ಅವಧೂತಗೀತಾ

ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನ ಎಂಬ ನೂಲು ಇಲ್ಲ, ತೃಪ್ತಿಯ ಸುಖವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಬಂಧನ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಸಂಸಾರದ ಧೂಳಿಯಿಂದ ನನಗೆ ಯಾವುದೂ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖದ ಅಂಧಕಾರದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ. ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಗುಣದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಯಾವುದೇ ನಿಯಮವು ನನಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖದ ಜೊತೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮನಸ್ಸೂ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ. ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಅಚಲತೆ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ, ಕಲ್ಪಿತ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಕನಸು ಅಥವಾ ಜಾಗ್ರತೆಯ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಶುಭ-ಅಶುಭವೂ ಇಲ್ಲ. ಸತ್ವ ಅಥವಾ ಅಸತ್ವದ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಚಲಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅಚಲತೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಇದು ತಿಳಿದಿರುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ತಿಳಿಯುವವನೂ ಅಲ್ಲ, ಕಾರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಬಹುದಾದುದೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಮಾತಿನ ಪಾರಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ನಾನು ನಿಜವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಪರಮಾರ್ಥವು ವಿಭಜನೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅವಿಭಜನೆಯೂ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಒಳಗಲ್ಲ, ಹೊರಗಲ್ಲ—ಹಾಗಾದರೆ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಬಹುದು? ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದ್ದದ್ದು, ಅಲಿಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಏನೂ ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಾನು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ, ಕಾಮಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ, ವಿಧಿಯಂತಹ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ, ಸಂಸಾರದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತನು. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಮೂರು ಕಾಲಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಪರಮ ಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಪರಮಾರ್ಥ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ-ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಎಂಬ ವಿಭೇದ ಇಲ್ಲ; ಅಗಲ-ಇಳಿವ ಎಂಬ ವಿಭೇದ ಇಲ್ಲ; ಕೋನ-ವೃತ್ತ ಎಂಬ ವಿಭೇದ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಮಗ—ಇವುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ನನಗೆ ಸೇರಿದವಲ್ಲ; ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಸತ್ತವರು—ಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಯಾವುದೂ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ. ಪರಮಾರ್ಥವು ಅಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಶುದ್ಧ, ಪರಮ ಶುದ್ಧ, ಅಚಿಂತ್ಯ, ಅನಂತ ರೂಪ; ದೋಷರಹಿತ, ಪರಮ ದೋಷರಹಿತ, ಅಚಿಂತ್ಯ, ಅನಂತ ರೂಪ; ಅವಿಭಕ್ತ, ಪರಮ ಅವಿಭಕ್ತ, ಅಚಿಂತ್ಯ, ಅನಂತ ರೂಪ—ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಲೋಕಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಪರಮಾರ್ಥವು ಏಕ, ಶುದ್ಧ, ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯರಹಿತವಾದಾಗ, ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಿಷೇಧದ ಪಾರಾಗಿರುವ ಶುದ್ಧವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಉಳಿದಿರುವದಕ್ಕಿಂತ ಪಾರಾಗಿರುವ ಶುದ್ಧವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಮೀರುವ ಶುದ್ಧವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಾನು ಸದಾ ಕ್ರಿಯಾಕರ್ಮವನ್ನು ಮೀರುವ ಪರಮ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಅಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಅಸಕ್ತಿಯ ಅಭಾವವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ; ದೇಹವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸದಾ ಆನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪ್ರಪಂಚವು ನನ್ನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಲ್ಲ; ವಕ್ರತೆ ಮತ್ತು ದಂಭದ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ನನ್ನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಲ್ಲ; ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯದ ವಿಭಜನೆಯೂ ನನ್ನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಹಗಲು-ಸಂಜೆ ಎಂಬ ಕಾಲದ ವಿಭಜನೆ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಅಭಾವವೂ ಇಲ್ಲ, ಕಿವುಡಿತನ ಅಥವಾ ಮೂಕತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳ ವಿಭೇದಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಶುದ್ಧ-ಅಶುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಚನಾತೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಾನು ಗುರು ಅಥವಾ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲ, ನಿಜವಾಗಿ ಅಚಲನು; ನಾನು ಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಾವವನ್ನೂ ಮೀರಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಅಚಲನು; ಚಿತ್ತ, ಎಲ್ಲ ವಿಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯುಳ್ಳವನು, ನಿಜವಾಗಿ ಅಚಲನು. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಈ ಅರಣ್ಯಸಮಾನ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಈ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಿದ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಸದಾ ಒಂದೇ ಸ್ಥಿತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಅಚಲವಾಗಿ, ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಚೇತನ-ಅಚೇತನವಿಲ್ಲದೆ; ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಬೀಜ-ಅಬೀಜವಿಲ್ಲದೆ; ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಬಂಧನ-ಮೋಕ್ಷವಿಲ್ಲದೆ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ; ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಸಂಸಾರವಿಲ್ಲದೆ; ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಲಯವಿಲ್ಲದೆ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಿನಗೆ ಹೆಸರು-ರೂಪದ ಅಲ್ಪವಾದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ನಿನಗೆ ವಿಭಜಿತ ಅಥವಾ ಅವಿಭಜಿತ ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲ. ಓ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಮನಸ್ಸೇ, ನೀನು ಯಾಕೆ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತೀಯ? ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನೀನು ಯಾಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮರಣವಿಲ್ಲ; ಯಾಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ಜನನದ ದುಃಖವಿಲ್ಲ; ಯಾಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನೀನು ಯಾಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ನಿಜವಾದ ರೂಪವಿಲ್ಲ; deformity ಇಲ್ಲ; ವಯಸ್ಸುಗಳಿಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನೀನು ಯಾಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ವಯಸ್ಸುಗಳಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸುಗಳಿಲ್ಲ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿನಗಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ನೀನು ಯಾಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯ? ನಿನಗೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ; ಲೋಭ ಇಲ್ಲ; ಮೋಹ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಿನಗೆ ಏನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಯಸಬಹುದು? ಪತ್ನಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಯಸಬಹುದು? ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಯಸಬಹುದು? ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಿನಗಾಗಲಿ ನನಗಾಗಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಜನನವಿಲ್ಲ; ಈ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಮನಸ್ಸು ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಿನಗಾಗಲಿ ನನಗಾಗಲಿ ವಿಭಜನೆ ಅಥವಾ ಅವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಿನಗೆ ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲ, ರಾಗವಿಲ್ಲ, ಕಾಮವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾತಾ ಇಲ್ಲ, ಲಯವಿಲ್ಲ; ಧ್ಯಾನವಿಲ್ಲ, ಹೊರಗಿನ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ; ಧ್ಯೇಯವಿಲ್ಲ, ವಿಷಯವಿಲ್ಲ, ಕಾಲವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಅವಶ್ಯಕವಾದುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಇಲ್ಲ, ನಾನೂ ಇಲ್ಲ, ಮಹತ್ತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರೂ ಇಲ್ಲ. ಪರಮಾರ್ಥವೇ ಸಹಜ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ. ನಾನು ಜ್ಞಾನಾಮೃತ, ಏಕ ರುಚಿಯುಳ್ಳವನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಸುಖಸ್ವರೂಪವೇ ಹೇಗೆ? ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹೇಗೆ? ಪರಮ ‘ನಾನು’ ಎಂಬುದು ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪವಾದಾಗ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಸ್ವರೂಪ ಹೇಗೆ? ಜ್ಞಾನವು ಅಗ್ನಿ-ವಾಯುವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದೆಂದು ತಿಳಿ; ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವು ಭೂಮಿ-ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದೆಂದು ತಿಳಿ; ಜ್ಞಾನವು ಬರುವಿಕೆಯೂ ಹೋಗುವಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದೆಂದು ತಿಳಿ; ಜ್ಞಾನವು ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ನಾನು ಶೂನ್ಯರೂಪನಲ್ಲ, ಅಶೂನ್ಯರೂಪನಲ್ಲ; ಶುದ್ಧರೂಪವಲ್ಲ, ಅಶುದ್ಧರೂಪವಲ್ಲ; ರೂಪವೂ ಅಲ್ಲ, ಅರೂಪವೂ ಅಲ್ಲ—ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಪರಮಾರ್ಥ. ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಸನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸು. ಸನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಸನ್ಯಾಸದ ವಿಷವೇ ಶುದ್ಧ, ಅಮೃತ, ಸಹಜ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ. ಇಂತೆಯೇ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ವಿದಾಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಹೂವು-ಇಲೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಧ್ಯಾನ, ಮಂತ್ರ, ಅಥವಾ ಶಿವಪೂಜೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಬಂಧನ-ಮೋಕ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು, ಶುದ್ಧ-ಅಶುದ್ಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು, ಯೋಗದ ಸಂಯೋಗ-ವಿಯೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಮುಕ್ತನು, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕನು. ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಸುಳ್ಳಾಗಿಯೂ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ದ್ವಂದ್ವ ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಉದಯವಾಗಿಲ್ಲ—ನಾನು ನನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಂಡು, ದುಃಖರಹಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಬಣ್ಣವಿರುವದೂ ಇಲ್ಲ, ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದೂ ಇಲ್ಲ; ಒಳಗಲ್ಲ, ಹೊರಗಲ್ಲ; ಒಳಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಭಜಿತವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ನಾನು ನನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಂಡು, ದುಃಖರಹಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವೂ ನನಗೆ ಉದಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ನಾನು ನನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಂಡು, ದುಃಖರಹಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.