ଅଵଧୂତଗୀତା

ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ନେତି ନେତୀତି ସର୍ଵଦା। ଭେଦାଭେଦଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵର୍ତତେ କେଵଲଃ ଶିଵଃ

ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ସବୁବେଳେ 'ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ'—ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଏକମାତ୍ର ଶିବ ଅବିକଳ ରହିଛନ୍ତି।

ନ ତେ ଚ ମାତା ଚ ପିତା ଚ ବନ୍ଧୁଃ ନ ତେ ଚ ପତ୍ନୀ ନ ସୁତଶ୍ଚ ମିତ୍ରମ୍। ନ ପକ୍ଷପାତୀ ନ ଵିପକ୍ଷପାତଃ କଥଂ ହି ସଂତପ୍ତିରିଯଂ ହି ଚିତ୍ତେ

ତୁମର କୌଣସି ମା, ବାପା, ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ; ତୁମର କୌଣସି ଜୀବନ ସଂଗିନୀ, ପୁଅ ବା ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମେ କାହା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ବା ବିରୋଧୀ ନୁହଁ—ତେବେ ଏହି ଚିନ୍ତା ମନରେ କିପରି ଆସୁଛି?

ଦିଵା ନକ୍ତଂ ନ ତେ ଚିତ୍ତଂ ଉଦଯାସ୍ତମଯୌ ନ ହି। ଵିଦେହସ୍ଯ ଶରୀରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯନ୍ତି କଥଂ ବୁଧାଃ

ହେ ମନ, ତୁମ ପାଇଁ ଦିନ ବା ରାତି ନାହିଁ, ଉଦୟ ବା ଅସ୍ତମୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯିଏ ଦେହ ବିହୀନ, ତାଙ୍କୁ ଦେହ ଥିବା କଳ୍ପନା କିପରି କରିପାରିବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ?

ନାଵିଭକ୍ତଂ ଵିଭକ୍ତଂ ଚ ନ ହି ଦୁଃଖସୁଖାଦି ଚ। ନ ହି ସର୍ଵମସର୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଚାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍

ନା ଅଖଣ୍ଡ, ନା ବିଭକ୍ତ, ନା ଦୁଃଖ ବା ସୁଖ, ନା ସମସ୍ତ ବା କିଛି ନୁହେଁ—ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣ।

ନାହଂ କର୍ତା ନ ଭୋକ୍ତା ଚ ନ ମେ କର୍ମ ପୁରାଽଧୁନା। ନ ମେ ଦେହୋ ଵିଦେହୋ ଵା ନିର୍ମମେତି ମମେତି କିମ୍

ମୁଁ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ଭୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋର ପୂର୍ବ ବା ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି କର୍ମ ନାହିଁ। ମୋର ଦେହ ବା ଦେହ ବିହୀନତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତେବେ 'ମୋର' ବା 'ମୋର ନୁହେଁ' କଣ?

ନ ମେ ରାଗାଦିକୋ ଦୋଷୋ ଦୁଃଖଂ ଦେହାଦିକଂ ନ ମେ। ଆତ୍ମାନଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମେକଂ ଵିଶାଲଂ ଗଗନୋପମମ୍

ମୋର କୌଣସି ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ, ଦେହର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ ବୋଲି ଜାଣ।

ସଖେ ମନଃ କିଂ ବହୁଜଲ୍ପିତେନ ସଖେ ମନଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଵିତର୍କ୍ଯମ୍। ଯତ୍ସାରଭୂତଂ କଥିତଂ ମଯା ତେ ତ୍ଵମେଵ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଗଗନୋପମୋଽସି

ହେ ମନ, ବହୁତ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ହେ ମନ, ଏହା ସବୁ ଅନ୍ଧାଧୁନା ଚିନ୍ତା। ଯାହା ମୁଁ କହିଛି, ସେଇ ମୂଳ କଥା—ତୁମେ ଏହି ସତ୍ୟ, ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ।

ଯେନ କେନାପି ଭାଵେନ ଯତ୍ର କୁତ୍ର ମୃତା ଅପି। ଯୋଗିନସ୍ତତ୍ର ଲୀଯନ୍ତେ ଘଟାକାଶମିଵାମ୍ବରେ

ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଭାବରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗୀମାନେ ସେଠି ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ମଟକର ଭିତର ଆକାଶ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଲିନ ହୁଏ।

ତୀର୍ଥେ ଚାନ୍ତ୍ଯଜଗେହେ ଵା ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିରପି ତ୍ଯଜନ୍। ସମକାଲେ ତନୁଂ ମୁକ୍ତଃ କୈଵଲ୍ଯଵ୍ଯାପକୋ ଭଵେତ୍

ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଘରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସ୍ମୃତି ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଏକତାର ମୁକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିପଦାଦିଚରାଚରମ୍। ମନ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଗିନଃ ସର୍ଵଂ ମରୀଚିଜଲସନ୍ନିଭମ୍

ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ, ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ—ଯୋଗୀମାନେ ସବୁକୁ ମାୟାର ମୃଗମରୀଚିକା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି।

ଅତୀତାନାଗତଂ କର୍ମ ଵର୍ତମାନଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ କରୋମି ନ ଭୁଞ୍ଜାମି ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚଲା ମତିଃ

ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମ—ମୁଁ କରେ ନାହିଁ, ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୋର ମନ ସ୍ଥିର ଅଟୁଟ।

ଶୂନ୍ଯାଗାରେ ସମରସପୂତ- ସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନେକଃ ସୁଖମଵଧୂତଃ। ଚରତି ହି ନଗ୍ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗର୍ଵଂ ଵିନ୍ଦତି କେଵଲମାତ୍ମନି ସର୍ଵମ୍

ଖାଲି ଘରେ ଏକାକି ରହି, ସମତାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଅବଧୂତ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଘୃଣା ଛାଡି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି, ସବୁକିଛି କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ତ୍ରିତଯତୁରୀଯଂ ନହି ନହି ଯତ୍ର ଵିନ୍ଦତି କେଵଲମାତ୍ମନି ତତ୍ର। ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନହି ନହି ଯତ୍ର ବଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତଃ କଥମିହ ତତ୍ର

ଯେଉଁଠି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କେବେ ମିଳେନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅଛି, ସେଠି ନ ଧର୍ମ ରହିଛି, ନ ଅଧର୍ମ, ନ ବନ୍ଧନ ଅଛି, ନ ମୁକ୍ତି—ଏମିତି କିପରି ଥାଇପାରିବ?

ଵିନ୍ଦତି ଵିନ୍ଦତି ନହି ନହି ମନ୍ତ୍ରଂ ଛନ୍ଦୋଲକ୍ଷଣଂ ନହି ନହି ତନ୍ତ୍ରମ୍। ସମରସମଗ୍ନୋ ଭାଵିତପୂତଃ ପ୍ରଲପିତମେତତ୍ପରମଵଧୂତଃ

ସେ ଖୋଜନ୍ତି, ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ଛନ୍ଦ ନୁହେଁ, ତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଧୂତ।

ସର୍ଵଶୂନ୍ଯମଶୂନ୍ଯଂ ଚ ସତ୍ଯାସତ୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵଭାଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଵିତ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍

ସବୁ କିଛି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସ୍ୱଭାବରୁ କହାଯାଇଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବକ।

ଇତି ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ବାଲସ୍ଯ ଵା ଵିଷଯଭୋଗରତସ୍ଯ ଵାପି ମୂର୍ଖସ୍ଯ ସେଵକଜନସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଥିତସ୍ଯ। ଏତଦ୍ଗୁରୋଃ କିମପି ନୈଵ ନ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ରତ୍ନଂ କଥଂ ତ୍ଯଜତି କୋଽପ୍ଯଶୁଚୌ ପ୍ରଵିଷ୍ଟମ୍

ଶିଶୁ, ଭୋଗରତ, ମୂର୍ଖ, ଦାସ କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥ—ଗୁରୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହାକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିଦେବ?

ନୈଵାତ୍ର କାଵ୍ଯଗୁଣ ଏଵ ତୁ ଚିନ୍ତନୀଯୋ ଗ୍ରାହ୍ଯଃ ପରଂ ଗୁଣଵତା ଖଲୁ ସାର ଏଵ। ସିନ୍ଦୂରଚିତ୍ରରହିତା ଭୁଵି ରୂପଶୂନ୍ଯା ପାରଂ ନ କିଂ ନଯତି ନୌରିହ ଗନ୍ତୁକାମାନ୍

ଏଠାରେ କବିତାର ଗୁଣ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ନିଜେ ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବଳ ସାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକାର ନଥିବା ନୌକା ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପାର କରାଏ।

ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିନା ଯେନ ନିଶ୍ଚଲେନ ଚଲାଚଲମ୍। ଗ୍ରସ୍ତଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ଶାନ୍ତଂ ଚୈତନ୍ଯଂ ଗଗନୋପମମ୍

ଯାହା ଅଚଳ ଅଛି, ଚେଷ୍ଟା ବିନା ତାହା ଚଳାଅଚଳ ସବୁକୁ ଗ୍ରସି ନେଉଛି; ଏହାର ସ୍ୱଭାବରୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଚେତନା।

ଅଯତ୍ନାଛାଲଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଏକମେଵ ଚରାଚରମ୍। ସର୍ଵଗଂ ତତ୍କଥଂ ଭିନ୍ନମଦ୍ଵୈତଂ ଵର୍ତତେ ମମ

ଯିଏ କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଏକମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚଳାଏ, ଯାହା ଚଳାଅଚଳ ଉଭୟ—ସେ ସବୁଠାରେ ଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, କିପରି ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରିବ?

ଅହମେଵ ପରଂ ଯସ୍ମାତ୍ସାରାତ୍ସାରତରଂ ଶିଵମ୍। ଗମାଗମଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରାକୁଲମ୍

ମୁଁ ଏକାମ୍ବ, ସବୁ ତତ୍ତ୍ୱର ମଧ୍ୟରୁ ସାର, ସାରରୁ ମଧ୍ୟ ସାର, ଶିବ; ଆସିବା-ଯିବାରୁ ମୁକ୍ତ, ଭେଦ ନାହିଁ, ଅଚଳ।

ସର୍ଵାଵଯଵନିର୍ମୁକ୍ତଂ ତଥାହଂ ତ୍ରିଦଶାର୍ଚିତମ୍। ସଂପୂର୍ଣତ୍ଵାନ୍ନ ଗୃହ୍ଣାମି ଵିଭାଗଂ ତ୍ରିଦଶାଦିକମ୍

ମୁଁ ସବୁ ଅଂଶରୁ ମୁକ୍ତ, ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭେଦ ଗ୍ରହଣ କରେନି।

ପ୍ରମାଦେନ ନ ସନ୍ଦେହଃ କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତିମାନ୍। ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିଲୀଯନ୍ତେ ବୁଦ୍ବୁଦାଶ୍ଚ ଯଥା ଜଲେ

ଅବଧାନ ନ ରଖିଲେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? କ୍ରିୟାଶୀଳ ହେଲେ କଣ ହେବ? ପାଣିରେ ବୁଲି ବୁଲି ବୁଲବୁଲି ଉପଜେ ଓ ଲୟ ହୁଏ।

ମହଦାଦୀନି ଭୂତାନି ସମାପ୍ଯୈଵଂ ସଦୈଵ ହି। ମୃଦୁଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣେଷୁ ଗୁଡେଷୁ କଟୁକେଷୁ ଚ

ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଭୂତମାନେ ସଦା ଏଭଳି ଏକତ୍ୱରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; କମଳ, ଦ୍ରବ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମିଠା ଓ ତିତ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ଭଳି।

କଟୁତ୍ଵଂ ଚୈଵ ଶୈତ୍ଯତ୍ଵଂ ମୃଦୁତ୍ଵଂ ଚ ଯଥା ଜଲେ। ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷସ୍ତଦ୍ଵଦଭିନ୍ନଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ

ତିତ୍ତତା, ଶୀତଳତା, କମଳତା—ଏମିତି ପାଣିରେ ଯେପରି; ସେପରି ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ମୋତେ ଅଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵାଖ୍ଯାରହିତଂ ଯଦ୍ଯତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ ପରମ୍। ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତମକଲଙ୍କଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍

ଯାହା ସବୁ ନାମରୁ ମୁକ୍ତ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପାରେ, ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ।

ଈଦୃଶଂ ସହଜଂ ଯତ୍ର ଅହଂ ତତ୍ର କଥଂ ଭଵେତ୍। ତ୍ଵମେଵ ହି କଥଂ ତତ୍ର କଥଂ ତତ୍ର ଚରାଚରମ୍

ଏଭଳି ସ୍ୱାଭାବିକତା ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ମୁଁ କିପରି ରହିପାରିବି? ତୁମେ କିପରି ରହିପାରିବ? ଚଳାଅଚଳ କିପରି ରହିପାରିବ?

ଗଗନୋପମଂ ତୁ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦେଵ ଗଗନୋପମମ୍। ଚୈତନ୍ଯଂ ଦୋଷହୀନଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ପୂର୍ଣମେଵ ଚ

ଯାହାକୁ ଆକାଶ ସଦୃଶ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଅଟୁଟ; ଏହା ଦୋଷ ରହିତ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେତନା।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚରିତଂ ନୈଵ ମାରୁତେନ ଚ ଵାହିତମ୍। ଵରିଣା ପିହିତଂ ନୈଵ ତେଜୋମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍

ପୃଥିବୀରେ ଏହା ଚାଲେନାହିଁ, ବାତାସରେ ଉଡେନାହିଁ, ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛିନାହିଁ।