ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସତ୍ୟତା କିପରି ଆନନ୍ଦର ରୂପ ହୋଇପାରିବ? କିପରି ଆନନ୍ଦର ରୂପ ନହୋଇପାରିବ? ଏଠି ଯଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ‘ମୁଁ’ ଏକମାତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଟୁଟ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ରହିଥାଏ, ତେବେ ଏହି ସତ୍ୟତା କିପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନୁଭୂତିର ରୂପ ହୋଇପାରିବ? ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ରହିତ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହାର ଆକୃତି ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳ ରହିତ; ଏହି ଜ୍ଞାନର କୌଣସି ଆସିବା-ଯିବା ନାହିଁ; ଏହା ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ। ମୁଁ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ଆକୃତି ନୁହେଁ, ନ କେବେ ଅଶୂନ୍ୟ ଆକୃତି; ନିର୍ମଳ ରୂପ ନୁହେଁ, ନ ଅନିର୍ମଳ ରୂପ; ମୁଁ ଆକୃତି ବା ନିରାକୃତି କିଛି ନୁହେଁ—ମୋର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ହେଉଛି ପରମ ସତ୍ୟତା। ଏହି ଜଗତକୁ ଛାଡ଼, ଛାଡ଼ିଦେ; ତ୍ୟାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେ। ତ୍ୟାଗ ଓ ଅତ୍ୟାଗର ବିଷ ନିଜେ ନିର୍ମଳ, ଅମୃତ, ଜନ୍ମଜାତ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ଏଉଁପରି ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏଠି କୌଣସି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ବା ବିଦାୟ ନାହିଁ, ତେବେ କେମିତି ଫୁଲ ବା ପତ୍ର ଥିବ? କେମିତି ଧ୍ୟାନ ବା ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା କେମିତି ଶିବଙ୍କର ପୂଜା ସଂକ୍ଷେପ ବା ବିସ୍ତାର ରୂପେ ହେବ? ମୁଁ କେବଳ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଯୋଗର ସଂଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତ; ସତ୍ୟରେ, ମୁଁ ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ ମୁକ୍ତ। ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟରୂପେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅସତ୍ୟରୂପେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କଦାଚିତ୍ ମୋ ପାଖରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏନାହିଁ—ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ରଙ୍ଗିନ ବା ଅରଙ୍ଗିନ ନାହିଁ, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ କିଛି ନାହିଁ; ଭିତରେ ବିଭକ୍ତ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ମୋ ପାଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନାହିଁ—ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ପାଖରେ ଅଜ୍ଞାନ ବା ଜ୍ଞାନ କେବେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇନାହିଁ; ମୋର ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ କେବେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇନାହିଁ। ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଜ୍ଞାନ ବା ଅଜ୍ଞାନ ଉପରେ କଥା କହିପାରିବି? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ ଧର୍ମ ବା ଅଧର୍ମ ସହିତ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧନ ବା ମୋକ୍ଷ ସହିତ ନୁହେଁ; ଯାହା ଯୋଗ ଅଥବା ଅଯୋଗ, ତାହା ମୋ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ—ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ପାଖରେ କେବେ ଉଚ୍ଚ ବା ନିମ୍ନ ନାହିଁ, କୌଣସି ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ବା ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ। ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଉପକାର ବା ଅପକାର କଥା କହିପାରିବି? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ ପୂଜକ ନୁହେଁ, ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଉପଦେଶ ବା କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ କଥା କିପରି କହିପାରିବି? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ଏଠି କୌଣସି ବ୍ୟାପକ ବା ବ୍ୟାପ୍ୟ ନାହିଁ, ବାସ୍ତବ ବା ଅବାସ୍ତବ କିଛି ନାହିଁ। ଶୂନ୍ୟତା ବା ଅଶୂନ୍ୟତା କଥା କିପରି କହିପାରିବି? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ପାଖରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ବା ଦୃଶ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ ବା ଫଳ କିଛି ନାହିଁ। ଚିନ୍ତନୀୟ ବା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ କଥା କିପରି କହିପାରିବି? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ପାଖରେ ବିଭାଜକ ବା ବିଭାଜିତ, ଜ୍ଞାନୀ ବା ଜ୍ଞେୟ କିଛି ନାହିଁ। ଆସିବା ବା ଯିବା କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ପ୍ରିୟ? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ପାଖରେ ଦେହ ନାହିଁ, ଦେହ ବିନା ମୁଁ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କିଛି ନାହିଁ। ରାଗ ବା ବିରାଗ କଥା କିପରି କହିପାରିବି? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ଏଠି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ମାତ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏକତା ବା ବିଭେଦ କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ବନ୍ଧୁ? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ନୁହେଁ, ଅନିନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଖରେ କେବେ ସଂଯମ ବା ନିୟମ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇନାହିଁ। ଜୟ ବା ପରାଜୟ କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ବନ୍ଧୁ? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ କେବେ ଆକୃତିମୟ ନୁହେଁ, କେବେ ନିରାକୃତିମୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟ କିଛି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ। ଶକ୍ତି ବା ଦୁର୍ବଳତା କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ବନ୍ଧୁ? ମୁଁ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଲୟମୟ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୃତ୍ୟୁ ବା ଅମୃତ, ବିଷ ବା ଅମୃତ, ପ୍ରିୟ, କେବେ ମୋ ପାଖରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ବା ଅଶୁଦ୍ଧ କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ? ମୋ ପାଖରେ ସ୍ୱପ୍ନ ବା ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, କୌଣସି ଯୋଗ ଅସନ ନାହିଁ, ରାତି ବା ଦିନ କେବେ ନାହିଁ; ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ବା ଅଚତୁର୍ଥ କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ? ମୁଁ ଚେତନା, ସମସ୍ତ ଆବରଣ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛିରୁ ମୁକ୍ତ, ମୋପରେ ମାୟା ବା ଅମାୟା କେବେ ଛୁଁଇପାରେନାହିଁ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ? ମୁଁ ଚେତନା, ସମସ୍ତ ସମାଧି ସହିତ ଏକତାରେ; ଚେତନା, ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ବା ଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ; ଏଠି ଏକତା ବା ବିଯୋଗ କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ? ମୁଁ ମୂର୍ଖ ବି ନୁହେଁ, ପଣ୍ଡିତ ବି ନୁହେଁ; ମୌନ ବା ଅମୌନ କେବେ ମୋପରେ ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ; ତର୍କ ବା ବିତର୍କ କଥା କିପରି କହିପାରିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ? ମୋ ପାଖରେ ବାପା ବା ମାଆ ନାହିଁ, ବଂଶ ବା ଜାତି ନାହିଁ, କେବେ ଜନ୍ମ ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଆସକ୍ତି ବା ମୋହ କଥା କହିପାରିବି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ?