अवधूतगीता

बोधविबोधैः सततं युक्तो द्वैताद्वैतैः कथमिह मुक्तः। सहजो विरजः कथमिह योगी शुद्धनिरञ्जनसमरसभोगी

जो नेहमी ज्ञान आणि अज्ञान यांच्यात एकरूप असतो, तो द्वैत-अद्वैतापासून कसा मुक्त होईल? सहज, विरक्त योगी हा शुद्ध, निष्कलंक, एकरस आनंदाचा अनुभव घेतो.

भग्नाभग्नविवर्जितभग्नो लग्नालग्नविवर्जितलग्नः। एवं कथमिह सारविसारः समरसतत्त्वं गगनाकारः

भंगलेला आणि अभंग, दोन्हींपासून मुक्त; जोडलेला आणि न जोडलेला, दोन्हींपासून मुक्त; मग इथे सार किंवा निरर्थकता कशी असू शकते? एकरस तत्त्व हे आकाशासारखं आहे.

सततं सर्वविवर्जितयुक्तः सर्वं तत्त्वविवर्जितमुक्तः। एवं कथमिह जीवितमरणं ध्यानाध्यानैः कथमिह करणम्

जो नेहमी सर्व भेदांपासून मुक्त आहे, सर्व तत्त्वांपासून सुटलेला आहे; मग इथे जीवन-मरण किंवा ध्यान-अध्यानाने काही करणे कसे शक्य आहे?

इन्द्रजालमिदं सर्वं यथा मरुमरीचिका। अखण्डितमनाकारो वर्तते केवलः शिवः

हे सर्व काही जणू जादूचा खेळ आहे, किंवा वाळवंटातील मृगजळासारखं आहे; अखंड, निराकार शिवच फक्त उरतो.

धर्मादौ मोक्षपर्यन्तं निरीहाः सर्वथा वयम्। कथं रागविरागैश्च कल्पयन्ति विपश्चितः

धर्माच्या सुरुवातीपासून मोक्षाच्या शेवटपर्यंत आम्ही सर्वथा निरिच्छ आहोत; मग ज्ञानी लोक आसक्ती आणि विरक्तीची कल्पना कशी करतात?

विन्दति विन्दति न हि न हि यत्र छन्दोलक्षणं न हि न हि तत्र। समरसमग्नो भावितपूतः प्रलपति तत्त्वं परमवधूतः

तो शोधतो, शोधतो—नाही, नाही—जिथे इच्छेचं चिन्हही नाही, तिथे नाहीच, नाहीच; एकरस समाधीत मग्न, चिंतनाने शुद्ध झालेला, परमार्थ अवधूत तत्त्व सांगतो.

इति सप्तमोऽध्यायः

याप्रमाणे सातवा अध्याय समाप्त.

त्वद्यात्रया व्यापकता हता ते ध्यानेन चेतःपरता हता ते। स्तुत्या मया वाक्परता हता ते क्षमस्व नित्यं त्रिविधापराधान्

तुझं त्रिकाळ व्यापणं काळाने नष्ट झालं; तुझ्या मनाची परता ध्यानाने हरवली; माझ्या स्तुतीने तुझ्या वाणीची श्रेष्ठता हरवली—हे त्रिविध अपराध नेहमी क्षमा कर.

कामैरहतधीर्दान्तो मृदुः शुचिरकिञ्चनः। अनीहो मितभुक् शान्तः स्थिरो मच्छरणो मुनिः

ज्याचं मन इच्छा नष्ट झाल्यानं शांत आहे, संयमी, सौम्य, शुद्ध, काहीच नसलेला; निरिच्छ, मिताहारी, शांत, स्थिर, माझ्या चरणी शरण गेलेला असा तो मुनि आहे.

अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमान् जितषड्गुणः। अमानी मानदः कल्पो मैत्रः कारुणिकः कविः

जो जागृत आहे, ज्याचा आत्मा खोल आहे, जो धीर आहे, ज्याने सहा गुणांवर विजय मिळवला आहे; जो अहंकाररहित असून इतरांना मान देतो, समर्थ, मैत्रीपूर्ण, दयाळू आणि ज्ञानी आहे.

कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षुः सर्वदेहिनाम्। सत्यसारोऽनवद्यात्मा समः सर्वोपकारकः

जो दयाळू आहे, कोणावरही द्वेष करत नाही, सर्व प्राण्यांशी सहनशील आहे; ज्याचा पाया सत्यावर आहे, ज्याचा स्वभाव निष्कलंक आहे, जो सर्वांशी सम आहे आणि सर्वांना उपकार करणारा आहे.

अवधूतलक्षणं वर्णैर्ज्ञातव्यं भगवत्तमैः। वेदवर्णार्थतत्त्वज्ञैर्वेदवेदान्तवादिभिः

अवधूताची लक्षणे ही श्रेष्ठ, वेदातील शब्द आणि अर्थ जाणणारे, तसेच वेद आणि वेदांत शिकवणींमध्ये पारंगत असणाऱ्यांनी ओळखावी.

आशापाशविनिर्मुक्त आदिमध्यान्तनिर्मलः। आनन्दे वर्तते नित्यमकारं तस्य लक्षणम्

जो इच्छा आणि आशांच्या बंधनातून मुक्त आहे, सुरुवात, मध्य आणि शेवट या सर्व काळात शुद्ध आहे, जो नेहमीच आनंदात राहतो—ही 'अ' या अक्षराची खूण आहे.

वासना वर्जिता येन वक्तव्यं च निरामयम्। वर्तमानेषु वर्तेत वकारं तस्य लक्षणम्

ज्याच्याकडे वासनांचा अभाव आहे, जो कोणतीही व्याधी न करता बोलतो, आणि जो वर्तमानात राहतो—ही 'व' या अक्षराची खूण आहे.

धूलिधूसरगात्राणि धूतचित्तो निरामयः। धारणाध्याननिर्मुक्तो धूकारस्तस्य लक्षणम्

ज्याचे अंग धुळीने माखलेले आहे, मन हलके झाले आहे, कोणतीही व्याधी नाही, आणि जो धारणा-ध्यानापासून मुक्त आहे—ही 'धू' या अक्षराची खूण आहे.

तत्त्वचिन्ता धृता येन चिन्ताचेष्टाविवर्जितः। तमोऽहंकारनिर्मुक्तस्तकारस्तस्य लक्षणम्

जो सत्याचा विचार करतो, ज्याच्याकडे चिंता किंवा कृती नाही, जो अंधकार आणि अहंकारातून मुक्त आहे—ही 'त' या अक्षराची खूण आहे.

दत्तात्रेयावधूतेन निर्मितानन्दरूपिणा। ये पठन्ति च शृण्वन्ति तेषां नैव पुनर्भवः

दत्तात्रेय अवधूताने निर्माण केलेल्या, आनंदमय अशा या शिकवणी जे वाचतात आणि ऐकतात, त्यांना पुन्हा जन्म घ्यावा लागणार नाही.

इति अष्टमोऽध्यायः

अशा प्रकारे आठवा अध्याय संपला.