અવધૂતગીતા

અહમેવ પરં યસ્માત્સારાત્સારતરં શિવમ્। ગમાગમવિનિર્મુક્તં નિર્વિકલ્પં નિરાકુલમ્

હું જ પરમ છું, બધાના સારથી પણ વધુ સાર, શિવ છું—આવવું-જવુંથી મુક્ત, ભેદ વગર, અશાંત નથી.

સર્વાવયવનિર્મુક્તં તથાહં ત્રિદશાર્ચિતમ્। સંપૂર્ણત્વાન્ન ગૃહ્ણામિ વિભાગં ત્રિદશાદિકમ્

બધા અંગો થી મુક્ત, એ રીતે હું પણ દેવો દ્વારા પૂજિત છું; પૂર્ણ હોવાથી હું દેવોમાં પણ વિભાજન સ્વીકારતો નથી.

પ્રમાદેન ન સન્દેહઃ કિં કરિષ્યામિ વૃત્તિમાન્। ઉત્પદ્યન્તે વિલીયન્તે બુદ્બુદાશ્ચ યથા જલે

અવ્યવસ્થાથી કોઈ સંશય નથી—હું પ્રવૃત્તિ કરું તો શું? પાણીમાં બબ્બલાં ઊભાં થાય છે અને વિલીન થાય છે.

મહદાદીનિ ભૂતાનિ સમાપ્યૈવં સદૈવ હિ। મૃદુદ્રવ્યેષુ તીક્ષ્ણેષુ ગુડેષુ કટુકેષુ ચ

મહાનથી શરૂ થતા તત્વો હંમેશા આવી રીતે એકમાં મળી જાય છે; નરમ, પ્રવાહી, તીક્ષ્ણ, ગળા અને કડવા પદાર્થોમાં.

કટુત્વં ચૈવ શૈત્યત્વં મૃદુત્વં ચ યથા જલે। પ્રકૃતિઃ પુરુષસ્તદ્વદભિન્નં પ્રતિભાતિ મે

કડવાશ, ઠંડક, નરમાશ—પાણીમાં જે રીતે હોય છે; એ જ રીતે પ્રકૃતિ અને પુરુષ મને અવિભાજ્ય લાગે છે.

સર્વાખ્યારહિતં યદ્યત્સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતરં પરમ્। મનોબુદ્ધીન્દ્રિયાતીતમકલઙ્કં જગત્પતિમ્

જે બધાં નામોથી મુક્ત છે, અત્યંત સૂક્ષ્મ છે, પરમ છે, મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયોથી પર છે, નિર્મળ છે, જગતના સ્વામી છે.

ઈદૃશં સહજં યત્ર અહં તત્ર કથં ભવેત્। ત્વમેવ હિ કથં તત્ર કથં તત્ર ચરાચરમ્

જે સ્થળે આવું સ્વાભાવિકપણું છે, ત્યાં હું કેવી રીતે હોઈ શકું? તું કેવી રીતે હોઈ શકે? ચળતાં અને અચળ કેવી રીતે હોઈ શકે?

ગગનોપમં તુ યત્પ્રોક્તં તદેવ ગગનોપમમ્। ચૈતન્યં દોષહીનં ચ સર્વજ્ઞં પૂર્ણમેવ ચ

જેને આકાશ જેવું કહેવામાં આવ્યું છે, એ ખરેખર આકાશ જેવું છે; ચૈતન્ય છે, દોષથી મુક્ત છે, સર્વજ્ઞ છે, અને સાચે જ પૂર્ણ છે.

પૃથિવ્યાં ચરિતં નૈવ મારુતેન ચ વાહિતમ્। વરિણા પિહિતં નૈવ તેજોમધ્યે વ્યવસ્થિતમ્

એ પૃથ્વી પર ચાલવામાં આવતું નથી, પવનથી વહેવામાં આવતું નથી, પાણીથી ઢંકવામાં આવતું નથી, અગ્નિમાં સ્થિત નથી.

આકાશં તેન સંવ્યાપ્તં ન તદ્વ્યાપ્તં ચ કેનચિત્। સ બાહ્યાભ્યન્તરં તિષ્ઠત્યવચ્છિન્નં નિરન્તરમ્

આકાશમાં તે વ્યાપી ગયું છે, પણ તેને કોઈthing વ્યાપી શકતું નથી; તે અંદર અને બહાર બંને રહે છે, અને ક્યારેય બંધાયેલી નથી, સતત છે.

સૂક્ષ્મત્વાત્તદદૃશ્યત્વાન્નિર્ગુણત્વાચ્ચ યોગિભિઃ। આલમ્બનાદિ યત્પ્રોક્તં ક્રમાદાલમ્બનં ભવેત્

તે સૂક્ષ્મ છે, દેખાતું નથી અને ગુણથી રહિત છે, તેથી યોગીઓએ તેને આધાર તરીકે કહ્યું છે; ધીમે ધીમે એ આધાર જ આધાર બની જાય છે.

સતતાઽભ્યાસયુક્તસ્તુ નિરાલમ્બો યદા ભવેત્। તલ્લયાલ્લીયતે નાન્તર્ગુણદોષવિવર્જિતઃ

સતત અભ્યાસથી જ્યારે કોઈ આધાર વગર થઈ જાય છે, ત્યારે તેમાં લીન થઈને, અંદરના બધા ગુણ અને દોષોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

વિષવિશ્વસ્ય રૌદ્રસ્ય મોહમૂર્ચ્છાપ્રદસ્ય ચ। એકમેવ વિનાશાય હ્યમોઘં સહજામૃતમ્

વિશ્વનું ઝેર, જે ઉગ્ર છે અને ભ્રમની બેહોશી આપે છે, તેના નાશ માટે એક જ નિષ્ફળતા રહિત, સ્વભાવિક અમૃત છે.

ભાવગમ્યં નિરાકારં સાકારં દૃષ્ટિગોચરમ્। ભાવાભાવવિનિર્મુક્તમન્તરાલં તદુચ્યતે

જે અનુભવથી જાણાય છે, જે આકાર વગર છે પણ આકારમાં દેખાય છે, જે ભવ અને અભવથી પર છે—તેને મધ્યસ્થ અવસ્થા કહેવામાં આવે છે.

બાહ્યભાવં ભવેદ્વિશ્વમન્તઃ પ્રકૃતિરુચ્યતે। અન્તરાદન્તરં જ્ઞેયં નારિકેલફલામ્બુવત્

બાહ્ય ભવ એટલે વિશ્વ, અંદરનું પ્રકૃતિ કહેવાય છે; અંદર અને વધુ અંદરની વચ્ચે જે છે, તે જાણવું જોઈએ, જેમ કે નાળિયેરના ફળમાં પાણી.

ભ્રાન્તિજ્ઞાનં સ્થિતં બાહ્યં સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ મધ્યગમ્। મધ્યાન્મધ્યતરં જ્ઞેયં નારિકેલફલામ્બુવત્

ભ્રાંતિથી મળેલું જ્ઞાન બાહ્ય છે, સાચું જ્ઞાન મધ્યમાં છે; મધ્યથી પણ વધુ સૂક્ષ્મ જે છે, તે જાણવું જોઈએ, જેમ કે નાળિયેરના ફળમાં પાણી.

પૌર્ણમાસ્યાં યથા ચન્દ્ર એક એવાતિનિર્મલઃ। તેન તત્સદૃશં પશ્યેદ્દ્વિધાદૃષ્ટિર્વિપર્યયઃ

પૌર્ણિમાની રાતે એક જ શુદ્ધ ચાંદ્ર છે, એ જ રીતે, એ એકને જ જોવું જોઈએ; બે તરીકે જોવું એ ભ્રાંતિ છે.

અનેનૈવ પ્રકારેણ બુદ્ધિભેદો ન સર્વગઃ। દાતા ચ ધીરતામેતિ ગીયતે નામકોટિભિઃ

આ રીતે, બુદ્ધિમાં ભેદ બધાને લાગુ પડતો નથી; દાતા સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે, અને એ અસંખ્ય નામોમાં ગવાય છે.

ગુરુપ્રજ્ઞાપ્રસાદેન મૂર્ખો વા યદિ પણ્ડિતઃ। યસ્તુ સંબુધ્યતે તત્ત્વં વિરક્તો ભવસાગરાત્

ગુરુની જ્ઞાનકૃપાથી, મૂર્ખ હોય કે પંડિત, જે સત્યને જાણે છે, તે ભવસાગરથી વિરક્ત થઈ જાય છે.

રાગદ્વેષવિનિર્મુક્તઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ। દૃઢબોધશ્ચ ધીરશ્ચ સ ગચ્છેત્પરમં પદમ્

રાગ-દ્વેષથી મુક્ત, સર્વ જીવના હિતમાં રત, દૃઢ જ્ઞાન અને સ્થિરતા ધરાવતો, એવો વ્યક્તિ પરમ પદને પામે છે.

ઘટે ભિન્ને ઘટાકાશ આકાશે લીયતે યથા। દેહાભાવે તથા યોગી સ્વરૂપે પરમાત્મનિ

જેમ ઘડું તૂટી જાય ત્યારે ઘડાના અંદરના આકાશે આકાશમાં લીન થઈ જાય છે, એ જ રીતે, દેહના અભાવે યોગી પોતાના સ્વરૂપ, પરમાત્મામાં લીન થઈ જાય છે.

ઉક્તેયં કર્મયુક્તાનાં મતિર્યાન્તેઽપિ સા ગતિઃ। ન ચોક્તા યોગયુક્તાનાં મતિર્યાન્તેઽપિ સા ગતિઃ

આ ઉપદેશ કર્મમાં જોડાયેલા લોકો માટે છે; તેમનો મત અંતે આવે તો એ જ તેમનો માર્ગ છે. પણ યોગમાં સ્થિત લોકો માટે નથી; તેમનો મત અંતે આવે તો એ જ તેમનો માર્ગ છે.

યા ગતિઃ કર્મયુક્તાનાં સા ચ વાગિન્દ્રિયાદ્વદેત્। યોગિનાં યા ગતિઃ ક્વાપિ હ્યકથ્યા ભવતોર્જિતા

કર્મમાં જોડાયેલા લોકોનો માર્ગ વાણી અને ઇન્દ્રિયથી કહેવાય છે; યોગીઓનો માર્ગ ક્યાંક હોય, પણ એ અકથ્ય છે અને તેઓએ પ્રાપ્ત કર્યો છે.

એવં જ્ઞાત્વા ત્વમું માર્ગં યોગિનાં નૈવ કલ્પિતમ્। વિકલ્પવર્જનં તેષાં સ્વયં સિદ્ધિઃ પ્રવર્તતે

આ રીતે જાણીને, યોગીઓએ કલ્પના કરેલો માર્ગ નથી, અને બધા વિચારો છોડી દેતાં, તેમનો સિદ્ધાંત પોતે જ પ્રગટે છે.

તીર્થે વાન્ત્યજગેહે વા યત્ર કુત્ર મૃતોઽપિ વા। ન યોગી પશ્યતે ગર્ભં પરે બ્રહ્મણિ લીયતે

તીર્થમાં, અછૂતના ઘરમાં, કે ક્યાંય મરી જાય, યોગી ફરી ગર્ભમાં નથી આવતો, પણ પરમ બ્રહ્મમાં લીન થઈ જાય છે.

સહજમજમચિન્ત્યં યસ્તુ પશ્યેત્સ્વરૂપં ઘટતિ યદિ યથેષ્ટં લિપ્યતે નૈવ દોષૈઃ। સકૃદપિ તદભાવાત્કર્મ કિંચિન્નકુર્યાત્ તદપિ ન ચ વિબદ્ધઃ સંયમી વા તપસ્વી

જે પોતાનું સહજ, અજન્મા, અચિંત્ય સ્વરૂપ જોઈ શકે છે, તે ઇચ્છા મુજબ કરે છે, પણ દોષથી લિપ્ત નથી; જો કંઈ કરે નહીં, તો અહંકારના અભાવે, તે બંધાયેલો નથી, સંયમી કે તપસ્વી પણ નથી.

નિરામયં નિષ્પ્રતિમં નિરાકૃતિં નિરાશ્રયં નિર્વપુષં નિરાશિષમ્। નિર્દ્વન્દ્વનિર્મોહમલુપ્તશક્તિકં તમીશમાત્માનમુપૈતિ શાશ્વતમ્

રોગથી મુક્ત, સમાન ન હોય, આકાર વગર, આધાર વગર, દેહ વગર, ઇચ્છા વગર, દ્વંદ્વ અને ભ્રમથી પર, અવિરત શક્તિ ધરાવતો—એવો આત્મા, એ શાશ્વત ઈશ્વરને પામે છે.

વેદો ન દીક્ષા ન ચ મુણ્ડનક્રિયા ગુરુર્ન શિષ્યો ન ચ યન્ત્રસમ્પદઃ। મુદ્રાદિકં ચાપિ ન યત્ર ભાસતે તમીશમાત્માનમુપૈતિ શાશ્વતમ્

જે સ્થળે ન વેદ છે, ન દીક્ષા છે, ન માથું મુંડાવવાની રીત છે, ન ગુરુ છે, ન શિષ્ય છે, ન યંત્રની સિદ્ધિ છે, અને ન મુદ્રા જેવી કોઈ વસ્તુ છે—ત્યાં શાશ્વત, ભગવાન સ્વરૂપ આત્માને પ્રાપ્ત થાય છે.

ન શામ્ભવં શાક્તિકમાનવં ન વા પિણ્ડં ચ રૂપં ચ પદાદિકં ન વા। આરમ્ભનિષ્પત્તિઘટાદિકં ચ નો તમીશમાત્માનમુપૈતિ શાશ્વતમ્

જે સ્થળે ન શૈવ, ન શક્ત, ન માનવ માર્ગ છે, ન શરીર છે, ન રૂપ છે, ન પગલાં જેવા ક્રમ છે, ન શરૂઆત, પૂર્ણતા કે પાત્ર છે—ત્યાં શાશ્વત, ભગવાન સ્વરૂપ આત્માને પ્રાપ્ત થાય છે.