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਕਿਹਾ; ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ, ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮੋਹ ਦਾ ਅਚੇਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਅਟੱਲ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸਦਾ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਨਾਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਇਹ ਮਧਯ-ਅਵਸਥਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ; ਅੰਦਰ ਤੇ ਅਤਿ-ਅੰਦਰ ਵਿਚ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣੋ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ। ਗਲਤ ਗਿਆਨ ਬਾਹਰਲਾ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮੱਧਲਾ; ਮੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਜਾਣੋ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ। ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦ ਹੈ, ਇੰਝ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਸੇ; ਦੋ ਵੇਖਣਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਝ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਸਭ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦਾਤਾ ਅਡੋਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਨੇਕ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।