ಅವಧೂತಗೀತಾ

ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ತದದೃಶ್ಯತ್ವಾನ್ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾಚ್ಚ ಯೋಗಿಭಿಃ। ಆಲಮ್ಬನಾದಿ ಯತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕ್ರಮಾದಾಲಮ್ಬನಂ ಭವೇತ್

ಅದು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಕಾಣದಂತಹದು, ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದದು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಅದನ್ನು ಆಧಾರವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಕ್ರಮೇಣ ಆ ಆಧಾರವೇ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತತಾಽಭ್ಯಾಸಯುಕ್ತಸ್ತು ನಿರಾಲಮ್ಬೋ ಯದಾ ಭವೇತ್। ತಲ್ಲಯಾಲ್ಲೀಯತೇ ನಾನ್ತರ್ಗುಣದೋಷವಿವರ್ಜಿತಃ

ಯಾರು ಸದಾ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಅವರು ಒಳಗಿನ ಗುಣಗಳೂ ದೋಷಗಳೂ ಇಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ವಿಷವಿಶ್ವಸ್ಯ ರೌದ್ರಸ್ಯ ಮೋಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಪ್ರದಸ್ಯ ಚ। ಏಕಮೇವ ವಿನಾಶಾಯ ಹ್ಯಮೋಘಂ ಸಹಜಾಮೃತಮ್

ಈ ಲೋಕದ ವಿಷವು ಕ್ರೂರವೂ ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಹದು; ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಖಚಿತವಾದ, ಸಹಜವಾದ ಅಮೃತವಿದೆ.

ಭಾವಗಮ್ಯಂ ನಿರಾಕಾರಂ ಸಾಕಾರಂ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರಮ್। ಭಾವಾಭಾವವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಮನ್ತರಾಲಂ ತದುಚ್ಯತೇ

ಅನುಭವದಿಂದ ಅರಿಯಬಹುದಾದದು, ರೂಪವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರೂಪದಂತೆ ಕಾಣುವದು, ಇರುವುದಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲದುದಕ್ಕೂ ಮೀರುವದು—ಇದನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಬಾಹ್ಯಭಾವಂ ಭವೇದ್ವಿಶ್ವಮನ್ತಃ ಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ। ಅನ್ತರಾದನ್ತರಂ ಜ್ಞೇಯಂ ನಾರಿಕೇಲಫಲಾಮ್ಬುವತ್

ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಕ್ತವೆಂದು, ಒಳಗಿನದನ್ನು ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಒಳಗಿನದಕ್ಕೂ ಇನ್ನೂ ಒಳಗಿನದಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಳಗಿನ ನೀರಿನಂತೆ, ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭ್ರಾನ್ತಿಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಥಿತಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಮಧ್ಯಗಮ್। ಮಧ್ಯಾನ್ಮಧ್ಯತರಂ ಜ್ಞೇಯಂ ನಾರಿಕೇಲಫಲಾಮ್ಬುವತ್

ತಪ್ಪಾದ ಜ್ಞಾನವು ಹೊರಗಿನದು, ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ; ಮಧ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದನ್ನು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಳಗಿನ ನೀರಿನಂತೆ, ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಚನ್ದ್ರ ಏಕ ಏವಾತಿನಿರ್ಮಲಃ। ತೇನ ತತ್ಸದೃಶಂ ಪಶ್ಯೇದ್ದ್ವಿಧಾದೃಷ್ಟಿರ್ವಿಪರ್ಯಯಃ

ಹುಣ್ಣಿಮೆ ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಶುದ್ಧವಾದ ಚಂದ್ರನಿರುವಂತೆ, ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕೂಡ ಒಂದೆಂದು ನೋಡಬೇಕು; ಎರಡು ಎಂದು ನೋಡುವುದು ತಪ್ಪಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ಅನೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಬುದ್ಧಿಭೇದೋ ನ ಸರ್ವಗಃ। ದಾತಾ ಚ ಧೀರತಾಮೇತಿ ಗೀಯತೇ ನಾಮಕೋಟಿಭಿಃ

ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಭೇದ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಕೊಡುವವನು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ.

ಗುರುಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರಸಾದೇನ ಮೂರ್ಖೋ ವಾ ಯದಿ ಪಣ್ಡಿತಃ। ಯಸ್ತು ಸಂಬುಧ್ಯತೇ ತತ್ತ್ವಂ ವಿರಕ್ತೋ ಭವಸಾಗರಾತ್

ಗುರುವಿನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಮೂಢನಾದರೂ ಪಂಡಿತನಾದರೂ, ಯಾರು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಭವಸಾಗರದಿಂದ ವಿರಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ರಾಗದ್ವೇಷವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಃ। ದೃಢಬೋಧಶ್ಚ ಧೀರಶ್ಚ ಸ ಗಚ್ಛೇತ್ಪರಮಂ ಪದಮ್

ಯಾರು ಆಸೆ-ದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ, ದೃಢವಾದ ಜ್ಞಾನವೂ ಧೈರ್ಯವೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಘಟೇ ಭಿನ್ನೇ ಘಟಾಕಾಶ ಆಕಾಶೇ ಲೀಯತೇ ಯಥಾ। ದೇಹಾಭಾವೇ ತಥಾ ಯೋಗೀ ಸ್ವರೂಪೇ ಪರಮಾತ್ಮನಿ

ಹಡಗಿನ ಹೂಳು ಒಡೆದಾಗ ಅದರೊಳಗಿನ ಆಕಾಶವು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುವಂತೆ, ದೇಹ ಇಲ್ಲದಾಗ ಯೋಗಿಯು ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಉಕ್ತೇಯಂ ಕರ್ಮಯುಕ್ತಾನಾಂ ಮತಿರ್ಯಾನ್ತೇಽಪಿ ಸಾ ಗತಿಃ। ನ ಚೋಕ್ತಾ ಯೋಗಯುಕ್ತಾನಾಂ ಮತಿರ್ಯಾನ್ತೇಽಪಿ ಸಾ ಗತಿಃ

ಈ ಉಪದೇಶವು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಿಗೆ; ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ ಅದು ಅವರ ಮಾರ್ಗವೇ. ಆದರೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರಿಗೆ ಇದು ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ; ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ ಅದು ಅವರ ಮಾರ್ಗವೇ.

ಯಾ ಗತಿಃ ಕರ್ಮಯುಕ್ತಾನಾಂ ಸಾ ಚ ವಾಗಿನ್ದ್ರಿಯಾದ್ವದೇತ್। ಯೋಗಿನಾಂ ಯಾ ಗತಿಃ ಕ್ವಾಪಿ ಹ್ಯಕಥ್ಯಾ ಭವತೋರ್ಜಿತಾ

ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮಾತು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಯೋಗಿಗಳ ಮಾರ್ಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹೇಳಲಾಗದದು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತ್ವಮುಂ ಮಾರ್ಗಂ ಯೋಗಿನಾಂ ನೈವ ಕಲ್ಪಿತಮ್। ವಿಕಲ್ಪವರ್ಜನಂ ತೇಷಾಂ ಸ್ವಯಂ ಸಿದ್ಧಿಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ

ಈ ಯೋಗಿಗಳ ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಪಿತವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು, ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತೀರ್ಥೇ ವಾನ್ತ್ಯಜಗೇಹೇ ವಾ ಯತ್ರ ಕುತ್ರ ಮೃತೋಽಪಿ ವಾ। ನ ಯೋಗೀ ಪಶ್ಯತೇ ಗರ್ಭಂ ಪರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಲೀಯತೇ

ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಾದರೂ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಾದರೂ, ಎಲ್ಲೆಂದೇ ಸಾಯಿದರೂ, ಯೋಗಿಗೆ ಪುನಃ ಗರ್ಭದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಹಜಮಜಮಚಿನ್ತ್ಯಂ ಯಸ್ತು ಪಶ್ಯೇತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಘಟತಿ ಯದಿ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಲಿಪ್ಯತೇ ನೈವ ದೋಷೈಃ। ಸಕೃದಪಿ ತದಭಾವಾತ್ಕರ್ಮ ಕಿಂಚಿನ್ನಕುರ್ಯಾತ್ ತದಪಿ ನ ಚ ವಿಬದ್ಧಃ ಸಂಯಮೀ ವಾ ತಪಸ್ವೀ

ಯಾರು ಸಹಜವಾದ, ಜನಿಸದ, ಊಹೆಗೆ ಮೀರಿದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ನಡೆದು ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೂ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ, ತ್ಯಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ವಿಯೂ ಅಲ್ಲ.

ನಿರಾಮಯಂ ನಿಷ್ಪ್ರತಿಮಂ ನಿರಾಕೃತಿಂ ನಿರಾಶ್ರಯಂ ನಿರ್ವಪುಷಂ ನಿರಾಶಿಷಮ್। ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವನಿರ್ಮೋಹಮಲುಪ್ತಶಕ್ತಿಕಂ ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಯಾರು ರೋಗರಹಿತ, ಸಮಾನರಿಲ್ಲದ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ, ಆಶೆಗಳಿಲ್ಲದ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಗೂ ಮೋಹಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ, ಶಕ್ತಿಯು ಎಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗದಂತಹ ಶಾಶ್ವತ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವೇದೋ ನ ದೀಕ್ಷಾ ನ ಚ ಮುಣ್ಡನಕ್ರಿಯಾ ಗುರುರ್ನ ಶಿಷ್ಯೋ ನ ಚ ಯನ್ತ್ರಸಮ್ಪದಃ। ಮುದ್ರಾದಿಕಂ ಚಾಪಿ ನ ಯತ್ರ ಭಾಸತೇ ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಇಲ್ಲಿ ವೇದವೂ ಇಲ್ಲ, ದೀಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ತಲೆ ಮುಂಡಿಸುವ ವಿಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಗುರು ಅಥವಾ ಶಿಷ್ಯನೂ ಇಲ್ಲ, ಯಂತ್ರಗಳ ಸಾಧನೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಮುದ್ರೆ ಮುಂತಾದವುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಶಾಮ್ಭವಂ ಶಾಕ್ತಿಕಮಾನವಂ ನ ವಾ ಪಿಣ್ಡಂ ಚ ರೂಪಂ ಚ ಪದಾದಿಕಂ ನ ವಾ। ಆರಮ್ಭನಿಷ್ಪತ್ತಿಘಟಾದಿಕಂ ಚ ನೋ ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಅಲ್ಲಿ ಶೈವ, ಶಾಕ್ತ, ಮಾನವ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ, ರೂಪವೂ ಇಲ್ಲ, ಪದ ಮುಂತಾದ ಹಂತಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಆರಂಭ, ಪೂರ್ಣತೆ, ಪಾತ್ರ ಮುಂತಾದವುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಾತ್ಸಚರಾಚರಂ ಜಗ- ದುತ್ಪದ್ಯತೇ ತಿಷ್ಠತಿ ಲೀಯತೇಽಪಿ ವಾ। ಪಯೋವಿಕಾರಾದಿವ ಫೇನಬುದ್ಬುದಾ- ಸ್ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಯಾವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಹುಟ್ಟಿ, ಉಳಿದು, ಲಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹೀಗೆ ನೀರಿನ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಬರುವ ನುರಿತ ಮತ್ತು ಬುದ್ಬುದಗಳಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನಾಸಾನಿರೋಧೋ ನ ಚ ದೃಷ್ಟಿರಾಸನಂ ಬೋಧೋಽಪ್ಯಬೋಧೋಽಪಿ ನ ಯತ್ರ ಭಾಸತೇ। ನಾಡೀಪ್ರಚಾರೋಽಪಿ ನ ಯತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿ- ತ್ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಅಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಇಲ್ಲ, ದೃಷ್ಟಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಆಸನವೂ ಇಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ನಾಡಿಗಳ ಚಲನವಲನವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನಾನಾತ್ವಮೇಕತ್ವಮುಭತ್ವಮನ್ಯತಾ ಅಣುತ್ವದೀರ್ಘತ್ವಮಹತ್ತ್ವಶೂನ್ಯತಾ। ಮಾನತ್ವಮೇಯತ್ವಸಮತ್ವವರ್ಜಿತಂ ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ಏಕತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ಎರಡೂ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆತನವೂ ಇಲ್ಲ, ಸಣ್ಣತನ, ಉದ್ದ, ಮಹತ್ವ, ಖಾಲಿತನವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಳತೆ, ಅಳೆಯುವದು, ಸಮತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸುಸಂಯಮೀ ವಾ ಯದಿ ವಾ ನ ಸಂಯಮೀ ಸುಸಂಗ್ರಹೀ ವಾ ಯದಿ ವಾ ನ ಸಂಗ್ರಹೀ। ನಿಷ್ಕರ್ಮಕೋ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಸಕರ್ಮಕ- ಸ್ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಯಾರು ತುಂಬ ನಿಯಮಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ನಿಯಮವಿಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಕರ್ಮವಿರುವವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮನೋ ನ ಬುದ್ಧಿರ್ನ ಶರೀರಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ತನ್ಮಾತ್ರಭೂತಾನಿ ನ ಭೂತಪಞ್ಚಕಮ್। ಅಹಂಕೃತಿಶ್ಚಾಪಿ ವಿಯತ್ಸ್ವರೂಪಕಂ ತಮೀಶಮಾತ್ಮಾನಮುಪೈತಿ ಶಾಶ್ವತಮ್

ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸೂ ಇಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಐದು ಭೂತಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಅಹಂಕಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ವಿಧೌ ನಿರೋಧೇ ಪರಮಾತ್ಮತಾಂ ಗತೇ ನ ಯೋಗಿನಶ್ಚೇತಸಿ ಭೇದವರ್ಜಿತೇ। ಶೌಚಂ ನ ವಾಶೌಚಮಲಿಙ್ಗಭಾವನಾ ಸರ್ವಂ ವಿಧೇಯಂ ಯದಿ ವಾ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ

ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಯೋಗಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಭೇದವಿಲ್ಲದಾಗ, ಶುದ್ಧಿ-ಅಶುದ್ಧಿ, ಗುರುತುಗಳ ಭಾವನೆ, ಎಲ್ಲವೂ ವಿಧಿಸುವದಾಗಲಿ, ನಿಷೇಧಿಸುವದಾಗಲಿ ಒಂದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಮನೋ ವಚೋ ಯತ್ರ ನ ಶಕ್ತಮೀರಿತುಂ ನೂನಂ ಕಥಂ ತತ್ರ ಗುರೂಪದೇಶತಾ। ಇಮಾಂ ಕಥಾಮುಕ್ತವತೋ ಗುರೋಸ್ತ- ದ್ಯುಕ್ತಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಂ ಹಿ ಸಮಂ ಪ್ರಕಾಶತೇ

ಯಾವಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಗುರುನ ಉಪದೇಶ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆದರೂ, ಗುರು ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಅದರ ತತ್ತ್ವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಇದರಿಂದ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಗುಣವಿಗುಣವಿಭಾಗೋ ವರ್ತತೇ ನೈವ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ರತಿವಿರತಿವಿಹೀನಂ ನಿರ್ಮಲಂ ನಿಷ್ಪ್ರಪಞ್ಚಮ್। ಗುಣವಿಗುಣವಿಹೀನಂ ವ್ಯಾಪಕಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಕಥಮಹಮಿಹ ವನ್ದೇ ವ್ಯೋಮರೂಪಂ ಶಿವಂ ವೈ

ಇಲ್ಲಿ ಗುಣ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳ ವಿಭಾಗವೂ ಇಲ್ಲ, ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಆಸಕ್ತಿ-ವಿರಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ವ್ಯವಹಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಗುಣ-ದೋಷಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ವಿಶ್ವರೂಪನಾಗಿ, ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಲಿ?

ಶ್ವೇತಾದಿವರ್ಣರಹಿತೋ ನಿಯತಂ ಶಿವಶ್ಚ ಕಾರ್ಯಂ ಹಿ ಕಾರಣಮಿದಂ ಹಿ ಪರಂ ಶಿವಶ್ಚ। ಏವಂ ವಿಕಲ್ಪರಹಿತೋಽಹಮಲಂ ಶಿವಶ್ಚ ಸ್ವಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ ಸುಮಿತ್ರ ಕಥಂ ನಮಾಮಿ

ಬಿಳಿ ಮುಂತಾದ ಬಣ್ಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸದಾ ಶಿವನೇ, ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಫಲವೂ ಪರಮ ಶಿವನೇ. ಹೀಗೆ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ, ನಾನು ಶುದ್ಧ ಶಿವನೇ, ಸಖೇ ಸುಮಿತ್ರೆ, ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಲಿ?