ਅਵਧੂਤਗੀਤਾ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਖੀਰਕਾਰ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਹਵਾ ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਜੋਗੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਮੁਕਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਅਣਵਰਨਣਯ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋਗੀ, ਜਦ ਇਹ ਅਣਕਲਪਿਤ ਰਾਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸੱਚੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਅਛੂਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜੋਗੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਜਨਮੀ, ਅਕਲਪਣਯ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਣਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਤਿਆਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਤਪਸਵੀ। ਉਹ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਅਦਵਿੱਤੀ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੇ-ਸਰੀਰ, ਬੇ-ਇੱਛਾ, ਦੁਲਤਾ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਦ, ਨਾ ਦੀਖਿਆ, ਨਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਨਾ ਤੰਤ੍ਰਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਆਦਿ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਮਾਰਗ, ਨਾ ਸ਼ਾਕਤ, ਨਾ ਮਾਨਵ ਮਾਰਗ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਕਦਮ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਪਾਤਰ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਫੇਂਨ ਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਨਾ ਆਸਨ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਅਗਿਆਨ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਡੀਆਂ ਦੀ ਚਲਚਲ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਅਨੇਕਤਾ, ਨਾ ਏਕਤਾ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ, ਨਾ ਹੋਰਤਾ, ਨਾ ਨਾਨਕਤਾ, ਨਾ ਲੰਬਾਈ, ਨਾ ਵੱਡਾਈ, ਨਾ ਖਾਲੀਪਨ, ਨਾ ਮਾਪ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਨਾ ਬਰਾਬਰੀ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸੁਚੱਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਸੁਧ, ਇਕੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਖੰਡਿਤ, ਕਰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਨਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ, ਨਾ ਪੰਜ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੁਭਾਵ—ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਜੋਕੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਮਨਾਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਉੱਥੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਅਗੁਣਾਂ ਦੀ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ, ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਗੁਣ ਤੇ ਅਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਸਰਬਤਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਸ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਨਾ ਚਿੱਟਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਰੰਗ; ਇਹ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਾਰਜ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਨਾ ਮੂਲ, ਨਾ ਅਮੂਲ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹਾਂ; ਨਾ ਧੂੰਆਂ, ਨਾ ਧੂੰਆਂਪਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹਾਂ; ਨਾ ਦੀਵਾ, ਨਾ ਦੀਵਾਪਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਆਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਇੱਛਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਇੱਥੇ ਅਲਿਪਤ ਲਗਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਇੱਥੇ ਨਿਰਸਾਰ ਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਆਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਸਭ ਦੀ ਅਦਵਿੱਤੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਸਭ ਦੀ ਦੁਵਿੱਤੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਸਭ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਸਦੀਵੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਆਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਨਾ ਸਥੂਲ ਹਾਂ, ਨਾ ਸੁਖਸ਼ਮ, ਨਾ ਆਉਣਾ, ਨਾ ਜਾਣਾ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਨੀਵਾ; ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਆਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਾਰੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ; ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ; ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਆਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਨਾ ਘਣਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਆਸਾਨੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ; ਨਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਆਸਾਨੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ; ਨਾ ਸਰੂਪ ਦੀ ਨੇੜਤਾ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਆਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਗ ਹਾਂ ਜੋ ਅਕਰਮਤਾ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਗ ਹਾਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਗ ਹਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਤੇ ਬੇਸਰੀਰ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਗ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਬੰਨ੍ਹਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਨਸਤਿਤਵ, ਹੇ ਬੱਚੇ; ਨਾ ਮਿਲਾਪ, ਨਾ ਅਮਿਲਾਪ; ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਅਮਨ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਭ੍ਰਮ ਦਾ, ਨਾ ਅਭ੍ਰਮ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ; ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਅਦੁੱਖ ਦਾ; ਨਾ ਲੋਭ, ਨਾ ਅਲੋਭ ਦਾ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਾਗਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਲਟਾਅ ਨਹੀਂ; ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪਲਟਾਅ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਗੁਣ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਲਟਾਅ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰੇ; ਕੋਈ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਹ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਮੇਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਚਲਣ ਦਾ, ਨਾ ਅਚਲਣ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਲਪਿਤ ਰਚਨਾ; ਨਾ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਣ ਦਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਚੰਗਾ, ਨਾ ਮਾੜਾ; ਨਾ ਸਰ ਦਾ, ਨਾ ਨਿਸ਼ਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਚਲਣ, ਨਾ ਅਚਲਣ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਤਰਕ ਕਰਨ ਜੋਗ; ਇਹ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਅੰਤਮ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੰਡ ਹੈ, ਨਾ ਅਵੰਡ; ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ—ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹਾਂ, ਵਾਸਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹਾਂ, ਭਾਗ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਜੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚੌਥੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਪਰਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਅੰਤਮ ਹਕੀਕਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਲੰਬਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ; ਚੌੜਾ ਜਾਂ ਤੰਗ—ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ; ਤਿਕੋਣਾ ਜਾਂ ਗੋਲ—ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ। ਮਾਂ, ਪਿਓ ਆਦਿ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ—ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਜਨਮ ਲੈਣ ਜਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ—ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅੰਤਮ ਹਕੀਕਤ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਇੱਕੋ ਸੁਆਦ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ।