ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନର ଶିକ୍ଷା ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଶିବଙ୍କର ଏକତା, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୁଭତାକୁ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି। ଯଦି ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ, ବିଭେଦ ଓ ଅବିଭେଦ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଥିବା ଶକ୍ୟ? ଯାହା କୁହାଯାଏ କିମ୍ବା ନ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଜଣାଯାଏ କିମ୍ବା ଅଜଣା, ଏସବୁ ଏକାଉଁ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯଦି ସମସ୍ତ ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ଅବଜେକ୍ଟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ମନ କିପରି ଥିବାର ସମ୍ଭାବନା? ଆକାଶ ଓ ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅଗ୍ନି, ଏସବୁ ଏକାଉଁ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯଦି ସମସ୍ତ ଏକ, ଅବିରତ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ବଦଳ କିମ୍ବା ଜଳ କିପରି ଥିବା? କଳ୍ପିତ ଜଗତ ଓ କଳ୍ପିତ ଦେବତାର ଶୂନ୍ୟତା ଯଦି ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଏକତା ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ମନର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର କିପରି ହୋଇପାରିବ? ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ, କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ଏକାଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଯାଏ; ଯଦି ଏକ ଅବିରତ, ଏକାଉଁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଆସିବା ଓ ଯିବାର ଚର୍ଚ୍ଚା କିପରି ହୋଇପାରିବ? ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ନିଜସ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; କାରଣ ଓ ଫଳର ତଥ୍ୟ ନାହିଁ; ଯଦି ଏକ ଅବିରତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ଅପୁରୁଷ କିପରି ଥିବା? ତୃତୀୟ ଦୁଃଖଦାୟି ବସ୍ତୁ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧା, ଯୁବା, ଶିଶୁ କିପରି ଥିବା? ଏହା ଆଶ୍ରମ ଓ ଜାତିରୁ ପରେ; କାରଣ ଓ କର୍ତ୍ତାରୁ ପରେ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ନାଶ ଓ ଅନଶ ଚିନ୍ତା କିପରି ହୋଇପାରିବ? ଖାଇବା ଓ ଅଖାଇ ଚିନ୍ତା ଅସତ୍ୟ; ଜନ୍ମ ଓ ଅଜନ୍ମ ଚିନ୍ତା ଅସତ୍ୟ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର କିପରି ଥିବା? ପୁରୁଷ, ଅପୁରୁଷ, ନାରୀ, ଅନାରୀର ନଶ୍ୱରତା ଚିନ୍ତା ଅସତ୍ୟ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ସୁଖ ଓ ଅସୁଖ କିପରି ଥିବା? ମୋହ ଓ ଦୁଃଖରୁ ପରେ, ସନ୍ଦେହ ଓ ଶୋକରୁ ପରେ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଓ ମୋର ଭାବ କିପରି ଆସିପାରିବ? ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନଶ୍ୱରତା, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ନଶ୍ୱରତା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଯାଏ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଅଦୁଃଖ ଭାବ କିପରି ଆସିପାରିବ? ଯଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତା ଓ ଯଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅଫରିଂର ଭେଦ ନାହିଁ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, କର୍ମର ଫଳ କିପରି ଥିବା? ଦୁଃଖ ଓ ଅଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଅଭିମାନ ଓ ଅନଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ଓ ଅନାସକ୍ତି ଭାବ କିପରି ଆସିପାରିବ? ମୋହ ଓ ଅମୋହ, ଲୋଭ ଓ ଅଲୋଭର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ; ଏକ ଅଟୁଟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ବିଭେଦ ଓ ଅବିଭେଦ ଭାବ କିପରି ଆସିପାରିବ? ତୁମେ ଓ ମୁଁ—କେହି ହତ୍ୟାକାରୀ ନୁହେଁ; ପରିବାର ଓ ଜନ୍ମ ଚିନ୍ତା ଅସତ୍ୟ; ଯଦି ମୁଁ ଏକାଉଁ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କିପରି ଥିବା? ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟର ଭେଦ ଶୂନ୍ୟ; ଶିକ୍ଷାର ଭେଦ ଶୂନ୍ୟ; ଯଦି ମୁଁ ଏକାଉଁ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କିପରି ଥିବା? ଦେହର କଳ୍ପିତ ଭେଦ ନାହିଁ; ଜଗତର କଳ୍ପିତ ଭେଦ ନାହିଁ; ଯଦି ମୁଁ ଏକାଉଁ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କିପରି ଥିବା? ରାଗ ଓ ଅରାଗର ଭେଦ ନାହିଁ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ଅଚଳ, ନିର୍ମଳ; ଯଦି ମୁଁ ଏକାଉଁ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କିପରି ଥିବା? ଦେହ ଓ ଦେହତୀତର ଭେଦ ନାହିଁ; ଚର୍ଯ୍ୟା ଅସତ୍ୟ; ଯଦି ମୁଁ ଏକାଉଁ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କିପରି ଥିବା? ଏଠାରେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ; ସମତାରେ ବିଲିନ୍, ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଦ୍ଧ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବଧୂତ ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହନ୍ତି। ଏହିପରି ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏକ ଅବଧୂତ, ଗଲିରେ ମିଳିଥିବା ରଗ ଚିରା ଯୋଗୁ ଭୂଷିତ, ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟରୁ ପରେ ଚାଲିଥିବା, ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ବସି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ଧ୍ୟାନରେ ବିଲିନ୍। ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ, କୌଶଳୀ, କିନ୍ତୁ ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟ କର୍ମରୁ ପରେ; ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ; ଅବଧୂତ କୁହିବାକୁ ଏଠାରେ କିପରି ବିବାଦ ଅଛି? ଆଶା ଓ ଆସକ୍ତିର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧିରୁ ପରେ, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଭେଦର ଅଭାବରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିକାରୀ। ଏଠାରେ ଦେହ କିମ୍ବା ଦେହତୀତର ଚିନ୍ତା କିପରି ହୋଇପାରିବ? ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଅନାସକ୍ତିର ଚିନ୍ତା କିପରି ହୋଇପାରିବ? ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍୵ୟଂ ଶୁଦ୍ଧ, ଅଚଳ, ଆକାଶସଦୃଶ, ସ୍୵ୟଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତ। ଫର୍ମ ଓ ଫର୍ମଲେସ୍ ନାହିଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶସଦୃଶ ଅଛି, ତେବେ ଅବଜେକ୍ଟ ସହ କିପରି ଲିପ୍ତି? ତତ୍ତ୍ୱ ଅଟୁଟ ହଂସ, ଆକାଶସଦୃଶ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ; ଏଠାରେ ଭେଦ, ଅନ୍ତର, ବିଭାଗ କିପରି ଥିବା? ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ, ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ; ଏଠାରେ ଏକତା କିମ୍ବା ବିଚ୍ଛେଦର ଅଭିମାନ କିପରି ଥିବା? ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅତତ୍ତ୍ୱ କିପରି ଥିବା? ସମସ୍ତ ଏକ, ନିର୍ମଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଆକାଶସଦୃଶ, ଅଟୁଟ ଶୁଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ଏକତା କିମ୍ବା ବିଚ୍ଛେଦ, ତଥ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତଥ୍ୟ କିପରି ଥିବା? ଯୋଗୀ ଏକତା ଓ ବିଚ୍ଛେଦରୁ ମୁକ୍ତ; ଭୋଗୀ ଭୋଗ ଓ ଅଭୋଗରୁ ମୁକ୍ତ; ଏପରି, ସେ ମନର ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍୵ୟଂ ଆନନ୍ଦକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ସେ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏକତା; ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟରୁ ମୁକ୍ତ; ସ୍୵ୟଂ ନିର୍ମଳ ଯୋଗୀ ନିର୍ମଳ ଭୋଗୀ। ଭଙ୍ଗ ଓ ଅଭଙ୍ଗ, ଆସକ୍ତି ଓ ଅନାସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ; ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ; ଅବିଭେଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶସଦୃଶ। ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ଭେଦ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ; ଏଠାରେ ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟାନର କର୍ମ କିପରି ଥିବା? ସମସ୍ତ ଏକ ମାୟା, ମରୁଭୂମିର ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା ସଦୃଶ; ଅବିଭକ୍ତ, ନିର୍ଫର୍ମ ଶିବ ଏକାଉଁ ଅଛନ୍ତି।