ଅଵଧୂତଗୀତା

ଯଦି ନାମ ନ ମୁକ୍ତୋଽସି ନ ବଦ୍ଧୋଽସି କଦାଚନ। ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯସେ କଥମ୍

ଧର, ତୁମେ ମୁକ୍ତ ନୁହଁ, କିନ୍ତୁ କେବେ ବନ୍ଧା ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତେବେ ଆତ୍ମାକୁ ଆକାର ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ ବୋଲି କିପରି ଭାବିପାରିବ?

ଜାନାମି ତେ ପରଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଗଗନୋପମମ୍। ଯଥା ପରଂ ହି ରୂପଂ ଯନ୍ମରୀଚିଜଲସନ୍ନିଭମ୍

ମୁଁ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜାଣେଁ, ଯେପରି ଆକାଶ; ଯେପରି ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଜଳରେ ମରୀଚିକା ପରି।

ନ ଗୁରୁର୍ନୋପଦେଶଶ୍ଚ ନ ଚୋପାଧିର୍ନ ମେ କ୍ରିଯା। ଵିଦେହଂ ଗଗନଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିଶୁଦ୍ଧୋଽହଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ

ମୋ ପାଇଁ କେହି ଗୁରୁ ନାହିଁ, କୌଣସି ଉପଦେଶ ନାହିଁ, କୌଣସି ଅପବାଦ କିମ୍ବା କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିର୍ମଳ, ଦେହହୀନ, ଆକାଶ ପରି—ଏହି କଥା ଜାଣ।

ଵିଶୁଦ୍ଧୋଽସ୍ଯ ଶରୀରୋଽସି ନ ତେ ଚିତ୍ତଂ ପରାତ୍ପରମ୍। ଅହଂ ଚାତ୍ମା ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵମିତି ଵକ୍ତୁଂ ନ ଲଜ୍ଜସେ

ତୁମେ କହୁଛ, ତୁମର ଶରୀର ପବିତ୍ର, ତୁମର ମନ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ପରମ ଆତ୍ମା। ଏଭଳି କଥା କହିବାକୁ ତୁମେ କିଛି ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବୁନାହା।

କଥଂ ରୋଦିଷି ରେ ଚିତ୍ତ ହ୍ଯାତ୍ମୈଵାତ୍ମାତ୍ମନା ଭଵ। ପିବ ଵତ୍ସ କଲାତୀତମଦ୍ଵୈତଂ ପରମାମୃତମ୍

ହେ ମନ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆତ୍ମାରେ ପରିଣତ କର। ହେ ପୁଅ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅମୃତର ସ୍ୱାଦ ନିଅ।

ନୈଵ ବୋଧୋ ନ ଚାବୋଧୋ ନ ବୋଧାବୋଧ ଏଵ ଚ। ଯସ୍ଯେଦୃଶଃ ସଦା ବୋଧଃ ସ ବୋଧୋ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍

ଏଠାରେ ନା ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ନା ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି, ନା ଏହି ଦୁଇଟି ଏକାସାଥିରେ ଅଛି। ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏପରି, ସେହି ଜ୍ଞାନ କେବେ ଅନ୍ୟ ହୁଏନି।

ଜ୍ଞାନଂ ନ ତର୍କୋ ନ ସମାଧିଯୋଗୋ ନ ଦେଶକାଲୌ ନ ଗୁରୂପଦେଶଃ। ସ୍ଵଭାଵସଂଵିତ୍ତରହଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵ- ମାକାଶକଲ୍ପଂ ସହଜଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଚ

ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ତର୍କ ନୁହେଁ, ନା କୌଣସି ଧ୍ୟାନ ଅବସ୍ଥା। ଏହା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ବା ସମୟ ନୁହେଁ, ନା ଗୁରୁଙ୍କର ଶିଖ୍ୟା। ମୁଁ ସେହି ସ୍ୱଭାବଜ୍ଞାନ, ଆକାଶ ସଦୃଶ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ଅଚଳ ତତ୍ତ୍ୱ।

ନ ଜାତୋଽହଂ ମୃତୋ ଵାପି ନ ମେ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍। ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ବନ୍ଧୋ ମୁକ୍ତିଃ କଥଂ ମମ

ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇନି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହୁଏନି; ମୋର କୌଣସି ଶୁଭ ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ ନାହିଁ। ମୁଁ ପବିତ୍ର, ଗୁଣହୀନ ବ୍ରହ୍ମ; ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ବା ମୁକ୍ତି କିପରି?

ଯଦି ସର୍ଵଗତୋ ଦେଵଃ ସ୍ଥିରଃ ପୂର୍ଣୋ ନିରନ୍ତରଃ। ଅନ୍ତରଂ ହି ନ ପଶ୍ଯାମି ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଃ କଥମ୍

ଯଦି ଦେବତା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅଚଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅବିରତ, ତେବେ ମୁଁ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ଦେଖୁନି—ତେବେ ଭିତର ବା ବାହାର କିପରି ହେବ?

ସ୍ଫୁରତ୍ଯେଵ ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନମଖଣ୍ଡିତନିରନ୍ତରମ୍। ଅହୋ ମାଯାମହାମୋହୋ ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଵୈତଵିକଲ୍ପନା

ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଅବିରତ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ହାଁ, ଏହି ମାୟାର ବଡ଼ ଭ୍ରମ—ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟତା ଭିତରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ।

ସାକାରଂ ଚ ନିରାକାରଂ ନେତି ନେତୀତି ସର୍ଵଦା। ଭେଦାଭେଦଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵର୍ତତେ କେଵଲଃ ଶିଵଃ

ସାକାର ଓ ନିରାକାର, ସବୁବେଳେ 'ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ'—ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଏକମାତ୍ର ଶିବ ଅବିକଳ ରହିଛନ୍ତି।

ନ ତେ ଚ ମାତା ଚ ପିତା ଚ ବନ୍ଧୁଃ ନ ତେ ଚ ପତ୍ନୀ ନ ସୁତଶ୍ଚ ମିତ୍ରମ୍। ନ ପକ୍ଷପାତୀ ନ ଵିପକ୍ଷପାତଃ କଥଂ ହି ସଂତପ୍ତିରିଯଂ ହି ଚିତ୍ତେ

ତୁମର କୌଣସି ମା, ବାପା, ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ; ତୁମର କୌଣସି ଜୀବନ ସଂଗିନୀ, ପୁଅ ବା ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମେ କାହା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ବା ବିରୋଧୀ ନୁହଁ—ତେବେ ଏହି ଚିନ୍ତା ମନରେ କିପରି ଆସୁଛି?

ଦିଵା ନକ୍ତଂ ନ ତେ ଚିତ୍ତଂ ଉଦଯାସ୍ତମଯୌ ନ ହି। ଵିଦେହସ୍ଯ ଶରୀରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯନ୍ତି କଥଂ ବୁଧାଃ

ହେ ମନ, ତୁମ ପାଇଁ ଦିନ ବା ରାତି ନାହିଁ, ଉଦୟ ବା ଅସ୍ତମୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯିଏ ଦେହ ବିହୀନ, ତାଙ୍କୁ ଦେହ ଥିବା କଳ୍ପନା କିପରି କରିପାରିବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ?

ନାଵିଭକ୍ତଂ ଵିଭକ୍ତଂ ଚ ନ ହି ଦୁଃଖସୁଖାଦି ଚ। ନ ହି ସର୍ଵମସର୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ଚାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍

ନା ଅଖଣ୍ଡ, ନା ବିଭକ୍ତ, ନା ଦୁଃଖ ବା ସୁଖ, ନା ସମସ୍ତ ବା କିଛି ନୁହେଁ—ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣ।

ନାହଂ କର୍ତା ନ ଭୋକ୍ତା ଚ ନ ମେ କର୍ମ ପୁରାଽଧୁନା। ନ ମେ ଦେହୋ ଵିଦେହୋ ଵା ନିର୍ମମେତି ମମେତି କିମ୍

ମୁଁ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ଭୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋର ପୂର୍ବ ବା ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି କର୍ମ ନାହିଁ। ମୋର ଦେହ ବା ଦେହ ବିହୀନତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତେବେ 'ମୋର' ବା 'ମୋର ନୁହେଁ' କଣ?

ନ ମେ ରାଗାଦିକୋ ଦୋଷୋ ଦୁଃଖଂ ଦେହାଦିକଂ ନ ମେ। ଆତ୍ମାନଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମେକଂ ଵିଶାଲଂ ଗଗନୋପମମ୍

ମୋର କୌଣସି ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ, ଦେହର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ବିସ୍ତୃତ ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ ବୋଲି ଜାଣ।

ସଖେ ମନଃ କିଂ ବହୁଜଲ୍ପିତେନ ସଖେ ମନଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଵିତର୍କ୍ଯମ୍। ଯତ୍ସାରଭୂତଂ କଥିତଂ ମଯା ତେ ତ୍ଵମେଵ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଗଗନୋପମୋଽସି

ହେ ମନ, ବହୁତ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ହେ ମନ, ଏହା ସବୁ ଅନ୍ଧାଧୁନା ଚିନ୍ତା। ଯାହା ମୁଁ କହିଛି, ସେଇ ମୂଳ କଥା—ତୁମେ ଏହି ସତ୍ୟ, ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ।

ଯେନ କେନାପି ଭାଵେନ ଯତ୍ର କୁତ୍ର ମୃତା ଅପି। ଯୋଗିନସ୍ତତ୍ର ଲୀଯନ୍ତେ ଘଟାକାଶମିଵାମ୍ବରେ

ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଭାବରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗୀମାନେ ସେଠି ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ମଟକର ଭିତର ଆକାଶ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଲିନ ହୁଏ।

ତୀର୍ଥେ ଚାନ୍ତ୍ଯଜଗେହେ ଵା ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିରପି ତ୍ଯଜନ୍। ସମକାଲେ ତନୁଂ ମୁକ୍ତଃ କୈଵଲ୍ଯଵ୍ଯାପକୋ ଭଵେତ୍

ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଘରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସ୍ମୃତି ହରାଇ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଏକତାର ମୁକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିପଦାଦିଚରାଚରମ୍। ମନ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଗିନଃ ସର୍ଵଂ ମରୀଚିଜଲସନ୍ନିଭମ୍

ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ, ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ—ଯୋଗୀମାନେ ସବୁକୁ ମାୟାର ମୃଗମରୀଚିକା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି।

ଅତୀତାନାଗତଂ କର୍ମ ଵର୍ତମାନଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ କରୋମି ନ ଭୁଞ୍ଜାମି ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚଲା ମତିଃ

ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମ—ମୁଁ କରେ ନାହିଁ, ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୋର ମନ ସ୍ଥିର ଅଟୁଟ।

ଶୂନ୍ଯାଗାରେ ସମରସପୂତ- ସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନେକଃ ସୁଖମଵଧୂତଃ। ଚରତି ହି ନଗ୍ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗର୍ଵଂ ଵିନ୍ଦତି କେଵଲମାତ୍ମନି ସର୍ଵମ୍

ଖାଲି ଘରେ ଏକାକି ରହି, ସମତାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଅବଧୂତ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଘୃଣା ଛାଡି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି, ସବୁକିଛି କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ତ୍ରିତଯତୁରୀଯଂ ନହି ନହି ଯତ୍ର ଵିନ୍ଦତି କେଵଲମାତ୍ମନି ତତ୍ର। ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନହି ନହି ଯତ୍ର ବଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତଃ କଥମିହ ତତ୍ର

ଯେଉଁଠି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କେବେ ମିଳେନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ମନରେ ଅଛି, ସେଠି ନ ଧର୍ମ ରହିଛି, ନ ଅଧର୍ମ, ନ ବନ୍ଧନ ଅଛି, ନ ମୁକ୍ତି—ଏମିତି କିପରି ଥାଇପାରିବ?

ଵିନ୍ଦତି ଵିନ୍ଦତି ନହି ନହି ମନ୍ତ୍ରଂ ଛନ୍ଦୋଲକ୍ଷଣଂ ନହି ନହି ତନ୍ତ୍ରମ୍। ସମରସମଗ୍ନୋ ଭାଵିତପୂତଃ ପ୍ରଲପିତମେତତ୍ପରମଵଧୂତଃ

ସେ ଖୋଜନ୍ତି, ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ଛନ୍ଦ ନୁହେଁ, ତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଧୂତ।

ସର୍ଵଶୂନ୍ଯମଶୂନ୍ଯଂ ଚ ସତ୍ଯାସତ୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵଭାଵଭାଵତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରସଂଵିତ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍

ସବୁ କିଛି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସ୍ୱଭାବରୁ କହାଯାଇଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବକ।

ଇତି ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ବାଲସ୍ଯ ଵା ଵିଷଯଭୋଗରତସ୍ଯ ଵାପି ମୂର୍ଖସ୍ଯ ସେଵକଜନସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଥିତସ୍ଯ। ଏତଦ୍ଗୁରୋଃ କିମପି ନୈଵ ନ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ରତ୍ନଂ କଥଂ ତ୍ଯଜତି କୋଽପ୍ଯଶୁଚୌ ପ୍ରଵିଷ୍ଟମ୍

ଶିଶୁ, ଭୋଗରତ, ମୂର୍ଖ, ଦାସ କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥ—ଗୁରୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହାକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିଦେବ?

ନୈଵାତ୍ର କାଵ୍ଯଗୁଣ ଏଵ ତୁ ଚିନ୍ତନୀଯୋ ଗ୍ରାହ୍ଯଃ ପରଂ ଗୁଣଵତା ଖଲୁ ସାର ଏଵ। ସିନ୍ଦୂରଚିତ୍ରରହିତା ଭୁଵି ରୂପଶୂନ୍ଯା ପାରଂ ନ କିଂ ନଯତି ନୌରିହ ଗନ୍ତୁକାମାନ୍

ଏଠାରେ କବିତାର ଗୁଣ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; ନିଜେ ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବଳ ସାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକାର ନଥିବା ନୌକା ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପାର କରାଏ।

ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିନା ଯେନ ନିଶ୍ଚଲେନ ଚଲାଚଲମ୍। ଗ୍ରସ୍ତଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ ଶାନ୍ତଂ ଚୈତନ୍ଯଂ ଗଗନୋପମମ୍

ଯାହା ଅଚଳ ଅଛି, ଚେଷ୍ଟା ବିନା ତାହା ଚଳାଅଚଳ ସବୁକୁ ଗ୍ରସି ନେଉଛି; ଏହାର ସ୍ୱଭାବରୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଚେତନା।