ਤੂੰ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਇਕੋ ਇਕ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ? ਜਿਸ ਤੱਤ ਦੀ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈਂ, ਕਦੇ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ—ਫਿਰ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਥਾਂ, ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਅਟੁੱਟ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਵਿਸ਼ਾ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਨਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੈਂ, ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸਿਵ ਹੀ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਕਿਉਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ, ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਮਨ? ਸਾਂਝ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਮੇਰੇ। ਨਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਇਹ ਜਗਤ—ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਤੂੰ ਨਾ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈਂ, ਨਾ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਸਤਿ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਮਨ! ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਬੰਧਨ ਤੇ ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਨਾ ਮੰਦਾ। ਫਿਰ ਰੋਣਾ ਕਿਉਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ? ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਮੇਰੇ। ਹੇ ਮਨ! ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਹੈਂ। ਅਟੁੱਟ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿ। ਤੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਡੋਲ, ਇਕ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਨਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੋਹ ਹੈ, ਨਾ ਵੈਰ—ਫਿਰ ਲਾਲਸਾ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਤੇਰਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਿ ਨਿਰਗੁਣ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਨਿਰਦੇਹ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਨਿਰਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੋ ਸਤਿ ਸਦਾ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਮੁੜ ਇਕ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਕਿਵੇਂ? ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 'ਹੈ' ਜਾਂ 'ਨਹੀਂ ਹੈ' ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਮਾਨ ਸਤਿ, ਨਿਰਦੇਹ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ' ਕਿਵੇਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? 'ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ'—ਇਸ ਮਹਾਵਾਕ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਆਪ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ'—ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਅਟੁੱਟ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ—ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਸਿਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਸਿਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਹੀ ਸਿਵ ਹਾਂ, ਸਰਵੋਚ ਸਤਿ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਸਮਾਨ— ਮੈਂ ਨਾ ਸਤਿ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਮਾਨ ਸਤਿ, ਨਾ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਸ਼ਈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਪ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੋਈ ਅੰਤਹੀਣ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਤਿ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ; ਸਰਵੋਚ ਸਤਿ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਨਾ ਹਿੰਸਕ ਹੈ, ਨਾ ਅਹਿੰਸਕ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਮਾਨ ਸਤਿ, ਨਿਰਦੇਹ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਭੁਲਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜਦੋਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਵੰਡੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਨਾ ਘੜਾ ਹੈ, ਨਾ ਘੜੇ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਜੀਵ, ਨਾ ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ; ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਜਾਣ, ਜੋ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਅਟੱਲ; ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਖਾਲੀ ਵੀ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ। ਨਾ ਵੇਦ ਹਨ, ਨਾ ਲੋਕ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਯਜ, ਨਾ ਜਾਤਿ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਜਨਮ; ਨਾ ਧੂੰਏ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਨਾ ਜੋਤ ਦਾ ਮਾਰਗ—ਸਰਵੋਚ ਸਤਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂ ਵਿਆਪਿਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰਨ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਦਵੈਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਵੈਤ—ਉਹ ਸਮਾਨ ਸਤਿ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ, ਜੋ ਦਵੈਤ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਤਿ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੰਗ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ—ਸਰੀਰ ਆਦਿ—ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਝੂਠਾ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਦ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਦਵੈਤ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ—ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਿਰਰੂਪ ਜਾਣ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਾਣ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਿਵ ਦੇ ਇਕੋ ਰੂਪ ਜਾਣ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਤਿ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣਣਾ? ਆਤਮਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ! ਇਲੂਜ਼ਨ ਜਾਂ ਅਨਿਲੂਜ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਨਾ ਛਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਅਛਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ, ਨਿਰਰੂਪ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬੱਧ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਫਿਰ ਜਾਤਿ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਾਂ, ਅਟੁੱਟ; ਨਾ ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਰੂਪ। ਮੈਂ ਨਾ ਨਪੁੰਸਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਪੁਰਸ਼, ਨਾ ਇਸਤਰੀ; ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਕਲਪਨਾ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦਮਈ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਰਹਿਤ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਨਾ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਯੋਗ ਤੋਂ, ਨਾ ਮਨ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ—ਸੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਚੌਥਾ ਪਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਪਦ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਨਾ ਬੱਧ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੁਕਤ; ਨਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ। ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ; ਨਾ ਵਿਆਪਕ, ਨਾ ਵਿਆਪਿਤ—ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਹੇ ਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੁੱਟ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ।