ഒരു സത്യത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ, ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ, അനന്തമായ ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിടുതൽ കിട്ടുന്ന ഒരു ജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സിൽ, അദ്വിതീയതയുടെ ആകർഷണം ഉദിച്ചുവരുന്നു. അവൻ ആകർഷണത്തിന്റെയും ഭയത്തിന്റെയും അതീതമായ ഒരു സ്ഥിതിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ സൃഷ്ടി, അഞ്ചു മൂലകങ്ങൾ ചേർന്നതായിട്ടുള്ളത്, ഒരു മായാജാലം പോലെയാണെന്ന് അവൻ കാണുന്നു. ആരെ поклон ചെയ്യണം, എന്നതിൽ അവൻ ആശങ്കപ്പെടുന്നു, കാരണം അവൻ തന്നെ അശുദ്ധിയില്ലാത്തവനാണ്. അവൻ അറിയുന്നു, ആത്മാവു മാത്രമാണ് എല്ലാം; വിഭജനം ഇല്ല, അവിടെ സൃഷ്ടി അല്ലെങ്കിൽ നശനം എന്ന ആശയങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള വാക്കുകൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ അപ്രധാനമാകുന്നു. അവൻ വിസ്മയത്തിലേക്ക് മുങ്ങുന്നു, കാരണം വെദാന്തത്തിന്റെ സാരം ജ്ഞാനം, സാക്ഷാത്കാരമാണ്; അവൻ ആത്മാവ് തന്നെയാണ്, രൂപമില്ലാത്ത, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ. അവൻ ചിന്തിക്കുന്നു, ആ ദൈവം, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളത്, അശുദ്ധിയില്ലാത്ത, കൃത്രിമത്വമില്ലാത്തവൻ—അതിൽ സംശയം ഇല്ല. അവൻ തന്നെ അജ്ഞാതമായ, അനന്തമായ, ശുദ്ധജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രതീകമായവനാണ്; സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം അവനുള്ളതല്ല—അവയെ ആരെക്കുറിച്ച് പറയാം? മനസ്സിൽ ഉളള എല്ലാ ചിന്തകളും, ശരീരത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ ക്രിയകളും, വാക്കുകളിൽ ഉള്ള എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും അവനല്ല. അവൻ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അമൃതം ആണെന്ന് അവൻ അറിയുന്നു. മനസ്സ് ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവം പോലെയാണ്; എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും നോക്കുന്നു, എന്നാൽ ഉയർന്ന സത്യത്തിൽ, മനസ്സെന്നത് ഇല്ല. അവൻ അറിയുന്നു, ഞാൻ തന്നെ എല്ലാം; എങ്ങനെ ഞാൻ ആത്മാവിനെ നേരിട്ട് കാണാനോ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയോ കാണാൻ കഴിയും? നീ തന്നെയാണ് ഈ ഒരേയൊരു അവസ്ഥ—എങ്ങനെ നീ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല? അവൻ സത്യത്തിൽ ഒരുമിച്ചും, അശ്ലീലത്വമില്ലാത്തതും, എല്ലായിടത്തും സജീവമായവനാണ്; എങ്ങനെ നീ രാവും പകലും എന്നത് കണക്കാക്കുന്നു? ആത്മാവിനെ എപ്പോഴും, എല്ലായിടത്തും ഒരൊറ്റ, നിരന്തരമായതായി അറിയുക. ഞാൻ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ധ്യാനത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യം—എങ്ങനെ അദ്വിതീയതയെ വിഭജിക്കാൻ കഴിയും? നീ ജനിച്ചിട്ടില്ല, മരിച്ചിട്ടില്ല; നീ ഒരിക്കലും ശരീരം കൈവശം വഹിക്കുന്നില്ല. ശാസ്ത്രങ്ങൾ പലവിധം പറയുന്നു, എല്ലാം ബ്രഹ്മനായി അറിയപ്പെടുന്നു. നിന്റെ ഉള്ളിലും പുറത്തും നീ ശിവനാണ്, എല്ലായിടത്തും, എല്ലായ്പ്പോഴും. എന്നാൽ, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു ഭൂതത്തിന്റെ പോലെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ഓടുന്നത്? ഐക്യം, വ്യത്യാസം സംഭവിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവ നിന്റെ അല്ല, എന്റെ അല്ല; ആത്മാവു മാത്രമാണ് എല്ലാം. നിന്റെ ഉള്ളിൽ ശബ്ദം, മറ്റുള്ളവയെക്കൊണ്ടുള്ള അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ഇല്ല; നീ തന്നെയാണ് ഉന്നത സത്യമായത്—എന്തിനാണ് നീ ദുഖിതനാകുന്നത്? ജനനം, മരണം, ബദ്ധത, മോക്ഷം, നല്ലത്, കുഴപ്പം—ഇവ നിന്റെ അല്ല, മനസേ; നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് കരുതുന്നത്? മനസേ, നീ എത്ര കുഴപ്പത്തിലാണ്, ഒരു ഭൂതത്തിന്റെ പോലെ ഓടുന്നു! അദ്വിതീയമായ ആത്മാവിനെ നോക്കുക, ആകർഷണവും വിരോധവും ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുക. നീ മാത്രമാണ് സത്യമായത്, എല്ലാ മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതമായത്, കയറ്റത്തിലോ, ആഗ്രഹത്തിലോ, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് കഷ്ടപ്പെടുന്നത്? എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും സത്യത്തെ ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത, ശുദ്ധമായ, നശിക്കാത്ത, ശരീരമില്ലാത്ത, സമമായതെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; അതിനെ എങ്ങനെ ഞാൻ എന്നെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കണം? രൂപമുള്ളത് അസത്യമാണെന്ന് അറിയുക; രൂപമില്ലാത്തത് അന്ത്യമില്ലാത്തതാണ്; ഈ സത്യത്തിന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ, പുനർജനനം ഇല്ല. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു, ഒരേ സത്യമായത് എപ്പോഴും സമമാണ്; ആകർഷണം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് വീണ്ടും ഒന്നോ അഥവാ അനേകമോ ആകുന്നില്ല. ആത്മാവിൽ അല്ലാത്തതിൽ ആകർഷണം ഉണ്ടാകാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ ആകർഷണം ഉണ്ടാകാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? 'ഇത് ആണ്' അല്ലെങ്കിൽ 'ഇത് അല്ല' എന്നതിൽ ആകർഷണം ഉണ്ടാകാൻ എങ്ങനെ കഴിയും, മോക്ഷത്തിന്റെ സ്വഭാവം എല്ലാം ഒന്നായിരിക്കുമ്പോൾ? നീ ശുദ്ധമായവനാണ്, സമമായ സത്യം, ശരീരമില്ലാത്ത, ജനിതമല്ലാത്ത, നശിക്കാത്ത; നീ 'ഞാൻ അറിയുന്നു' അല്ലെങ്കിൽ 'ഞാൻ അറിയുന്നില്ല' എന്ന നിലയിൽ നിന്നു ചിന്തിക്കേണ്ടത് എങ്ങനെ? 'നീ അതാണ്' എന്ന മഹാസത്യത്തിലൂടെ, നിന്റെ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രം അസത്യത്തെക്കുറിച്ച് 'ഇത് അല്ല, ഇത് അല്ല' എന്നു പറയുന്നു. എല്ലാം നീയാണെന്നു അറിയുക, ആത്മാവിൽ ഉള്ള ആത്മാവിലൂടെ, തടസ്സമില്ലാതെ; നിനക്കു ധ്യാനിക്കുന്നവൻ അല്ല, ധ്യാനം അല്ല—നിന്റെ മനസ്സു എങ്ങനെ അന്യമായ ധ്യാനം ചെയ്യാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്നു? ഞാൻ ശിവനെ അറിയുന്നില്ല—അവനെക്കുറിച്ച് എങ്ങനെ സംസാരിക്കണം? ഞാൻ ശിവനെ അറിയുന്നില്ല—അവനെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം? ഞാൻ ശിവനാണെങ്കിൽ, ഉന്നത സത്യമായ, സമമായ സ്വഭാവം, ആകാശം പോലെ— ഞാൻ സത്യമായതല്ല, സമമായ സത്യം അല്ല, അല്ലെങ്കിൽ കற்பനയിൽ നിന്നുള്ളത്; വിഷയവും വസ്തുവും ഇല്ലാതെ, അത് എങ്ങനെ സ്വയം അനുഭവിക്കാം? അനന്തമായ രൂപങ്ങൾ ഇല്ല, സത്യം എന്ന സ്വഭാവമുള്ളത് ഇല്ല; ഏകദേശം, ആത്മാവിന്റെ ഒരേയൊരു രൂപം, ഉന്നത സത്യമാണ്; അതു നാശവുമല്ല, അശാന്തമല്ല. നീ ശുദ്ധമായവനാണ്, സമമായ സത്യം, ശരീരമില്ലാത്ത, ജനിതമല്ലാത്ത, നശിക്കാത്ത; ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് എങ്ങനെ ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാകും, അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ ഞാൻ വീണ്ടും ഭ്രമിതനാകാം? ഒരു കുപ്പി പൊട്ടുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ആകാശം എളുപ്പത്തിൽ, വിഭജനമില്ലാതെ ലയിക്കുന്നു; ശിവനാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച മനസ്സോടെ, ഞാൻ എങ്ങനെ വേർതിരിവ് കാണും? കുപ്പിയില്ല, കുപ്പിയിലുള്ള ആകാശം ഇല്ല, വ്യക്തി ആത്മാവില്ല, ആത്മാവിന്റെ ശരീരമില്ല; ബ്രഹ്മനെയെ മാത്രം അറിയുക, അറിയുന്നവനും അറിയുന്നവനും വിട്ടുമാറിയ, ബോധം. എല്ലായിടത്തും, എല്ലായ്പ്പോഴും, എല്ലാം ആത്മാവാണ്, സ്ഥിരവും നിത്യവുമായ; എല്ലാം ശൂന്യവും ശൂന്യമല്ല—എന്നെക്കുറിച്ച് ഇത് അറിയുക, സംശയമില്ല. വേദങ്ങൾ ഇല്ല, ലോകങ്ങൾ ഇല്ല, ദേവങ്ങൾ ഇല്ല, യജ്ഞങ്ങൾ ഇല്ല, ജാതി അല്ലെങ്കിൽ ജീവിതത്തിന്റെ ഘട്ടങ്ങൾ ഇല്ല, കുടുംബം അല്ലെങ്കിൽ ജനനം ഇല്ല; മഞ്ഞിന്റെ വഴി അല്ല, പ്രകാശത്തിന്റെ വഴി അല്ല—ഉന്നത സത്യം ഒരു രൂപം ബ്രഹ്മനാണ്. വ്യാപകനും വ്യാപിതവും ഇല്ലാതെ, നീ ഏകമാണ്, നീ പൂർത്തിയായാൽ; നിന്റെ ആത്മാവിനെ നേരിയതോ അല്ലെങ്കിൽ പരോക്ഷമായതോ ആകാൻ എങ്ങനെ നീ പരിഗണിക്കുന്നു? ചിലർ അദ്വിതീയത ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ദ്വിതീയത ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവർ സമമായ സത്യത്തെ കണ്ടെത്തുന്നില്ല, അത് ദ്വിതീയതയും അദ്വിതീയതയും വിട്ടുമാറിയതാണ്. സത്യത്തെ എങ്ങനെ അവർ സംസാരിക്കാം, അത് വെളുത്തതോ അല്ലെങ്കിൽ ഏത് നിറത്തിലോ ഇല്ല, ശബ്ദം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത, മനസ്സിന്റെയും വാക്കിന്റെയും പരിധി വിട്ടുമാറിയ? ഈ ശരീരം തുടങ്ങിയവ അസത്യമെന്നു അറിയുമ്പോൾ, ആകാശം പോലെ, അപ്പോൾ നിസ്സംശയമായി ബ്രഹ്മനെ അറിയുന്നു; നിനക്കു ദ്വിതീയതയുടെ തുടർച്ചയില്ല. സ്വാഭാവികമായ ആത്മാവ്, ഉന്നതമായത്, എനിക്ക് വ്യത്യസ്തമായതായി തോന്നുന്നു; ആകാശം പോലെ, എങ്ങനെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ, ധ്യാനം, അല്ലെങ്കിൽ ധ്യാനത്തിന്റെ വസ്തു ഉണ്ടാകാൻ കഴിയും? ഞാൻ എന്തും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഞാൻ എന്തും ഭക്ഷിക്കുന്നത്, ഞാൻ എന്തെങ്കിലും അർപ്പിക്കുന്നത്, ഞാൻ നൽകുന്നത്—ഇവയിൽ ഒന്നും ശരിക്കും എന്റെല്ല; ഞാൻ ശുദ്ധമായ, ജനിതമല്ലാത്ത, നശിക്കാത്തവനാണ്. ഇവയൊക്കെയും ഒരു സമന്വയത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്ന ഒരു സത്യത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ, ഈ ആത്മാവിന്റെ സ്മരണയിൽ, ഒരുപാട് സ്നേഹവും സമാധാനവും നിറഞ്ഞ ഒരു ജീവിതം ആണ്.