ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ୍ ନିଜର ସ୍ୱଭାବରୁ ଉଦ୍ଭବ, ବ୍ୟାପି ଓ ଲୟ ହୁଏ—ଏହା ଜଳରୁ ଝାଳ ଓ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପରି। ଏହି ନିଜରେ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ନା ସ୍ୱାସ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନା ଦୃଷ୍ଟି, ନା ଆସନ, ନା ଜ୍ଞାନ, ନା ଅଜ୍ଞାନ, ନା ନାଡୀର ଚଳନ ଅଛି—ଏଠି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଏଠି ନା ଏକତା, ନା ବହୁତ୍ୱ, ନା ଦୁଇଟି, ନା ଭିନ୍ନତା, ନା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ନା ଲମ୍ବା, ନା ବଡ଼, ନା ଶୂନ୍ୟତା, ନା ମାପ, ନା ଦ୍ରବ୍ୟ, ନା ସମତା—ଏଠି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଆଉ ଯେଉଁଠି ନା ଶିଷ୍ଟ ନା ଅଶିଷ୍ଟ, ନା ଏକାଗ୍ର ନା ଅନେକାଗ୍ର, ନା କ୍ରିୟା ନା ଅକ୍ରିୟା—ସେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଏଠି ନା ମନ, ନା ବୁଦ୍ଧି, ନା ଶରୀର, ନା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ନା ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ନା ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ନା ଅହଂକାର, ନା ଆକାଶ ର ସ୍ୱଭାବ—ଏଠି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ ଯୋଗୀ ମନର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ ଓ ପରମାତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତା, ଚିହ୍ନ ଦେଇବା ବା ବାନ୍ଧିବା ସମସ୍ତ କଥା ଆସିପାରେ। ଯେଉଁଠି ମନ ଓ ବାଣୀ ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତାହାଠାରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଉପଦେଶ କିପରି ହେବ? ତଥାପି ଶିକ୍ଷକ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିବାରୁ ଏହାର ସତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ସମାନ ଭାବରେ ଉଜାଗର ହୁଏ। ଏହିପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହୁଏ। ଏଠି ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; କିଛି ନାହିଁ; ଆକର୍ଷଣ ଓ ବିରକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ, ବିବେଚନା ନାହିଁ; ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣରେ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଥିବା—ଏଠି ଆକାଶର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଶିବଙ୍କୁ କିପରି ଉପାସନା କରିବି? ଏଠି ଶ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ନାହିଁ, ସଦା ଶିବ; ଏହି କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ; ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଶିବ; ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଉପାସନା କରିବି, ସୁମିତ୍ରା? ମୁଁ ମୂଳ ଓ ଅମୂଳରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଧୂଆଁ ଓ ଅଧୂଆଁ ନାହିଁ, ଦୀପ ଓ ଅଦୀପ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ସମ ରୁଚି, ଆକାଶ ପରି। ଏଠି ଅଚ୍ଛା ଚାହିଦା ଉପରେ କିପରି କଥା କହିବି? ଅସଙ୍ଗ ସଙ୍ଗ ଉପରେ କିପରି କହିବି? ଅସାର ସାର ଉପରେ କିପରି କହିବି? ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ସମ ରୁଚି, ଆକାଶ ପରି। ସମସ୍ତ ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାର ଉପରେ କିପରି କଥା କହିବି? ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାର ଉପରେ କିପରି କହିବି? ଚିର ଓ ଅଚିର ସ୍ୱଭାବ ଉପରେ କିପରି କହିବି? ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ସମ ରୁଚି, ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ନା ଅସ୍ଥୂଳ, ନା ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନା ଆସିବା, ନା ଯିବା, ନା ଆରମ୍ଭ, ନା ଶେଷ, ନା ମଧ୍ୟ, ନା ଉଚ୍ଚ, ନା ନିମ୍ନ। ମୁଁ ଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱ କହୁଛି: ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ସମ ରୁଚି, ଆକାଶ ପରି। ଚେତନା ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଆକାଶ ପରି; ଚେତନା ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଆକାଶ ପରି; ଚେତନା ଏକ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ନା ବନ୍ଧନ ନା ମୁକ୍ତି। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ସମ ରୁଚି, ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଆକାରର ସାନିକଟତାରେ ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ସମ ରୁଚି, ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଅକ୍ରିୟା ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ଦୁଃଖ ଓ ଦୁଃଖ ନାହିଁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ଶରୀର ଓ ଅଶରୀର ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ନିଷ୍ପାପ ଓ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି; ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଉପରେ ମୁକ୍ତ, ମୁଁ ଯୋଗ ଓ ଅଯୋଗ ଉପରେ ମୁକ୍ତ, ମୁଁ ମନ ଓ ଅମନ ଉପରେ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଭ୍ରମ ଓ ଭ୍ରମ ମୁକ୍ତି ଉପରେ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ; ଦୁଃଖ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ଉପରେ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ; ଲୋଭ ଓ ଲୋଭ ମୁକ୍ତି ଉପରେ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଜଗତ ରେଶମ ନାହିଁ; ଆନନ୍ଦ ର ସନ୍ତୋଷ ନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାନ ର ବନ୍ଧନ ମୋର ନୁହେଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଜଗତ ର ଧୂଳିରୁ ବଦଳ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ ର ଅନ୍ଧକାରରୁ ବଦଳ ନାହିଁ; ସ୍ୱଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁଣରୁ ବଦଳ ନାହିଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୋ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ ଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ ନାହିଁ; ଏହି 'ମୁଁ' ଭାବ ମୋର ନୁହେଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଚଳନ ଓ ଅଚଳ ର ଶେଷ ନାହିଁ, ଏକାଳ୍ପିତ ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ; ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗରଣ ର ଶେଷ ନାହିଁ; ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ନାହିଁ; ସାର ଓ ଅସାର ର ଶେଷ ନାହିଁ; ଚଳନ ଓ ଅଚଳ ର ଶେଷ ନାହିଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ନା ଜ୍ଞାତା, ନା ଜ୍ଞାନୀ, ନା କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରାଯାଏ; ଏହା ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଉପରେ ନୁହେଁ, ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହିବି? ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଏହା ଭିତର ଓ ବାହାର ଉପରେ ନୁହେଁ; ଏହା ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବ ଅଟୁଟ, ଯୋଗ ନାହିଁ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଏକା ତତ୍ତ୍ୱ, ରାଗ ଭଳି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ; ଫଳ ଭଳି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ; ଜଗତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି। ଯଦି ତିନି ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, ତେବେ ଚତୁର୍ଥ କିପରି? ତିନି କାଳ ନାହିଁ, ଦିଗ୍ କିପରି? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ, ଏକ ରୁଚି, ବିଶାଳ ଆକାଶ ପରି।