ज्यावेळी एखादा पुरुष किंवा स्त्री आसक्ती आणि द्वेष यांपासून मुक्त होतो, सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी समर्पित राहतो, ज्ञानात दृढ असतो आणि मनाने स्थिर असतो, तेव्हा तो किंवा ती परमावस्थेला पोहोचतो. हे अगदी असेच आहे जसे एखादे मडकं फुटल्यावर त्यातील आकाश बाहेरच्या आकाशात विलीन होते; त्याचप्रमाणे, जेव्हा योग्याचा देह नष्ट होतो, तेव्हा तो स्वतःच्या स्व-स्वरूपात, परमात्म्यात विलीन होतो. ही शिकवण त्या व्यक्तींसाठी आहे जे कर्मात गुंतलेले आहेत; त्यांच्या समजुतीचा शेवट झाला तरी, तोच त्यांचा मार्ग असतो. पण जे योगात स्थिर आहेत, त्यांच्यासाठी हे सांगितलेले नाही; त्यांच्या समजुतीचा शेवट झाला तरी, तोच त्यांचा मार्ग असतो. कर्मयोग्यांचा मार्ग वाणी आणि इंद्रियांद्वारे सांगता येतो; परंतु योग्यांचा मार्ग कुठेही असो, तो वर्णन करता येत नाही, आणि तो फक्त त्यांच्या अनुभूतीनेच प्राप्त होतो. योगी जेव्हा हा मार्ग ओळखतो, जो त्यांच्या कल्पनेपलीकडचा आहे, आणि सर्व कल्पना सोडतो, तेव्हा त्याचे आत्मसाक्षात्कार आपोआप प्रकट होतो. मग तो कुठेही मरेल—तीर्थस्थळी, अस्पृश्याच्या घरी, किंवा कुठेही—त्याला पुन्हा जन्म घेण्याची गरज उरत नाही; तो सर्वोच्च ब्रह्मात विलीन होतो. जो स्वतःच्या जन्मरहित, अगम्य स्वरूपाचे साक्षात्कार करतो, तो इच्छेनुसार वागला तरी त्याला दोष लागत नाही; तो काहीही करीत नसला तरी, अहंभाव नसल्याने, त्याला न बंधन असते, न संन्यास, न तपश्चर्या. तो रोगमुक्त, अद्वितीय, निराकार, आधाररहित, देहरहित, इच्छा नसलेला, द्वैत व भ्रमापलीकडे असलेला, अखंड शक्तीने युक्त—असा शाश्वत परमात्मा प्राप्त करतो. जिथे न वेद असतो, न दीक्षा, न मुंडन विधी, न गुरु, न शिष्य, न तंत्रसिद्धी, न हस्तमुद्रा—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. तिथे न शैव, न शाक्त, न मानव मार्ग, न देह, न रूप, न पाद, न प्रारंभ, न समाप्ती, न पात्र—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. ज्याच्या स्वतःच्या स्वरूपातून सर्व चराचर जग उत्पन्न होते, स्थिर राहते आणि लय पावते—जसे पाण्यातून फेस व फुग्यांचा जन्म होतो—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. तिथे न प्राणायाम, न दृष्टि, न आसन, न ज्ञान, न अज्ञान, न नाडींची गती—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. तिथे न अनेकता, न एकता, न दोन्ही, न भिन्नता, न सूक्ष्मता, न लांबी, न मोठेपणा, न रिक्तता, न प्रमाण, न वस्तू, न समता—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. शिस्तबद्ध असो वा अशिस्तबद्ध, एकाग्र असो वा विस्कळीत, क्रियाशून्य असो वा क्रियावान—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. जिथे न मन, न बुद्धी, न देह, न इंद्रिये, न तन्मात्रा, न पाच स्थूलभूत, न अहंकार, न आकाशाचे स्वरूप—तिथेच शाश्वत आत्मा, परमेश्वर प्राप्त होतो. सृष्टी आणि प्रलयाच्या वेळी, जेव्हा योग्याचे मन विभागरहित होते आणि तो परमात्म्याला प्राप्त होतो, तेव्हा शुद्धता, अशुद्धता, लक्षणे—सर्व काही सांगितले जाऊ शकते किंवा नाकारले जाऊ शकते. जिथे मन आणि वाणी पोहोचू शकत नाही, तिथे गुरुचे उपदेश कसे संभवतात? तरीही, गुरुने ही शिकवण दिल्यावर, तिचे सत्य सर्वत्र सारखेच प्रकट होते. इथे दुसरे अध्याय संपतो. गुण आणि निर्गुण यात कोणतीही विभागणी नाही; काहीच नाही; आकर्षण वा द्वेष नसलेला, निर्मळ, कल्पनारहित, सर्वव्यापी, विश्वरूप—अशा आकाशस्वरूपी शिवाची मी कशी पूजा करू? मी न पांढरा, न इतर रंगाचा, नेहमी शिवच आहे; हे कार्य आणि कारणच खरे परमशिव आहेत. त्यामुळे, भेदरहित मी शुद्ध शिव आहे; मी माझ्या स्वतःच्या आत्म्याची स्वतःमध्ये कशी पूजा करू, हे सुमित्रा? माझा ना मूळ आहे, ना अमूळ; मी नेहमी प्रकट आहे; धूर किंवा धुरपणा नाही, दीप किंवा दीपपणा नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, आकाशासारखा समरस. इथे मी इच्छारहित इच्छा कशी सांगू? आसक्तिरहित आसक्ती कशी सांगू? साररहित सार कसा सांगू? मी ज्ञानरूप अमृत आहे, आकाशासारखा समरस. सर्वांची अद्वैत रूप कशी सांगू? द्वैत रूप कशी सांगू? नित्य आणि अनित्य स्वरूप कसे सांगू? मी ज्ञानरूप अमृत आहे, आकाशासारखा समरस. मी न स्थूल, न सूक्ष्म, न येणारा, न जाणारा, न प्रारंभ, न अंत, न मध्य, न उच्च, न नीच; मी खरे सांगतो—मी ज्ञानरूप अमृत आहे, आकाशासारखा समरस. सर्व इंद्रिये म्हणजेच चैतन्य, आकाशासारखे; सर्व वस्तू म्हणजेच चैतन्य, आकाशासारखे; हे एकच, शुद्ध, न बंधन, न मोक्ष—मी ज्ञानरूप अमृत आहे, आकाशासारखा समरस. मला न कठीण, न सोपे समजणे; न कठीण, न सोपे पाहणे; न रूपाची जवळीक—हे प्रिय, मी ज्ञानरूप अमृत आहे, आकाशासारखा समरस. मीच तो अग्नी आहे, जो निष्क्रियतेचा नाश करतो; मीच तो अग्नी आहे, जो दुःख आणि अदुःख दोन्हीचा नाश करतो; मीच तो अग्नी आहे, जो देहधारणा आणि देहरहितपणाचा नाश करतो; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. मीच खरा अग्नी आहे, जो पाप-पुण्य, धर्म-अधर्म, बंधन-मोक्ष या सर्वांचा नाश करतो; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. मी अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्हीपासून मुक्त आहे; संयोग आणि असंयोजन, मन आणि अमन—या दोन्हीपासून मुक्त आहे; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. माझ्यात भ्रम किंवा अभ्रम, दुःख किंवा अदुःख, लोभ किंवा अलोभ—यापैकी कोणतीही कल्पना नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. मला संसाराचा धागा नाही, संतोषाचा आनंद नाही, अज्ञानाचे बंधन नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. माझ्यात संसारधूळ किंवा दुःखाचा अंधार बदल घडवत नाही; गुणाचा जन्मही माझ्यात बदल घडवत नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. माझ्यासाठी दुःख उत्पन्न करणारा नियम नाही; दुःखातून उत्पन्न झालेले मन नाही; 'मी' असण्याची भावना कधीच नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. माझ्यासाठी न गतीचा थांबा, न स्थैर्य, न कल्पित सृष्टी; न स्वप्नाचा किंवा जागृतीचा शेवट, न शुभ, न अशुभ; न साराचा किंवा असाराचा शेवट, न गती, न स्थैर्य; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. हे न ज्ञेय, न ज्ञाता, न कारणद्वारे जाणता येणारे; वाणीच्या पलीकडे, न मन, न बुद्धी; मग मी तुला सत्य कसे सांगू? मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. परमसत्य न विभागलेले, न अविभाज्य; न आत, न बाहेर—मग ते कसे वर्णावे? सृष्टीपूर्व, अनासक्त, आणि काहीच खरे अस्तित्वात नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. मीच एकमेव सत्य, काम, कर्म, काळ यांसारख्या दोषांपासून मुक्त; संसारदुःखापासून मुक्त; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. तीन अवस्था नसतील तर चतुर्थ कशी असेल? तीन काळ नसतील तर दिशा कशा असतील? सर्वोच्च, शांत अवस्था हेच खरे सत्य; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. लांब-छोटं, रुंद-संकुचित, कोनयुक्त-गोल—माझ्यासाठी यात कोणताही भेद नाही; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल. आई, वडील, मूल—हे कधीच माझे नाहीत; जन्म किंवा मृत्यू, मन किंवा काहीच कधीच माझे नाही; हे अंतिम सत्य अचल आणि स्थिर आहे; मी ज्ञानरूप अमृत आहे, एकरस, आकाशासारखा विशाल.