ଯଦି ଵର୍ଣଵିଵର୍ଣଵିହୀନସମଂ ଯଦି କାରଣକାର୍ଯଵିହୀନସମମ୍। ଯଦିଭେଦଵିଭେଦଵିହୀନସମଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଯଦି ରଙ୍ଗ ବା ଅରଙ୍ଗ ରହିତ ସମତା ଅଛି, ଯଦି କାରଣ ଓ ଫଳ ରହିତ ସମତା ଅଛି, ଯଦି ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତା ରହିତ ସମତା ଅଛି, ମନ, ସବୁଠି ସମତା ଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ।
ଇହ ସର୍ଵନିରନ୍ତରସର୍ଵଚିତେ ଇହ କେଵଲନିଶ୍ଚଲସର୍ଵଚିତେ। ଦ୍ଵିପଦାଦିଵିଵର୍ଜିତସର୍ଵଚିତେ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଚେତନା ସବୁଠି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଚେତନା କେବଳ ଅଚଳ; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ତାହା ସଦୃଶ ଥିବା ଅଭାବରେ ସମସ୍ତ ଚେତନା ଅଛି। ମନ, ସବୁଠି ସମତା ଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ।
ଅତିସର୍ଵନିରନ୍ତରସର୍ଵଗତଂ ଅତିନିର୍ମଲନିଶ୍ଚଲସର୍ଵଗତମ୍। ଦିନରାତ୍ରିଵିଵର୍ଜିତସର୍ଵଗତଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏହା ସମସ୍ତଠି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏହା ସମସ୍ତଠି ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଚଳ; ଦିନ ଓ ରାତି ରହିତ ଭାବେ ସମସ୍ତଠି ବ୍ୟାପ୍ତ। ମନ, ସବୁଠି ସମତା ଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ।
ନ ହି ବନ୍ଧଵିବନ୍ଧସମାଗମନଂ ନ ହି ଯୋଗଵିଯୋଗସମାଗମନମ୍। ନ ହି ତର୍କଵିତର୍କସମାଗମନଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠାରେ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିର ମିଳନ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗର ମିଳନ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ତର୍କ ଓ ଅତର୍କର ମିଳନ ନାହିଁ। ମନ, ସବୁଠି ସମତା ଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ।
ଇହ କାଲଵିକାଲନିରାକରଣଂ ଅଣୁମାତ୍ରକୃଶାନୁନିରାକରଣମ୍। ନ ହି କେଵଲସତ୍ଯନିରାକରଣଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠାରେ କାଳ ବା ଅକାଳ ନାଷ୍ଟ; ସବୁଠୁ ଛୋଟ ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନାଷ୍ଟ; କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ୟର କୌଣସି ନାଷ୍ଟ ନାହିଁ। ମନ, ସବୁଠି ସମତା ଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ।
ଇହ ଦେହଵିଦେହଵିହୀନ ଇତି ନନୁ ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଵିହୀନପରମ୍। ଅଭିଧାନଵିଧାନଵିହୀନପରଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠାରେ ଦେହ ବା ଦେହ ନଥିବା ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଉଚ୍ଚତମ ଦ୍ରଷ୍ଟିରେ ସ୍ୱପ୍ନ ବା ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ନାହିଁ; ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାରେ କଥା ବା ଅକଥା ରହିତ। ମନ, ସବୁଠି ସମତା ଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ।
ଗଗନୋପମଶୁଦ୍ଧଵିଶାଲସମଂ ଅତିସର୍ଵଵିଵର୍ଜିତସର୍ଵସମମ୍। ଗତସାରଵିସାରଵିକାରସମଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସହିତ ଏକ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ସାର, ବିସ୍ତାର କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ଏପରି ସମତା ଥିବାବେଳେ, ହେ ମନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ସମସ୍ତ କିଛି ଏଠି ସମାନ।
ଇହ ଧର୍ମଵିଧର୍ମଵିରାଗତର- ମିହ ଵସ୍ତୁଵିଵସ୍ତୁଵିରାଗତରମ୍। ଇହ କାମଵିକାମଵିରାଗତରଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉଭୟକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି; ଏଠି ପଦାର୍ଥ ଓ ଅପଦାର୍ଥ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଛି; ଏଠି ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି। ଏପରି ସମତା ଥିଲେ, ହେ ମନ, କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ସୁଖଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତସର୍ଵସମ- ମିହ ଶୋକଵିଶୋକଵିହୀନପରମ୍। ଗୁରୁଶିଷ୍ଯଵିଵର୍ଜିତତତ୍ତ୍ଵପରଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ସମାନ; ଏଠି ଶୋକ ଓ ନିର୍ବିଶୋକତା ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଛି; ଏଠି ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଭେଦ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ ଏଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏପରି ସମତା ଥିଲେ, ହେ ମନ, କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ନ କିଲାଙ୍କୁରସାରଵିସାର ଇତି ନ ଚଲାଚଲସାମ୍ଯଵିସାମ୍ଯମିତି। ଅଵିଚାରଵିଚାରଵିହୀନମିତି କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠି ଅଙ୍କୁର, ସାର କିମ୍ବା ବିସ୍ତାର କିଛି ନାହିଁ; ଏଠି ଚଳନ କିମ୍ବା ଅଚଳତା, ସମତା କିମ୍ବା ଭିନ୍ନତା କିଛି ନାହିଁ; ଏଠି ବିଚାର କିମ୍ବା ଅବିଚାର କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ସମତା ଥିଲେ, ହେ ମନ, କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ଇହ ସାରସମୁଚ୍ଚଯସାରମିତି। କଥିତଂ ନିଜଭାଵଵିଭେଦ ଇତି। ଵିଷଯେ କରଣତ୍ଵମସତ୍ଯମିତି କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଏଠି ସମସ୍ତ ସାରର ସାର ଅଛି; ଏହାକୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଭିନ୍ନତା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ବିଷୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ମିଥ୍ୟା। ଏପରି ସମତା ଥିଲେ, ହେ ମନ, କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ବହୁଧା ଶ୍ରୁତଯଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଯତୋ ଵିଯଦାଦିରିଦଂ ମୃଗତୋଯସମମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵସମଂ କିମୁ ରୋଦିଷି ମାନସି ସର୍ଵସମମ୍
ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ କହନ୍ତି ଯେ, ଏହି ବିଶ୍ୱ, ଆକାଶ ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ, ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପରି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସମାନ, ତେବେ ହେ ମନ, କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ଵିନ୍ଦତି ଵିନ୍ଦତି ନ ହି ନ ହି ଯତ୍ର ଛନ୍ଦୋଲକ୍ଷଣଂ ନ ହି ନ ହି ତତ୍ର। ସମରସମଗ୍ନୋ ଭାଵିତପୂତଃ ପ୍ରଲପତି ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରମଵଧୂତଃ
ସେ ପାଉଛି, ପାଉଛି—କିନ୍ତୁ ଏଠି କୌଣସି ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଚିହ୍ନର ଅଭାବ ନାହିଁ; ସମତାର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ, ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବଧୂତ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
ଇତି ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ବହୁଧା ଶ୍ରୁତଯଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଵଯଂ ଵିଯଦାଦିରିଦଂ ମୃଗତୋଯସମମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵ- ମୁପମେଯମଥୋହ୍ଯୁପମା ଚ କଥମ୍
ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ କହନ୍ତି ଯେ, ଆମେ ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ, ଆକାଶ ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ, ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପରି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ତାହା ସହ କିପରି ତୁଳନା ହେବ?
ଅଵିଭକ୍ତିଵିଭକ୍ତିଵିହୀନପରଂ ନନୁ କାର୍ଯଵିକାର୍ଯଵିହୀନପରମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ଯଜନଂ ଚ କଥଂ ତପନଂ ଚ କଥମ୍
ଯଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଭେଦ ଓ ଅଭେଦ ଉଭୟରୁ ପରେ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ଉପାସନା କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କିପରି ହେବ?
ମନ ଏଵ ନିରନ୍ତରସର୍ଵଗତଂ ହ୍ଯଵିଶାଲଵିଶାଲଵିହୀନପରମ୍। ମନ ଏଵ ନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ମନସାପି କଥଂ ଵଚସା ଚ କଥମ୍
ମନ ନିଜେ ଅବିରତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସୀମିତତା କିମ୍ବା ବିଶାଳତା ଉପରେ ନୁହେଁ; ମନ ନିଜେ ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏପରି ମନକୁ ମନ କିମ୍ବା ମୁଁହରେ କିପରି ବୁଝିପାରିବ?
ଦିନରାତ୍ରିଵିଭେଦନିରାକରଣ- ମୁଦିତାନୁଦିତସ୍ଯ ନିରାକରଣମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ରଵିଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ଜ୍ଵଲନଶ୍ଚ କଥମ୍
ଦିନ ଓ ରାତିର ଭିନ୍ନତା ନାସ୍ତ; ଉଦୟ ଓ ଅନୁଦୟର ଭେଦ ନାସ୍ତ; ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି କିପରି ହେବ?
ଗତକାମଵିକାମଵିଭେଦ ଇତି ଗତଚେଷ୍ଟଵିଚେଷ୍ଟଵିଭେଦ ଇତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ବହିରନ୍ତରଭିନ୍ନମତିଶ୍ଚ କଥମ୍
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାର ଭିନ୍ନତା ନାସ୍ତ; କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ନାସ୍ତ; ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ମନରେ ବାହାର ଓ ଭିତର ଭିନ୍ନତା କିପରି ହେବ?
ଯଦି ସାରଵିସାରଵିହୀନ ଇତି ଯଦି ଶୂନ୍ଯଵିଶୂନ୍ଯଵିହୀନ ଇତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ପ୍ରଥମଂ ଚ କଥଂ ଚରମଂ ଚ କଥମ୍
ଯଦି ସାର ଓ ଅସାର ନାହିଁ, ଯଦି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ଶେଷ କିପରି ହେବ?
ଯଦିଭେଦଵିଭେଦନିରାକରଣଂ ଯଦି ଵେଦକଵେଦ୍ଯନିରାକରଣମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ତୃତୀଯଂ ଚ କଥଂ ତୁରୀଯଂ ଚ କଥମ୍
ଯଦି ଭେଦ ଓ ଅଭେଦର ଭିନ୍ନତା ନାସ୍ତ, ଯଦି ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟର ଭିନ୍ନତା ନାସ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେବ?
ଗଦିତାଵିଦିତଂ ନ ହି ସତ୍ଯମିତି ଵିଦିତାଵିଦିତଂ ନହି ସତ୍ଯମିତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ଵିଷଯେନ୍ଦ୍ରିଯବୁଦ୍ଧିମନାଂସି କଥମ୍
ଯାହା କୁହାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଅକୁହାଯାଇଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ନାହିଁ; ଯାହା ଜଣାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଅଜଣା, ସେଠି ସତ୍ୟ ନାହିଁ; ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ବିଷୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ମନ କିପରି ହେବ?
ଗଗନଂ ପଵନୋ ନ ହି ସତ୍ଯମିତି ଧରଣୀ ଦହନୋ ନ ହି ସତ୍ଯମିତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ଜଲଦଶ୍ଚ କଥଂ ସଲିଲଂ ଚ କଥମ୍
ଆକାଶ ଓ ପବନ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୃଥିବୀ ଓ ଅଗ୍ନି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ମେଘ କିମ୍ବା ପାଣି କିପରି ହେବ?
ଯଦି କଲ୍ପିତଲୋକନିରାକରଣଂ ଯଦି କଲ୍ପିତଦେଵନିରାକରଣମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ଗୁଣଦୋଷଵିଚାରମତିଶ୍ଚ କଥମ୍
ଯଦି ଏହି କଳ୍ପିତ ବିଶ୍ୱର ଭ୍ରମ ନାସ୍ତ, ଯଦି କଳ୍ପିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ ନାସ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳମୟ, ତେବେ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର ମନରେ କିପରି ହେବ?
ମରଣାମରଣଂ ହି ନିରାକରଣଂ କରଣାକରଣଂ ହି ନିରାକରଣମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ଗମନାଗମନଂ ହି କଥଂ ଵଦତି
ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ କେବଳ ଭ୍ରମ; କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ଅଟୁଟ ଏକ ଶିବ ଥିଲେ, ଆସିବା ଓ ଯିବା କଥା କେମିତି କୁହାଯିବ?
ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷୋ ନ ହି ଭେଦ ଇତି ନ ହି କାରଣକାର୍ଯଵିଭେଦ ଇତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ପୁରୁଷାପୁରୁଷଂ ଚ କଥଂ ଵଦତି
ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ଭେଦ ନାହିଁ। ଯଦି ଏକ ଅଟୁଟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ପୁରୁଷ ଓ ଅପୁରୁଷ କଥା କେମିତି ହେବ?
ତୃତୀଯଂ ନ ହି ଦୁଃଖସମାଗମନଂ ନ ଗୁଣାଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ସମାଗମନମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵଂ ସ୍ଥଵିରଶ୍ଚ ଯୁଵା ଚ ଶିଶୁଶ୍ଚ କଥମ୍
ଦୁଃଖ ଆଣିବା ପାଇଁ କୌଣସି ତୃତୀୟ ଜିନିଷ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଜିନିଷ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଦି ଏକ ଅଟୁଟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ବୃଦ୍ଧ, ଯୁବକ ଓ ଶିଶୁ କେମିତି ହେବେ?
ନନୁ ଆଶ୍ରମଵର୍ଣଵିହୀନପରଂ ନନୁ କାରଣକର୍ତୃଵିହୀନପରମ୍। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵ- ମଵିନଷ୍ଟଵିନଷ୍ଟମତିଶ୍ଚ କଥମ୍
ଏହା ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣରୁ ପରେ; କାରଣ ଓ କର୍ତ୍ତା ରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ। ଯଦି ଏକ ଅଟୁଟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ନାଶ ଓ ଅନାଶ କଥା କେମିତି ଆସିବ?
ଗ୍ରସିତାଗ୍ରସିତଂ ଚ ଵିତଥ୍ଯମିତି ଜନିତାଜନିତଂ ଚ ଵିତଥ୍ଯମିତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵ- ମଵିନାଶି ଵିନାଶି କଥଂ ହି ଭଵେତ୍
ଖାଇଥିବା ଓ ଅଖାଇଥିବା ଭାବନା ଭ୍ରମ; ଜନ୍ମ ଓ ଅଜନ୍ମ ଭାବନା ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ। ଯଦି ଏକ ଅଟୁଟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ନାଶବାନ୍ ଓ ଅନାଶବାନ୍ କେମିତି ହେବ?
ପୁରୁଷାପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିନଷ୍ଟମିତି ଵନିତାଵନିତସ୍ଯ ଵିନଷ୍ଟମିତି। ଯଦି ଚୈକନିରନ୍ତରସର୍ଵଶିଵ- ମଵିନୋଦଵିନୋଦମତିଶ୍ଚ କଥମ୍
ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ଅପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନାରୀ ନାଶ ହେବା ଭାବନା ଭ୍ରମ। ଯଦି ଏକ ଅଟୁଟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ନଥିବା କେମିତି ହେବ?