ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਅਵਧੂਤ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਭਟਕਾਵੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ, ਨਿਰੰਤਰ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿਵਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ‘ਮੈਂ’ ਜਾਂ ‘ਮੇਰਾ’ ਦੇ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮਿਟ ਗਈ, ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਨ ਤਾ ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨ ਅੱਗ ਤੇ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ। ਜਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਿਵਾ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਨ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਰਹਿੰਦੀ, ਨ ਮਾਣ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਦੀ। ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਅਲਗਾਵਟ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ? ਮੋਹ ਜਾਂ ਅਮੋਹ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਅਲਾਲਚ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਿਵਾ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਜਾਂ ਅਭੇਦਤਾ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ‘ਤੂੰ’ ਤੇ ‘ਮੈਂ’—ਇਹ ਵੀ ਕਦੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਨਮਸਕਾਰ ਜਾਂ ਅਭਿਵਾਦਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਭੇਦ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਭਿਵਾਦਨ ਨਹੀਂ। ਨ ਤਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਿਤ ਵੰਡ ਰਹਿੰਦੀ, ਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ। ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਿਵਾ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਗ ਜਾਂ ਵਿਰਾਗ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਤੇ ਅਸਰੀਰ ਦਾ ਭੇਦ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੈ। ਆਚਰਨ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵਾ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਇੱਥੇ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਧੂਤ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਵਧੂਤ, ਜੋ ਸੜਕ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਚੀਥੜਿਆਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਨੇਕੀ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਨੰਗਾ, ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਲੇਪ, ਅਭੇਦ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੈ, ਨ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ, ਨ ਅਨੁਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ; ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਕੇਵਲ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਲੇਪ—ਇਸ ਅਵਧੂਤ ਨੂੰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਆਸ ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਿਯਮਤ ਆਚਰਨ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਸਭ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਲੇਪ ਤੱਤ ਵਾਲਾ। ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਅਸਰੀਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਅਲਗਾਵਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ? ਤੱਤ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਡੋਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਤੱਤ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ? ਜਿੱਥੇ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲੀਪਾ-ਪੋਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਤੱਤ ਨਿਰੰਤਰ ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵੰਡ, ਫਰਕ, ਵਿਛੋੜਾ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰੰਤਰ, ਇਕੋ ਤੱਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਨਿਰੰਤਰ ਹੈ, ਤੱਤ ਜਾਂ ਅਤੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਲੇਪ, ਆਕਾਸ਼-ਸਮਾਨ, ਨਿਰੰਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵਿਛੋੜਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਯੋਗੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਭੋਗੀ ਭੋਗ ਤੇ ਅਭੋਗ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਨੰਦਮਈ ਮੌਜ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਆੰਦਵ ਤੇ ਅਦੁਆੰਦਵ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਸੁਭਾਵਿਕ, ਵਾਸਨਾ-ਰਹਿਤ ਯੋਗੀ ਹੀ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਭੇਦ ਭੋਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਅਟੁੱਟੇ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਲੱਗੇ ਤੇ ਅਲੱਗੇ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਇੱਥੇ ਤੱਤ ਜਾਂ ਅਤੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਨਿਰਭੇਦ ਤੱਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਮੌਤ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਅਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਦੂਈ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਅਖੰਡ, ਅਰੂਪ ਸ਼ਿਵਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਨ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਗਿਆਨੀ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਅਲਗਾਵਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਨਿਰਭੇਦ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਅਵਧੂਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਵਧੂਤ ਦਾਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਆਪ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਤੇਰੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰੰਤਾ ਧਿਆਨ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰੰਤਾ ਮੇਰੀ ਸਤਕਾਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਮਾਫ਼ ਕਰ।" ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ, ਸੰਯਮਿਤ, ਮਿੱਠਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ; ਉਦਾਸੀਨ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਡੋਲ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਟੱਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਗੰਭੀਰ, ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਨਿਮਰ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯੋਗਯ, ਮਿੱਤਰਤਾ-ਪੂਰਨ, ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਦਇਆਲੂ, ਨਿਰਵੈਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ; ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਰੂਟਿਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਨਿਰਪੱਖ, ਸਭ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਵਧੂਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਬਿਨਾ ਦੁਖ ਦੇ ਬੋਲਦਾ, ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ‘ਵ’ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ—ਇਹ ‘ਧੂ’ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ—ਇਹ ‘ਤਾ’ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਦਾਤਾਤ੍ਰੇਯਾ, ਅਵਧੂਤ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਣਗੇ। ਇੱਥੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।