ଅଵଧୂତଗୀତା

ଅତୀତାନାଗତଂ କର୍ମ ଵର୍ତମାନଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ କରୋମି ନ ଭୁଞ୍ଜାମି ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚଲା ମତିଃ

ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମ—ମୁଁ କରେ ନାହିଁ, ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୋର ମନ ସ୍ଥିର ଅଟୁଟ।

ଶୂନ୍ଯାଗାରେ ସମରସପୂତ- ସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନେକଃ ସୁଖମଵଧୂତଃ। ଚରତି ହି ନଗ୍ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗର୍ଵଂ ଵିନ୍ଦତି କେଵଲମାତ୍ମନି ସର୍ଵମ୍

ଖାଲି ଘରେ ଏକାକି ରହି, ସମତାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଅବଧୂତ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଘୃଣା ଛାଡି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି, ସବୁକିଛି କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ତ୍ରିତଯତୁରୀଯଂ ନହି ନହି ଯତ୍ର ଵିନ୍ଦତି କେଵଲମାତ୍ମନି ତତ୍ର। ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନହି ନହି ଯତ୍ର ବଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତଃ କଥମିହ ତତ୍ର

ଯେଉଁଠି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କେବେ ମିଳେନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅଛି, ସେଠି ନ ଧର୍ମ ରହିଛି, ନ ଅଧର୍ମ, ନ ବନ୍ଧନ ଅଛି, ନ ମୁକ୍ତି—ଏମିତି କିପରି ଥାଇପାରିବ?

ଵିନ୍ଦତି ଵିନ୍ଦତି ନହି ନହି ମନ୍ତ୍ରଂ ଛନ୍ଦୋଲକ୍ଷଣଂ ନହି ନହି ତନ୍ତ୍ରମ୍। ସମରସମଗ୍ନୋ ଭାଵିତପୂତଃ ପ୍ରଲପିତମେତତ୍ପରମଵଧୂତଃ

ସେ ଖୋଜନ୍ତି, ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ଛନ୍ଦ ନୁହେଁ, ତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଧୂତ।

ସର୍ଵଶୂନ୍ଯମଶୂନ୍ଯଂ ଚ ସତ୍ଯାସତ୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵଭାଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଵିତ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍

ସବୁ କିଛି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସ୍ୱଭାବରୁ କହାଯାଇଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବକ।

ଇତି ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ବାଲସ୍ଯ ଵା ଵିଷଯଭୋଗରତସ୍ଯ ଵାପି ମୂର୍ଖସ୍ଯ ସେଵକଜନସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଥିତସ୍ଯ। ଏତଦ୍ଗୁରୋଃ କିମପି ନୈଵ ନ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ରତ୍ନଂ କଥଂ ତ୍ଯଜତି କୋଽପ୍ଯଶୁଚୌ ପ୍ରଵିଷ୍ଟମ୍

ଶିଶୁ, ଭୋଗରତ, ମୂର୍ଖ, ଦାସ କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥ—ଗୁରୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହାକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିଦେବ?

ନୈଵାତ୍ର କାଵ୍ଯଗୁଣ ଏଵ ତୁ ଚିନ୍ତନୀଯୋ ଗ୍ରାହ୍ଯଃ ପରଂ ଗୁଣଵତା ଖଲୁ ସାର ଏଵ। ସିନ୍ଦୂରଚିତ୍ରରହିତା ଭୁଵି ରୂପଶୂନ୍ଯା ପାରଂ ନ କିଂ ନଯତି ନୌରିହ ଗନ୍ତୁକାମାନ୍

ଏଠାରେ କବିତାର ଗୁଣ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ନିଜେ ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବଳ ସାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକାର ନଥିବା ନୌକା ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପାର କରାଏ।

ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିନା ଯେନ ନିଶ୍ଚଲେନ ଚଲାଚଲମ୍। ଗ୍ରସ୍ତଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ଶାନ୍ତଂ ଚୈତନ୍ଯଂ ଗଗନୋପମମ୍

ଯାହା ଅଚଳ ଅଛି, ଚେଷ୍ଟା ବିନା ତାହା ଚଳାଅଚଳ ସବୁକୁ ଗ୍ରସି ନେଉଛି; ଏହାର ସ୍ୱଭାବରୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଚେତନା।

ଅଯତ୍ନାଛାଲଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଏକମେଵ ଚରାଚରମ୍। ସର୍ଵଗଂ ତତ୍କଥଂ ଭିନ୍ନମଦ୍ଵୈତଂ ଵର୍ତତେ ମମ

ଯିଏ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚଳାଏ, ଯାହା ଚଳାଅଚଳ ଉଭୟ—ସେ ସବୁଠାରେ ଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କିପରି ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରିବ?

ଅହମେଵ ପରଂ ଯସ୍ମାତ୍ସାରାତ୍ସାରତରଂ ଶିଵମ୍। ଗମାଗମଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରାକୁଲମ୍

ମୁଁ ଏକାମ୍ବ, ସବୁ ତତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରୁ ସାର, ସାରରୁ ମଧ୍ୟ ସାର, ଶିବ; ଆସିବା-ଯିବାରୁ ମୁକ୍ତ, ଭେଦ ନାହିଁ, ଅଚଳ।

ସର୍ଵାଵଯଵନିର୍ମୁକ୍ତଂ ତଥାହଂ ତ୍ରିଦଶାର୍ଚିତମ୍। ସଂପୂର୍ଣତ୍ଵାନ୍ନ ଗୃହ୍ଣାମି ଵିଭାଗଂ ତ୍ରିଦଶାଦିକମ୍

ମୁଁ ସବୁ ଅଂଶରୁ ମୁକ୍ତ, ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭେଦ ଗ୍ରହଣ କରେନି।

ପ୍ରମାଦେନ ନ ସନ୍ଦେହଃ କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତିମାନ୍। ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିଲୀଯନ୍ତେ ବୁଦ୍ବୁଦାଶ୍ଚ ଯଥା ଜଲେ

ଅବଧାନ ନ ରଖିଲେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? କ୍ରିୟାଶୀଳ ହେଲେ କଣ ହେବ? ପାଣିରେ ବୁଲି ବୁଲି ବୁଲବୁଲି ଉପଜେ ଓ ଲୟ ହୁଏ।

ମହଦାଦୀନି ଭୂତାନି ସମାପ୍ଯୈଵଂ ସଦୈଵ ହି। ମୃଦୁଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣେଷୁ ଗୁଡେଷୁ କଟୁକେଷୁ ଚ

ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଭୂତମାନେ ସଦା ଏଭଳି ଏକତ୍ୱରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; କମଳ, ଦ୍ରବ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମିଠା ଓ ତିତ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ଭଳି।

କଟୁତ୍ଵଂ ଚୈଵ ଶୈତ୍ଯତ୍ଵଂ ମୃଦୁତ୍ଵଂ ଚ ଯଥା ଜଲେ। ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷସ୍ତଦ୍ଵଦଭିନ୍ନଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ

ତିତ୍ତତା, ଶୀତଳତା, କମଳତା—ଏମିତି ପାଣିରେ ଯେପରି; ସେପରି ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ମୋତେ ଅଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵାଖ୍ଯାରହିତଂ ଯଦ୍ଯତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ ପରମ୍। ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତମକଲଙ୍କଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍

ଯାହା ସବୁ ନାମରୁ ମୁକ୍ତ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପାରେ, ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ।

ଈଦୃଶଂ ସହଜଂ ଯତ୍ର ଅହଂ ତତ୍ର କଥଂ ଭଵେତ୍। ତ୍ଵମେଵ ହି କଥଂ ତତ୍ର କଥଂ ତତ୍ର ଚରାଚରମ୍

ଏଭଳି ସ୍ୱାଭାବିକତା ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ମୁଁ କିପରି ରହିପାରିବି? ତୁମେ କିପରି ରହିପାରିବ? ଚଳାଅଚଳ କିପରି ରହିପାରିବ?

ଗଗନୋପମଂ ତୁ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦେଵ ଗଗନୋପମମ୍। ଚୈତନ୍ଯଂ ଦୋଷହୀନଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ପୂର୍ଣମେଵ ଚ

ଯାହାକୁ ଆକାଶ ସଦୃଶ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଅଟୁଟ; ଏହା ଦୋଷ ରହିତ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେତନା।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚରିତଂ ନୈଵ ମାରୁତେନ ଚ ଵାହିତମ୍। ଵରିଣା ପିହିତଂ ନୈଵ ତେଜୋମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍

ପୃଥିବୀରେ ଏହା ଚାଲେନାହିଁ, ବାତାସରେ ଉଡେନାହିଁ, ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛିନାହିଁ।

ଆକାଶଂ ତେନ ସଂଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ କେନଚିତ୍। ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଯଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନିରନ୍ତରମ୍

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ଭରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜିନିଷ ଏହାକୁ ଭରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ଉପସ୍ଥିତ, କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଛି।

ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାତ୍ତଦଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାନ୍ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯୋଗିଭିଃ। ଆଲମ୍ବନାଦି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ କ୍ରମାଦାଲମ୍ବନଂ ଭଵେତ୍

ଏହା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ ଓ ଗୁଣହୀନ ଥିବାରୁ, ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏହି ଆଶ୍ରୟ ନିଜେ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇଯାଏ।

ସତତାଽଭ୍ଯାସଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ନିରାଲମ୍ବୋ ଯଦା ଭଵେତ୍। ତଲ୍ଲଯାଲ୍ଲୀଯତେ ନାନ୍ତର୍ଗୁଣଦୋଷଵିଵର୍ଜିତଃ

ଯେତେବେଳେ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ରହିନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଭିତର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଵିଷଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ମୋହମୂର୍ଚ୍ଛାପ୍ରଦସ୍ଯ ଚ। ଏକମେଵ ଵିନାଶାଯ ହ୍ଯମୋଘଂ ସହଜାମୃତମ୍

ଏହି ସଂସାରର ବିଷ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଓ ମୋହର ଅଚେତନତା ଦେଇଥାଏ, ତାହା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ, ଜନ୍ମଜାତ ଅମୃତ ଅଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରେ।

ଭାଵଗମ୍ଯଂ ନିରାକାରଂ ସାକାରଂ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରମ୍। ଭାଵାଭାଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତମନ୍ତରାଲଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ

ଯାହା ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ଆକୃତିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଭାବ ଓ ଅଭାବ ଦୁହିଁରୁ ପାରେ—ସେଠିକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବାହ୍ଯଭାଵଂ ଭଵେଦ୍ଵିଶ୍ଵମନ୍ତଃ ପ୍ରକୃତିରୁଚ୍ଯତେ। ଅନ୍ତରାଦନ୍ତରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନାରିକେଲଫଲାମ୍ବୁଵତ୍

ବାହାର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସଂସାରକୁ ବାହ୍ୟ ଭାବ କୁହାଯାଏ, ଭିତରକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଭିତର ଓ ଅତିଭିତର ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଠିକୁ ନାଡ଼ିଆ ପଣସର ଜଳ ପରି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଥିତଂ ବାହ୍ଯଂ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଂ ଚ ମଧ୍ଯଗମ୍। ମଧ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯତରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନାରିକେଲଫଲାମ୍ବୁଵତ୍

ଭ୍ରମର ଜ୍ଞାନ ବାହାରେ ରହିଥାଏ, ସଠିକ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯାହା, ସେଠିକୁ ନାଡ଼ିଆ ପଣସର ଜଳ ପରି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଏଵାତିନିର୍ମଲଃ। ତେନ ତତ୍ସଦୃଶଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଦ୍ଵିଧାଦୃଷ୍ଟିର୍ଵିପର୍ଯଯଃ

ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ଅଛି, ସେପରି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଭାବେ ଦେଖିବା ଭ୍ରମ।

ଅନେନୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ବୁଦ୍ଧିଭେଦୋ ନ ସର୍ଵଗଃ। ଦାତା ଚ ଧୀରତାମେତି ଗୀଯତେ ନାମକୋଟିଭିଃ

ଏହିପରି ଭାବେ, ବୁଝିବାର ଭିନ୍ନତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦାତା ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ଅନେକ ନାମରେ ଗୀତ ହୁଏ।

ଗୁରୁପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରସାଦେନ ମୂର୍ଖୋ ଵା ଯଦି ପଣ୍ଡିତଃ। ଯସ୍ତୁ ସଂବୁଧ୍ଯତେ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିରକ୍ତୋ ଭଵସାଗରାତ୍

ଗୁରୁଙ୍କର ଜ୍ଞାନର କୃପାରେ, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଯାଏ, ସେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।