अवधूतगीता

गदिताविदितं न हि सत्यमिति विदिताविदितं नहि सत्यमिति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं विषयेन्द्रियबुद्धिमनांसि कथम्

जे बोललं किंवा न बोललं ते खरं नाही; जे माहित किंवा अज्ञात तेही खरं नाही; आणि सर्व काही एकच, अखंड, अत्यंत शुभ असेल, तर विषय, इंद्रिय, बुद्धी किंवा मन असं काही कसं राहील?

गगनं पवनो न हि सत्यमिति धरणी दहनो न हि सत्यमिति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं जलदश्च कथं सलिलं च कथम्

आकाश आणि वारा हे खरं नाही; पृथ्वी आणि अग्नि हेही खरं नाही; आणि सर्व काही एकच, अखंड, अत्यंत शुभ असेल, तर मेघ किंवा पाणी असं काही कसं राहील?

यदि कल्पितलोकनिराकरणं यदि कल्पितदेवनिराकरणम्। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं गुणदोषविचारमतिश्च कथम्

कल्पित जगाचा भेद नाहीसा झाला, कल्पित देवतांचाही भेद नाहीसा झाला, आणि सर्व काही एकच, अखंड, अत्यंत शुभ असेल, तर मनात गुणदोषांचा विचार कसा राहील?

मरणामरणं हि निराकरणं करणाकरणं हि निराकरणम्। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं गमनागमनं हि कथं वदति

मरण आणि जन्म खरं तर नाहीसेच आहेत; कर्म आणि अकर्म हेदेखील नाहीसेच आहेत. जर एकच अखंड, सर्वत्र व्यापलेला शिव आहे, तर येणं आणि जाणं याबद्दल कसं बोलता येईल?

प्रकृतिः पुरुषो न हि भेद इति न हि कारणकार्यविभेद इति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं पुरुषापुरुषं च कथं वदति

प्रकृती आणि पुरुष यांच्यात खरा फरक नाही; कारण आणि परिणाम यांच्यातही वेगळेपणा नाही. जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर पुरुष आणि अपुरुष याविषयी कसं बोलता येईल?

तृतीयं न हि दुःखसमागमनं न गुणाद्द्वितीयस्य समागमनम्। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं स्थविरश्च युवा च शिशुश्च कथम्

दुःख आणणारी तिसरी गोष्ट नाही; आणि दुसरं काही गुणांमुळे निर्माण होत नाही. जर एकच अखंड, सर्वत्र व्यापलेला शिव आहे, तर वृद्धपण, तारुण्य किंवा बालपण कसं असू शकेल?

ननु आश्रमवर्णविहीनपरं ननु कारणकर्तृविहीनपरम्। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिव- मविनष्टविनष्टमतिश्च कथम्

हे आश्रम किंवा वर्ण यांपलीकडे आहे; हे कारण किंवा कर्ता यांपलीकडे आहे. जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर नाश किंवा नाश न होणं अशी कल्पना कशी येईल?

ग्रसिताग्रसितं च वितथ्यमिति जनिताजनितं च वितथ्यमिति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिव- मविनाशि विनाशि कथं हि भवेत्

खाणारा आणि न खाल्लेलं, जन्मलेला आणि न जन्मलेला — या कल्पना खोट्या आहेत. जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर नाशवंत आणि अविनाशी असं कसं असू शकेल?

पुरुषापुरुषस्य विनष्टमिति वनितावनितस्य विनष्टमिति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिव- मविनोदविनोदमतिश्च कथम्

पुरुष किंवा अपुरुष, स्त्री किंवा अ-स्त्री यांच्या नाशाची कल्पना चुकीची आहे. जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर आनंद किंवा आनंदाचा अभाव कसा असू शकेल?

यदि मोहविषादविहीनपरो यदि संशयशोकविहीनपरः। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिव- महमेति ममेति कथं च पुनः

जर हे मोह आणि दुःख यांपलीकडे आहे, शंका आणि शोक यांपलीकडे आहे, आणि जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर 'मी' आणि 'माझं' अशी भावना पुन्हा कशी येईल?

ननु धर्मविधर्मविनाश इति ननु बन्धविबन्धविनाश इति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं- मिहदुःखविदुःखमतिश्च कथम्

धर्म आणि अधर्माचा नाश, बंधन आणि मुक्तीचा नाश — असं म्हटलं जातं. पण जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर दुःख किंवा दुःखाचा अभाव असा विचार कसा येईल?

न हि याज्ञिकयज्ञविभाग इति न हुताशनवस्तुविभाग इति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं वद कर्मफलानि भवन्ति कथम्

यजमान आणि यज्ञ यात खरा फरक नाही; अग्नी आणि आहुती यातही फरक नाही. जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर कृतीचे फळ कसं मिळेल?

ननु शोकविशोकविमुक्त इति ननु दर्पविदर्पविमुक्त इति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं ननु रागविरागमतिश्च कथम्

दुःख आणि दुःखाचा अभाव, गर्व आणि गर्वाचा अभाव — असं म्हटलं जातं. पण जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर आसक्ती किंवा विरक्ती असा विचार कसा येईल?

न हि मोहविमोहविकार इति न हि लोभविलोभविकार इति। यदि चैकनिरन्तरसर्वशिवं ह्यविवेकविवेकमतिश्च कथम्

मोह किंवा अमोहताचा बदल, लोभ किंवा अलोभाचा बदल — हे खरेच नाही. जर एकच अखंड, सर्वव्यापी शिव आहे, तर विवेक किंवा अविवेक असा विचार कसा येईल?

त्वमहं न हि हन्त कदाचिदपि कुलजातिविचारमसत्यमिति। अहमेव शिवः परमार्थ इति अभिवादनमत्र करोमि कथम्

तू आणि मी — कधीच खरा मारणारा नाही; कुळ किंवा जन्माचा विचार खोटाच आहे. मीच शिव, हा सर्वोच्च सत्य आहे, तर इथे नमस्कार किंवा अभिवादन कसं असू शकेल?

गुरुशिष्यविचारविशीर्ण इति उपदेशविचारविशीर्ण इति। अहमेव शिवः परमार्थ इति अभिवादनमत्र करोमि कथम्

गुरू आणि शिष्य यातील भेद नाहीसा झाला आहे; उपदेशाचा भेदही नाहीसा झाला आहे. मीच शिव, हा सर्वोच्च सत्य आहे, तर इथे नमस्कार किंवा अभिवादन कसं असू शकेल?

न हि कल्पितदेहविभाग इति न हि कल्पितलोकविभाग इति। अहमेव शिवः परमार्थ इति अभिवादनमत्र करोमि कथम्

शरीरांची कल्पित विभागणी नाही; जगांचीही कल्पित विभागणी नाही. मीच शिव, हा सर्वोच्च सत्य आहे, तर इथे नमस्कार किंवा अभिवादन कसं असू शकेल?

सरजो विरजो न कदाचिदपि ननु निर्मलनिश्चलशुद्ध इति। अहमेव शिवः परमार्थ इति अभिवादनमत्र करोमि कथम्

रजयुक्त किंवा रजरहित असं कधीच नाही; हे नितळ, स्थिर आणि निर्मळ आहे. मीच शिव, हा सर्वोच्च सत्य आहे, तर इथे नमस्कार किंवा अभिवादन कसं असू शकेल?

न हि देहविदेहविकल्प इति अनृतं चरितं न हि सत्यमिति। अहमेव शिवः परमार्थ इति अभिवादनमत्र करोमि कथम्

शरीर आणि शरीररहितपणा याचा खरा भेद नाही; आचरण खोटं आहे, खरं नाही. मीच शिव, हा सर्वोच्च सत्य आहे, तर इथे नमस्कार किंवा अभिवादन कसं असू शकेल?

विन्दति विन्दति न हि न हि यत्र छन्दोलक्षणं न हि न हि तत्र। समरसमग्नो भावितपूतः प्रलपति तत्त्वं परमवधूतः

तो प्राप्त करतो, तो प्राप्त करतो — पण तिथे चांडाळपणाचा कोणताही चिन्ह नाही. समत्वात मग्न, ध्यानाने शुद्ध झालेला, तो सर्वोच्च अवधूत सत्य बोलतो.

इति षष्ठमोऽध्यायः

या प्रकारे सहावा अध्याय समाप्त झाला.

रथ्याकर्पटविरचितकन्थः पुण्यापुण्यविवर्जितपन्थः। शून्यागारे तिष्ठति नग्नो शुद्धनिरञ्जनसमरसमग्नः

रस्त्यावरच्या फाटलेल्या कापडांनी बनवलेला झगा अंगावर, पुण्यापापाच्या पलीकडचा मार्ग चालणारा, तो माणूस रिकाम्या घरात नग्न अवस्थेत राहतो, निर्मळ, निष्कलंक, एकरस समाधीत मग्न असतो.

लक्ष्यालक्ष्यविवर्जितलक्ष्यो युक्तायुक्तविवर्जितदक्षः। केवलतत्त्वनिरञ्जनपूतो वादविवादः कथमवधूतः

ज्याचं लक्ष किंवा अलक्ष काहीच नाही, योग्य-अयोग्याच्या पलीकडचा कुशल, केवळ तत्त्वाने शुद्ध झालेला, निष्कलंक, असा अवधूत वादविवादात कसा अडकू शकतो?

आशापाशविबन्धनमुक्ताः शौचाचारविवर्जितयुक्ताः। एवं सर्वविवर्जितशान्त- स्तत्त्वं शुद्धनिरञ्जनवन्तः

आशा आणि बंधनांपासून मुक्त, शुद्धता आणि आचाराच्या पलीकडे स्थिर, असा सर्व भेदांपासून शांत, शुद्ध आणि निष्कलंक तत्त्वाचा धनी असतो.

कथमिह देहविदेहविचारः कथमिह रागविरागविचारः। निर्मलनिश्चलगगनाकारं स्वयमिह तत्त्वं सहजाकारम्

इथे शरीर किंवा शरीररहितपणाचा विचार कसा होईल? इथे आसक्ती किंवा विरक्तीचा विचार कसा होईल? तत्त्व हे आपोआपच निर्मळ, स्थिर आणि आकाशासारखं आहे.

कथमिह तत्त्वं विन्दति यत्र रूपमरूपं कथमिह तत्र। गगनाकारः परमो यत्र विषयीकरणं कथमिह तत्र

जिथे रूप आणि अरूप दोन्ही नाहीत, तिथे तत्त्व कसं सापडेल? जिथे परमार्थ आकाशासारखा आहे, तिथे विषयांचा संबंध कसा येईल?

गगनाकारनिरन्तरहंस- स्तत्त्वविशुद्धनिरञ्जनहंसः। एवं कथमिह भिन्नविभिन्नं बन्धविबन्धविकारविभिन्नम्

तत्त्व हे अखंड, आकाशासारखं, शुद्ध आणि निष्कलंक हंस आहे; मग इथे भेद, वेगळेपणा, बंधन किंवा बदल कसा असू शकतो?

केवलतत्त्वनिरन्तरसर्वं योगवियोगौ कथमिह गर्वम्। एवं परमनिरन्तरसर्व- मेवं कथमिह सारविसारम्

सर्व काही अखंड, केवळ तत्त्व आहे; मग इथे योग किंवा वियोगाचा अभिमान कसा येईल? असं सर्व काही परमार्थाने अखंड असताना, इथे सार किंवा निरर्थकता कशी असू शकते?

केवलतत्त्वनिरञ्जनसर्वं गगनाकारनिरन्तरशुद्धम्। एवं कथमिह सङ्गविसङ्गं सत्यं कथमिह रङ्गविरङ्गम्

सर्व काही केवळ निष्कलंक तत्त्व, आकाशासारखं आणि अखंड शुद्ध आहे; मग इथे संग किंवा विसंग, सत्य किंवा असत्य कसं असू शकतं?