ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാംശ്ച ദ്വിപദാദിചരാചരമ്। മന്യന്തേ യോഗിനഃ സര്വം മരീചിജലസന്നിഭമ്
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം, ജീവികൾ—നടക്കുന്നവരും നില്ക്കുന്നവരും—ഇവയെല്ലാം യോഗികൾ മരുഭൂമിയിലെ മായാജലപോലെയാണ് കാണുന്നത്.
അതീതാനാഗതം കര്മ വര്തമാനം തഥൈവ ച। ന കരോമി ന ഭുഞ്ജാമി ഇതി മേ നിശ്ചലാ മതിഃ
കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴത്തെതുമായ കർമ്മങ്ങൾ—ഞാൻ ചെയ്യുന്നതുമല്ല, അനുഭവിക്കുന്നതുമല്ല; അതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് അചഞ്ചലമാണ്.
ശൂന്യാഗാരേ സമരസപൂത- സ്തിഷ്ഠന്നേകഃ സുഖമവധൂതഃ। ചരതി ഹി നഗ്നസ്ത്യക്ത്വാ ഗര്വം വിന്ദതി കേവലമാത്മനി സര്വമ്
ശൂന്യമായ വീടിനകത്ത് സമത്വത്തിൽ ശുദ്ധിയോടെ ഏകാന്തമായി നിൽക്കുന്ന അവധൂതന് ആനന്ദം ലഭിക്കുന്നു. അവൻ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ച് നഗ്നനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; എല്ലാം സ്വയം അകത്താണ് കണ്ടെത്തുന്നത്.
ത്രിതയതുരീയം നഹി നഹി യത്ര വിന്ദതി കേവലമാത്മനി തത്ര। ധര്മാധര്മൌ നഹി നഹി യത്ര ബദ്ധോ മുക്തഃ കഥമിഹ തത്ര
മൂന്നിനപ്പുറമുള്ള നാലാമത്തേത് സ്വയം അകത്തല്ലാതെ മറ്റൊരിടത്തും കണ്ടെത്താനാവില്ല; അവിടെ പുണ്യവും പാപവും ഇല്ല, ബന്ധനമോ മോക്ഷമോ ഇല്ല—അങ്ങനെയുള്ളതിൽ അവയൊന്നും എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
വിന്ദതി വിന്ദതി നഹി നഹി മന്ത്രം ഛന്ദോലക്ഷണം നഹി നഹി തന്ത്രമ്। സമരസമഗ്നോ ഭാവിതപൂതഃ പ്രലപിതമേതത്പരമവധൂതഃ
അവൻ കണ്ടെത്തുന്നു, കണ്ടെത്തുന്നു—മന്ത്രവുമല്ല, ഛന്ദസ്സുമല്ല, തന്ത്രവുമല്ല; സമത്വത്തിൽ ലയിച്ചും ധ്യാനത്തിൽ ശുദ്ധിയോടെ ഉള്ളതാണിത്; ഇതാണ് പരമാവധൂതന്റെ വാക്ക്.
സര്വശൂന്യമശൂന്യം ച സത്യാസത്യം ന വിദ്യതേ। സ്വഭാവഭാവതഃ പ്രോക്തം ശാസ്ത്രസംവിത്തിപൂര്വകമ്
എല്ലാം ശൂന്യവും അശൂന്യവുമാണ്; സത്യം അസത്യം എന്നിങ്ങനെയുള്ളതൊന്നുമില്ല. സ്വഭാവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ശാസ്ത്രബോധത്തോടെ ഇതാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ഇതി പ്രഥമോഽധ്യായഃ
ഇതോടെ ആദ്യ അധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.
ബാലസ്യ വാ വിഷയഭോഗരതസ്യ വാപി മൂര്ഖസ്യ സേവകജനസ്യ ഗൃഹസ്ഥിതസ്യ। ഏതദ്ഗുരോഃ കിമപി നൈവ ന ചിന്തനീയം രത്നം കഥം ത്യജതി കോഽപ്യശുചൌ പ്രവിഷ്ടമ്
കുട്ടിയാകട്ടെ, ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിൽ ലീനനായവനാകട്ടെ, മൂഢനോ ദാസനോ ഗൃഹസ്ഥനോ ആയിരിക്കട്ടെ—ഗുരുവിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒന്നും ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല; രത്നം അശുദ്ധിയിലേക്കു പോയാലും ആരാണ് അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുക?
നൈവാത്ര കാവ്യഗുണ ഏവ തു ചിന്തനീയോ ഗ്രാഹ്യഃ പരം ഗുണവതാ ഖലു സാര ഏവ। സിന്ദൂരചിത്രരഹിതാ ഭുവി രൂപശൂന്യാ പാരം ന കിം നയതി നൌരിഹ ഗന്തുകാമാന്
ഇവിടെ കവിതയുടെ ഗുണങ്ങൾ നോക്കേണ്ടതില്ല; നല്ലവൻ സാരമാത്രം സ്വീകരിക്കണം. ഭൂമിയിൽ വർണ്ണമോ രൂപമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു കപ്പലും കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരെ അതിരപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
പ്രയത്നേന വിനാ യേന നിശ്ചലേന ചലാചലമ്। ഗ്രസ്തം സ്വഭാവതഃ ശാന്തം ചൈതന്യം ഗഗനോപമമ്
ശ്രമമില്ലാതെ, അചഞ്ചലമായതുകൊണ്ടു സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമായതും എല്ലാം അകത്തേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം ശാന്തവും ആകാശംപോലെയും ഉള്ള ചൈതന്യമാണ്.
അയത്നാഛാലയേദ്യസ്തു ഏകമേവ ചരാചരമ്। സര്വഗം തത്കഥം ഭിന്നമദ്വൈതം വര്തതേ മമ
ശ്രമമില്ലാതെ ഒരേ തത്വം സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമാകുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള, അദ്വൈതമായത് എങ്ങനെ എനിക്ക് വിഭജിക്കപ്പെടും?
അഹമേവ പരം യസ്മാത്സാരാത്സാരതരം ശിവമ്। ഗമാഗമവിനിര്മുക്തം നിര്വികല്പം നിരാകുലമ്
ഞാനാണ് പരമം, എല്ലാത്തിന്റെയും സാരം, അതിലും ഉന്നതമായ ശിവം; വരവോ പോകലോ ഇല്ലാത്തത്, വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാത്തത്, അശാന്തതയില്ലാത്തത്.
സര്വാവയവനിര്മുക്തം തഥാഹം ത്രിദശാര്ചിതമ്। സംപൂര്ണത്വാന്ന ഗൃഹ്ണാമി വിഭാഗം ത്രിദശാദികമ്
എല്ലാ ഭാഗങ്ങളുടെയും അതീതമായത് ഞാനാണ്; ദേവതകൾ ആരാധിക്കുന്നതും ഞാനാണ്. പൂർണ്ണത കൊണ്ടു ദേവതകളിലും മറ്റുള്ളവരിലും വിഭജനം ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.
പ്രമാദേന ന സന്ദേഹഃ കിം കരിഷ്യാമി വൃത്തിമാന്। ഉത്പദ്യന്തേ വിലീയന്തേ ബുദ്ബുദാശ്ച യഥാ ജലേ
അലസത്വം കൊണ്ടു സംശയം ഇല്ല—എന്താണ് ഞാൻ ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്? ജലത്തിൽ ബുബ്ബിളുകൾ ഉദിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെയാണ് എല്ലാം.
മഹദാദീനി ഭൂതാനി സമാപ്യൈവം സദൈവ ഹി। മൃദുദ്രവ്യേഷു തീക്ഷ്ണേഷു ഗുഡേഷു കടുകേഷു ച
മഹത്തിൽ തുടങ്ങി എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും ഇങ്ങനെ തന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും ലയിക്കുന്നു; മൃദുവായതിലും ദ്രവ്യങ്ങളിലും തീവ്രമായതിലും മധുരത്തിലും കയ്പ്പിലും.
കടുത്വം ചൈവ ശൈത്യത്വം മൃദുത്വം ച യഥാ ജലേ। പ്രകൃതിഃ പുരുഷസ്തദ്വദഭിന്നം പ്രതിഭാതി മേ
കയ്പ്, തണുപ്പ്, മൃദുത്വം—എല്ലാം ജലത്തിൽപോലെ; അതുപോലെ തന്നെ പ്രകൃതിയും പുരുഷനും എനിക്ക് വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
സര്വാഖ്യാരഹിതം യദ്യത്സൂക്ഷ്മാത്സൂക്ഷ്മതരം പരമ്। മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാതീതമകലങ്കം ജഗത്പതിമ്
എല്ലാ പേരുകളും ഇല്ലാത്തത്, അതിലുമധികം സൂക്ഷ്മമായത്, പരമമായത്, മനസ്സിനും ബുദ്ധിക്കും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അതീതമായത്, കളങ്കരഹിതമായത്, ലോകനാഥനായത്.
ഈദൃശം സഹജം യത്ര അഹം തത്ര കഥം ഭവേത്। ത്വമേവ ഹി കഥം തത്ര കഥം തത്ര ചരാചരമ്
അങ്ങനെയുള്ള സ്വാഭാവികതയുള്ളിടത്ത് ഞാൻ എങ്ങനെയുണ്ടാകും? നീ എങ്ങനെയുണ്ടാകും? ചലനവും അചലതയും എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ഗഗനോപമം തു യത്പ്രോക്തം തദേവ ഗഗനോപമമ്। ചൈതന്യം ദോഷഹീനം ച സര്വജ്ഞം പൂര്ണമേവ ച
ആകാശംപോലെയെന്ന് പറയുന്നത് ആകാശംപോലെയാണ്; ദോഷരഹിതമായ, സർവ്വജ്ഞമായ, പൂർണ്ണമായ ചൈതന്യമാണ് അത്.
പൃഥിവ്യാം ചരിതം നൈവ മാരുതേന ച വാഹിതമ്। വരിണാ പിഹിതം നൈവ തേജോമധ്യേ വ്യവസ്ഥിതമ്
ഭൂമിയിൽ നടന്നു പോകുന്നതുമല്ല, കാറ്റിൽ പറക്കുന്നതുമല്ല, വെള്ളത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമല്ല, അഗ്നിയിലാണെന്നുമല്ല.
ആകാശം തേന സംവ്യാപ്തം ന തദ്വ്യാപ്തം ച കേനചിത്। സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരം തിഷ്ഠത്യവച്ഛിന്നം നിരന്തരമ്
ആകാശം ആ സത്ത്വം നിറയ്ക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിനെ മറ്റൊന്നും നിറയ്ക്കുന്നില്ല. അതു പുറത്തും ഉള്ളിലും അതിരില്ലാതെ, തടസ്സമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സൂക്ഷ്മത്വാത്തദദൃശ്യത്വാന്നിര്ഗുണത്വാച്ച യോഗിഭിഃ। ആലമ്ബനാദി യത്പ്രോക്തം ക്രമാദാലമ്ബനം ഭവേത്
അത് സൂക്ഷ്മവും കാണാനാവാത്തതും ഗുണങ്ങളില്ലാത്തതുമാകയാൽ യോഗികൾ അതിനെ ആശ്രയമെന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു; ക്രമമായി ആ ആശ്രയം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ആശ്രയമാകുന്നത്.
സതതാഽഭ്യാസയുക്തസ്തു നിരാലമ്ബോ യദാ ഭവേത്। തല്ലയാല്ലീയതേ നാന്തര്ഗുണദോഷവിവര്ജിതഃ
എപ്പോഴാണെങ്കിൽ ഒരാൾ സ്ഥിരമായ അഭ്യാസത്തിലൂടെ ആശ്രയമില്ലാത്തവനാകുന്നു, അപ്പോൾ ആ സത്ത്വത്തിൽ ലയിച്ച്, അകത്തുള്ള ഗുണങ്ങളോ ദോഷങ്ങളോ ഇല്ലാതെ അദ്വിതീയനാകുന്നു.
വിഷവിശ്വസ്യ രൌദ്രസ്യ മോഹമൂര്ച്ഛാപ്രദസ്യ ച। ഏകമേവ വിനാശായ ഹ്യമോഘം സഹജാമൃതമ്
ലോകത്തിന്റെ വിഷം, ക്രൂരവും മോഹം ഉണർത്തുന്നതുമായതിന്റെ നാശത്തിന് ഒരൊറ്റ പരാജയമില്ലാത്ത, സ്വാഭാവികമായ അമൃതം മാത്രമേയുള്ളു.
ഭാവഗമ്യം നിരാകാരം സാകാരം ദൃഷ്ടിഗോചരമ്। ഭാവാഭാവവിനിര്മുക്തമന്തരാലം തദുച്യതേ
അനുഭവത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്ന, രൂപമില്ലെങ്കിലും രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന, സത്ത്വത്തിനും അസത്ത്വത്തിനും അതീതമായത് — ഇതാണ് മധ്യാവസ്ഥ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ബാഹ്യഭാവം ഭവേദ്വിശ്വമന്തഃ പ്രകൃതിരുച്യതേ। അന്തരാദന്തരം ജ്ഞേയം നാരികേലഫലാമ്ബുവത്
പുറത്തുള്ളത് ലോകം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഉള്ളിലെത് പ്രകൃതിയാണ്; ഉള്ളിലെയും അതിനുള്ളിലെയും ഇടയിൽ ഉള്ളത്, നാരങ്ങയുടെ ഉള്ളിലെ വെള്ളംപോലെ, അറിയേണ്ടതാണ്.
ഭ്രാന്തിജ്ഞാനം സ്ഥിതം ബാഹ്യം സമ്യഗ്ജ്ഞാനം ച മധ്യഗമ്। മധ്യാന്മധ്യതരം ജ്ഞേയം നാരികേലഫലാമ്ബുവത്
തെറ്റായ അറിവ് പുറത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു, ശരിയായ അറിവ് മധ്യത്തിൽ; മധ്യത്തിലും സൂക്ഷ്മമായത്, നാരങ്ങയുടെ ഉള്ളിലെ വെള്ളംപോലെ, അറിയേണ്ടതാണ്.
പൌര്ണമാസ്യാം യഥാ ചന്ദ്ര ഏക ഏവാതിനിര്മലഃ। തേന തത്സദൃശം പശ്യേദ്ദ്വിധാദൃഷ്ടിര്വിപര്യയഃ
പൗർണമി രാത്രിയിൽ ഒരൊറ്റ നിർമലമായ ചന്ദ്രനുണ്ടെന്നപോലെ, അതിനെയും ഒരൊറ്റതായാണ് കാണേണ്ടത്; രണ്ടായി കാണുന്നത് തെറ്റായ ദൃഷ്ടിയാണ്.
അനേനൈവ പ്രകാരേണ ബുദ്ധിഭേദോ ന സര്വഗഃ। ദാതാ ച ധീരതാമേതി ഗീയതേ നാമകോടിഭിഃ
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിയുടെ വ്യത്യാസം എല്ലാവർക്കും ബാധകമല്ല; ദാനശീലൻ ദൃഢതയിലേക്കുയരുന്നു, അനേകം നാമങ്ങളിൽ പാടപ്പെട്ടതുപോലെ.
ഗുരുപ്രജ്ഞാപ്രസാദേന മൂര്ഖോ വാ യദി പണ്ഡിതഃ। യസ്തു സംബുധ്യതേ തത്ത്വം വിരക്തോ ഭവസാഗരാത്
ഗുരുവിന്റെ ജ്ഞാനാനുഗ്രഹം കൊണ്ടു, മന്ദബുദ്ധിയാണെങ്കിലും പണ്ഡിതനാണെങ്കിലും, ആരെങ്കിലും സത്യം ഉണരുമ്പോൾ, അവൻ ഭവസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വിരക്തനാകുന്നു.