ਪਿਆਰੇ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਮਰ; ਨਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੋਖ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਗਣਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਯੋਗ ਆਸਨ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਦਿਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਮੋਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਤਦ ਚੌਥੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਛੂਹ, ਨਾ ਅਮਾਇਆ ਨਾਲ। ਜਦ ਮੈਂ ਮੋਖ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਮਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਮੋਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਤਦ ਮਿਲਾਪ ਜਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕੀ? ਮੈਂ ਨਾ ਮੂਰਖ ਹਾਂ, ਨਾ ਗਿਆਨੀ; ਮੌਨ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੌਨ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਗਦੇ। ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੋਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਨਾ ਪਿਓ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਾ ਜਾਤ, ਨਾ ਜਨਮ, ਨਾ ਮੌਤ। ਜਦ ਮੈਂ ਮੋਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਜਾਂ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਨਾ ਮੈਂ ਡੁੱਬਿਆ, ਨਾ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਚਮਕ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਚਮਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ। ਸੰਧਿਆ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੋਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਅਟੁੱਟ, ਨਿਰਮਲ ਜਾਣੋ—ਮੈਂ ਮੋਖ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਗਿਆਨੀ ਸਾਰੇ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ, ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿਆਗ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮੋਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ। ਉਹ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਅਵਧੂਤ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ। ਇਹ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਚਾਰਣ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਸਭ ਖੇਡ-ਅਖੇਡ ਮਿਟ ਗਈ, ਤਦ ਅਕਸ਼ਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? "ਤੱਤ ਤੁਸੀਂ ਹੋ" ਵਾਲੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚਾਈ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ: ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹੋ, ਸਾਰੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ; ਫਿਰ, ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੈਂ? ਉਪਰ-ਥੱਲੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ; ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ; ਜੇ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਕੋਈ ਕਲਪਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਣ-ਫਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਬੋਲਣ ਦੀ ਗੰਢ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਥਾਂ-ਗੈਰ ਥਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਸਮੇਂ-ਗੈਰ ਸਮੇਂ ਦੀ; ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾ ਘੜਾ-ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਘੜਾ; ਨਾ embodied ਆਤਮਾ, ਨਾ ਆਤਮਾ; ਨਾ ਕਾਰਣ-ਫਲ ਦਾ ਭੇਦ; ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਮੋਖ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਨਾ ਚੱਕਰ, ਨਾ ਕੋਣ ਦਾ ਭੇਦ; ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ, ਨਾ ਗੈਰ-ਖਾਲੀਪਨ; ਨਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਨਾ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ; ਨਾ ਸਭ ਕੁਝ, ਨਾ ਗੈਰ-ਸਭ ਕੁਝ। ਮਨ, ਜਦ ਸਭ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਭਿੰਨਤਾ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ; ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ; ਦੁਸ਼ਮਣ-ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਸਮਾਨ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਨਾਹ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ-ਅਚਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਭੇਦ; ਇੱਥੇ ਮੋਖ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਰੂਪ, ਨਾਹ ਅਰੂਪ; ਨਾਹ ਭਿੰਨਤਾ, ਨਾਹ ਗੈਰ-ਭਿੰਨਤਾ; ਨਾਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਨਾਹ ਲਯ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਪੁੰਨ, ਨਾਹ ਪਾਪ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ; ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਸਭ ਸਮਾਨ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਨਾਂ ਅਵਸਥਾ, ਨਾ ਗੈਰ-ਅਵਸਥਾ; ਨਾ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਗੈਰ-ਇੱਛਾ; ਇੱਥੇ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਮੋਖ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਸਰੂਪ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਜੋੜ, ਨਾ ਵਿਛੋੜਾ। ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਤਾੰ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੋਪੜੀ, ਸਭ ਸਾਥੀ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਉੱਚਤਮ ਵੈਰਾਗੀ, ਅਟੈਚਮੈਂਟ ਤੇ ਗੈਰ-ਅਟੈਚਮੈਂਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਬਦਲਾਅ, ਨਾਹ ਅਬਦਲਾਅ, ਜੋ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ; ਨਾਹ ਭੇਦ, ਨਾਹ ਗੈਰ-ਭੇਦ, ਜੋ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸੱਚ ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾੰ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਟੁੱਟ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਚਲ ਹਨ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਵਿਭੇਕ, ਨਾਹ ਅਵਿਵੇਕ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ; ਨਾਹ ਕਲਪਨਾ, ਨਾਹ ਗੈਰ-ਕਲਪਨਾ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ। ਜੇ ਸਿਰਫ ਅਟੁੱਟ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਮੋਖ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਨਾਹ ਬੰਧਨ ਦੀ; ਨਾਹ ਪੁੰਨ, ਨਾਹ ਪਾਪ ਦੀ; ਨਾਂ ਪੂਰਨਤਾ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਜੇ ਰੰਗ-ਗੈਰ-ਰੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਮਤਾ ਹੈ, ਕਾਰਣ-ਫਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਭਿੰਨਤਾ-ਗੈਰ-ਭਿੰਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਾੰ ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਸਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਅਚਲ ਹੈ; ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਸਭ ਪਾਸੇ ਨਿਰੰਤਰ, ਵਿਅਪਕ; ਪਵਿੱਤਰ, ਅਚਲ, ਵਿਅਪਕ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਅਪਕ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਬੰਧਨ-ਮੋਖ ਦਾ ਮਿਲਾਪ; ਨਾਹ ਮਿਲਾਪ-ਵਿਛੋੜਾ; ਨਾਹ ਤਰਕ-ਗੈਰ-ਤਰਕ ਦਾ ਮਿਲਾਪ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਸਮਾਂ-ਅਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਮਿਟ ਗਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵੀ ਮਿਟ ਗਏ; ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਨਾਂ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਨਿਰਸਰੀਰ; ਉੱਚਤਮ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਬੋਲਣ ਤੇ ਗੈਰ-ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ, ਹਰ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਨਾਂ ਸਰੂਪ, ਨਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਨਾ ਬਦਲਾਅ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ; ਪਦਾਰਥ-ਗੈਰ-ਪਦਾਰਥ ਪਾਰ ਹੋਏ; ਇੱਛਾ-ਗੈਰ-ਇੱਛਾ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੀ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਇੱਥੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਸਮਾਨ; ਦੁੱਖ-ਅਦੁੱਖ ਪਾਰ ਹੋਏ; ਅਧਿਆਪਕ-ਸ਼ਿਸ਼ ਦੌੜ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ, ਸੱਚ ਉੱਚਤਮ ਹੈ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ? ਨਾਹ ਅੰਕੁਰ, ਨਾ ਸਰੂਪ, ਨਾ ਵਿਸਥਾਰ; ਨਾਹ ਗਤੀ, ਨਾ ਅਚਲਤਾ, ਨਾ ਸਮਤਾ, ਨਾ ਭਿੰਨਤਾ; ਨਾਂ ਜਾਂਚ, ਨਾ ਗੈਰ-ਜਾਂਚ। ਮਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂ, ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਹੈ?