ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਅਕੰਟ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਲਈ ਕਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਬੰਧਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਾਦ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧੂੜ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਾਲੀ ਗੁਣਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਨ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। 'ਮੈਂ' ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਜਾਂ ਅਚਲਤਾ ਦੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਈ ਕਲਪਿਤ ਰਚਨਾ। ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਣ ਦੀ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਨਾ ਮਾੜਾ। ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਚਲਣ ਨਾ ਅਚਲਤਾ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਤर्क ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਬੋਲ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸੱਚਾਈ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਅੰਤਮ ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਵੰਡ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਭਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਜੇ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚੌਥੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਜੇ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਤ ਹੀ ਅੰਤਮ ਸਤਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ—ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਚੌੜਾ ਜਾਂ ਤੰਗ—ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਕੋਣੀਲਾ ਜਾਂ ਗੋਲ—ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਬੱਚਾ ਆਦਿ—ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ—ਮਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅੰਤਮ ਸਤਿਆ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਸ਼ੁੱਧ, ਅਤਿ-ਸ਼ੁੱਧ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅੰਤਹੀਨ ਰੂਪ; ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਅਤਿ-ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅੰਤਹੀਨ ਰੂਪ; ਅਭਾਗ, ਅਤਿ-ਅਭਾਗ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅੰਤਹੀਨ ਰੂਪ—ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਸਥਾਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਜੇ ਅੰਤਮ ਸਤਿਆ ਇੱਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਸ਼ੁੱਧ ਜੋ ਹਰ ਨਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਹਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਹਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਉੱਚਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੁੱਟ ਆਨੰਦ ਵਿਚ, ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਵਿਚ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ। ਮੋਹ-ਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਮੇਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ; ਠੱਗੀ ਅਤੇ ਪਖੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੇਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਵੰਡ ਮੇਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੰਡਾਂ—ਸਵੇਰ, ਸ਼ਾਮ—ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਬੇਹਰਾ, ਨਾ ਗੂੰਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਵਿਚਾਰਕ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੈਂ ਨਾ ਸ਼ੁੱਧ, ਨਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਚੇਲਾ, ਸਦਾ ਅਡੋਲ; ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਮਨ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਅਡੋਲ; ਚੇਤਨਾ, ਸਾਰੀ ਵੰਡਾਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ, ਸਦਾ ਅਡੋਲ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਜੰਗਲ-ਵਾਂਗ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਹੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ, ਅਡੋਲ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਜੀਵ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਜੀਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਬੀਜ ਜਾਂ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ; ਵੰਡ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਵੰਡ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਮਨ, ਤੂੰ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾ ਮੌਤ; ਨਾ ਜਨਮ ਦਾ ਦੁੱਖ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਵਿਅੰਗਤਾ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਮਰਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਮਰਾਂ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਮਨ ਨਹੀਂ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਲੋਭ ਨਹੀਂ; ਕੋਈ ਮੋਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ? ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ? ਜਦੋਂ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ? ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰਕ ਜਨਮ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਮਨ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੰਡ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਵੰਡ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ; ਰਾਗ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ; ਇੱਛਾ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸਮਾਧੀ; ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਥਾਂ; ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ, ਨਾ ਸਮਾਂ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਲ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਤੂੰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਹਾਨ, ਨਾ ਗੁਰੂ, ਨਾ ਚੇਲਾ। ਅੰਤਮ ਸਤਿਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਵਾਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇੱਥੇ ਉੱਚੀ ਅਸਲੀਅਤ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਦ 'ਮੈਂ' ਹੀ ਆਕਾਸ਼-ਰੂਪ ਹੈ? ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਣ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਣ; ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਣ; ਗਿਆਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਾ ਖਾਲੀ ਰੂਪ, ਨਾ ਗੈਰ-ਖਾਲੀ ਰੂਪ; ਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ, ਨਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ; ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਗੈਰ-ਰੂਪ—ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੀ ਅੰਤਮ ਸਤਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਛੱਡ ਦੇ; ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇ। ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਤਿਆਗ ਦਾ ਵਿਸ਼-ਰੂਪ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਮਰ, ਜਨਮਜਾਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਮੰਤ੍ਰਣ, ਨਾ ਵਿਦਾਇਗੀ; ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਪੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਧਿਆਨ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਚੋਟੇ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਮੈਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇਪਨ ਤੋਂ; ਮੈਂ ਸਚਮੁਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਮੁਕਤ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੱਚਮੁਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਝੂਠਮੂਠ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਇਹ ਦਵੈਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹਾਂ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਨਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਬਿਨਾ ਰੰਗ; ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ; ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹਾਂ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ, ਨਾ ਗਿਆਨ; ਮੇਰੀ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪਤਾ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹਾਂ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।