ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ ଏହି ଏକମାତ୍ର ଅସୀମ ତତ୍ତ୍ୱ, ତେବେ କେମିତି ଆପଣ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି? ଯେଉଁ ଅଖଣ୍ଡ, ଅବିନାଶୀ ସତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ସମଭାବରେ ବିରାଜିତ, ସେହି ଆପଣ ସଦା ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଚେତନା ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏମିତି ସ୍ୱରୂପ ଥିବାପରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ଭାବନା କେମିତି ଆସିପାରେ? ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱରୂପକୁ ସଦା, ସବୁଠାରେ, ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ରୂପେ ଜାଣ; ମୁଁ ମନନକାରୀ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଅଖଣ୍ଡ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କେମିତି ବିଭାଜିତ କରାଯିବ? ଆପଣ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କର କେବଳ ଦେହ ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବହୁ ଭାବରେ କହିଛି—ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଅଟୁଟ। ଆପଣ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ସଦା ସବୁଠାରେ ଶିବ ରୂପେ ବିରାଜିତ। ତେବେ କାହିଁକି ଆପଣ ଏହି ମୃଗମରୀଚିକା ଭଳି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି? ଏଠାରେ ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗ ଘଟିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ନୁହେଁ, ମୋର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆପଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—କେବଳ ଆତ୍ମା ହିଁ ସବୁକିଛି। ଆପଣ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଚତୁର୍ବିଧ ଗୁଣର ଅଂଶ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ପରମ ସତ୍ୟ—ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି? ହେ ମନ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ନୁହେଁ; ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନୁହେଁ। କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ? ନାମ ଓ ରୂପ ମୋର ନୁହେଁ, ତୁମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ମନ, କେତେ ଭ୍ରମରେ ଦୌଡ଼ୁଛ? ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖ, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ। ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ସତ୍ୟ, ଅଚଳ, ମୁକ୍ତିର ଆକାର; ତୁମର ନାହିଁ ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ବିରକ୍ତି—ତେବେ ଚେତନା କିମ୍ବା ଆକାଂକ୍ଷା କିପରି ହେବ? ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି—ସତ୍ୟ ଗୁଣହୀନ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅବିନାଶୀ, ନିର୍ଦ୍ୱେହ, ସମ; ଏହି ସତ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଭାବିବ। ଯେଉଁଠାରେ ରୂପ ଅଛି, ସେ ଅସତ୍ୟ; ଯେଉଁଠାରେ ରୂପ ନାହିଁ, ସେ ଅନନ୍ତ; ଏହି ସତ୍ୟ ଉପଦେଶରେ, ଆଉ ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଏକ ସତ୍ୟ ସଦା ସମ; ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନ ଆଉ ଏକ କିମ୍ବା ବହୁ ହେଉନାହିଁ। ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ଯେଉଁଠି, ସେଠି କିପରି ଲୟ? ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପରେ କିପରି ଲୟ? ମୋକ୍ଷ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଏକ, ସେଠି 'ଏହା ଅଛି' କିମ୍ବା 'ନାହିଁ' କିପରି ହେବ? ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ, ସମ ସତ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ୱେହ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ; ତେବେ 'ମୁଁ ଜାଣିଛି' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଜାଣିନି' ଭାବ କିପରି ଆସେ? 'ତୁମେ ସେ' ବଡ଼ ମହାବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କର। ଅସତ୍ୟ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଉପାଧିକୁ ଶାସ୍ତ୍ର 'ନେତି, ନେତି' ଭାବେ କହିଛି। ସମସ୍ତ ତୁମେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତୁମ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନକାରୀ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ—ତେବେ ମନ କିପରି ଧ୍ୟାନ କରିପାରିବ? ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ—ତେବେ କିପରି କହିବି? ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ—କିପରି ପୂଜିବି? ଯଦି ମୁଁ ଶିବ, ସମ ସତ୍ୟ, ଆକାଶ ସମାନ ନିର୍ଲେପ— ମୁଁ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହେଁ; ବିଷୟ ଓ ପ୍ରତିବିଷୟ ରହିତ, କିପରି ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତି ହେବ? ଅନନ୍ତ ରୂପ ନାହିଁ, ନ ଏହା ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ; ପରମ ସତ୍ୟ, ଏକ ଆତ୍ମା ରୂପ, କି ହିଁସା କି ଅହିଁସା ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ, ସମ ସତ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ୱେହ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ; ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ କିପରି ଭ୍ରମ, କିମ୍ବା ପୁଣି ମୁଁ କିପରି ମୋହିତ ହେବି? ମାଟିର ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଘଡ଼ାଭିତର ଆକାଶ ସହଜରେ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ; ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ, ମୁଁ କୌଣସି ଭେଦ ଦେଖେନି। ଘଡ଼ା ନାହିଁ, ଘଡ଼ାକାଶ ନାହିଁ, ଜୀବ ନାହିଁ, ଜୀବର ଦେହ ନାହିଁ; କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ, ଚେତନା ଅଛି, ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ ରହିତ। ସବୁଠାରେ, ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ; ସବୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ ଉଭୟ—ଏହି ମୋ ସ୍ୱରୂପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ। ନାହିଁ ବେଦ, ନାହିଁ ଲୋକ, ନାହିଁ ଦେବ, ନାହିଁ ଯଜ୍ଞ, ନାହିଁ ବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ, କୁଳ କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧୂମପଥ କିମ୍ବା ଆର୍ଚ୍ଚିପଥ ନାହିଁ—ପରମ ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଏକ ଆକାର। ବ୍ୟାପକ ଓ ବ୍ୟାପ୍ୟ ରହିତ ତୁମେ ଏକ, ଯଦି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛ; ତେବେ କିପରି ଆପଣ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବିବେ? କେହି ଅଦ୍ୱୈତ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ଦ୍ୱୈତ ଚାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମ ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱୈତ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ଦୁହେଁରୁ ମୁକ୍ତ। ସେମାନେ କିପରି ସତ୍ୟ ଉପରେ କଥା ହେବେ, ଯେଉଁଥିରେ ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ, ରଙ୍ଗ ନାହିଁ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଅଗୋଚର? ଏହି ଦେହ ଓ ଆଦି ସବୁ ଆକାଶ ଭଳି ମିଥ୍ୟା ଜାଣିଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିପାରିବ; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୱୈତର ଅନୁକ୍ରମ ନାହିଁ। ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା, ପରମ ଆତ୍ମା ବି ମୋତେ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଆକାଶ ଏକ, ତେଣୁ ଧ୍ୟାନୀ, ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟେୟ କିପରି ହେବ? ମୁଁ ଯାହା କରେ, ଯାହା ଖାଏ, ଯାହା ଦାନ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରେ—କିଛି ମୋର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଅରୂପ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଏକ ଶିବ ରୂପ ଭାବେ ଜାଣ। ତୁମେ ସତ୍ୟ—ଏଥିରେ ନିଶ୍ଚୟ; ଆଉ କ’ଣ ଜାଣିବି? ଆତ୍ମା, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ରହିତ, ସେକୁ କିପରି ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ ଭାବିପାରିବ? କିପରି ମାୟା କିମ୍ବା ଅମାୟା? ଛାୟା କିମ୍ବା ଅଛାୟା କିପରି? ସମସ୍ତ ଏକ ନିର୍ଦ୍ୱିକାର, ଆକାଶ ସମାନ ନିର୍ଲେପ। ମୁଁ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷରୁ ମୁକ୍ତ; କେବେ ବନ୍ଧ ନୁହେଁ। ସ୍ୱରୂପରେ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ। ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱ ମୋତେ କିଛି ଦେଖାଏ ନାହିଁ; କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ସବୁ—ତେବେ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ? ମୁଁ ସବୁ ଭାବରେ ଜାଣେ, ମୁଁ ଏକା, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଆଧାର ବିନା, ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ପଞ୍ଚଭୂତ ଶୂନ୍ୟ।