ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਵੱਸਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਫੇਨ ਜਾਂ ਬੁਲਬੁਲੇ ਉੱਠਦੇ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਤਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਨਾ ਸਾਹ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੈ, ਨਾ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਨ ਦੀ ਲੋੜ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਾ ਅਗਿਆਨ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਤਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅਨੇਕਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਏਕਤਾ, ਨਾ ਦੋਵਾਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ; ਨਾ ਮਿਨੂਤਾ, ਨਾ ਲੰਬਾਈ, ਨਾ ਵੱਡਾਪਣ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਣ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਪ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਨਾ ਸਮਾਨਤਾ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸੰਯਮਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੰਯਮਤ, ਇਕੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਖੰਡਿਤ, ਕਰਮਹੀਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਾਲਾ—ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਤਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਨਾ ਮਨ ਹੈ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ, ਨਾ ਪੰਜ ਮਹਾ-ਭੂਤ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਆਤਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ-ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਗੂਤਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ੇਧਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉੱਥੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚ ਨਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਅਗੁਣਾਂ ਦੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਗੁਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਨ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਨਾ ਚਿੱਟਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਰੰਗ, ਕਾਰਣ ਤੇ ਕਾਰਯ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ? ਨਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਨਾ ਮੂਲ-ਰਹਿਤਤਾ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹਾਂ; ਨਾ ਧੂੰਆਂ, ਨਾ ਧੂੰਆਪਣ; ਨਾ ਦੀਵਾ, ਨਾ ਦੀਵਾਪਣ; ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਸਮਾਨ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਇੱਛਾ, ਅਸੰਗਤਾ ਵਾਲੀ ਅਸੰਗਤਾ, ਅਸਾਰ-ਰਹਿਤ ਅਸਾਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ। ਸਭ ਦੀ ਅਦਵੈਤ ਸਰੂਪਤਾ, ਦੁਵੈਤਤਾ ਜਾਂ ਸਦਾ-ਅਸਦਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ। ਨਾ ਮੈਂ ਸਥੂਲ ਹਾਂ, ਨਾ ਸੂਖਮ, ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਨੀਵਾ। ਇਹ ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਹੈ: ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ। ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ; ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ; ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਬੱਝੀ, ਨਾ ਮੁਕਤ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਨਾ ਮਣ-ਭਾਰੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਜਾਂ ਆਸਾਨ, ਨਾ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਜਾਂ ਆਸਾਨ, ਨਾ ਸਰੂਪ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰੀ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਗ ਹਾਂ ਜੋ ਅਕਰਮਤਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੇਹੀਤਾ ਤੇ ਅਦੇਹੀਤਾ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਗ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪ-ਅਪਾਪ, ਧਰਮ-ਅਧਰਮ, ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੈਂ ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਨਸਤਿਤਵ; ਨਾ ਜੋੜ, ਨਾ ਵਿਛੋੜਾ; ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਅਮਨ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮੋਹ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹ-ਰਹਿਤਤਾ; ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤਤਾ; ਨਾ ਲੋਭ, ਨਾ ਲੋਭ-ਰਹਿਤਤਾ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਬੰਧਨ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਤੋਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ; ਇਹ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੇਰੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਗਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਨਾ ਅਡੋਲਤਾ ਦਾ, ਨਾ ਕਲਪਿਤ ਰਚਨਾ, ਨਾ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਣ ਦਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ, ਨਾ ਸਰੂਪ-ਅਸਰੂਪ, ਨਾ ਗਤੀ-ਅਡੋਲਤਾ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਵਿਚ ਨਾ ਵੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਅਵੰਡ; ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ—ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ? ਇਹ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਅਸੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਰਾਗ ਆਦਿਕ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਭਾਗ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਜੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚੌਥੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਜੇ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣ? ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ; ਚੌੜਾ ਜਾਂ ਤੰਗ—ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ; ਚੌਕੌਣ ਜਾਂ ਗੋਲ—ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ—ਇਹ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਜੰਮਿਆ ਜਾਂ ਮਰਿਆ—ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅੰਤਹੀਣ ਸਰੂਪ; ਨਿਰਮਲ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅੰਤਹੀਣ ਸਰੂਪ; ਅਵੰਡ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਵੰਡ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅੰਤਹੀਣ ਸਰੂਪ—ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਅੰਤਮ ਸੱਚ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭ ਨਕਾਰਤਮਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚੀ ਕੁਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਕਰਮ-ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਨੰਦਤ ਹਾਂ, ਰਾਗ-ਅਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਨੰਦਤ ਹਾਂ, ਦੇਹੀਤਾ-ਅਦੇਹੀਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੇਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਪਟ ਜਾਂ ਪਖੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਨਾ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੀ ਵੰਡ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ। ਨਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਆਦਿਕ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਨਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਾ ਬੋਲੇਆ, ਨਾ ਚੁਪ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਨਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ। ਨਾ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹਾਂ, ਨਾ ਚੇਲਾ; ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਅਮਨ—ਮੈਂ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਹਾਂ; ਚੇਤਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਆਸਰਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾ ਸਕਦਾ? ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਹੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੀਵ-ਅਜੀਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹਾਂ, ਬੀਜ ਤੇ ਅਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹਾਂ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹਾਂ, ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਲੀਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ।