અવધૂતગીતા

યદિ નામ ન મુક્તોઽસિ ન બદ્ધોઽસિ કદાચન। સાકારં ચ નિરાકારમાત્માનં મન્યસે કથમ્

જો તું મુક્ત નથી, તો પણ ક્યારેય બંધાયેલો નથી; આત્માને સાકાર કે નિરાકાર કેવી રીતે માની શકાય?

જાનામિ તે પરં રૂપં પ્રત્યક્ષં ગગનોપમમ્। યથા પરં હિ રૂપં યન્મરીચિજલસન્નિભમ્

હું તારો પરમ રૂપ સીધો જાણું છું, આકાશ જેવું; જેમ પરમ રૂપ પાણીમાં મરીચિકા જેવું છે.

ન ગુરુર્નોપદેશશ્ચ ન ચોપાધિર્ન મે ક્રિયા। વિદેહં ગગનં વિદ્ધિ વિશુદ્ધોઽહં સ્વભાવતઃ

મારે માટે ગુરુ નથી, ઉપદેશ નથી, કોઈ મર્યાદા નથી, અને કોઈ ક્રિયા નથી; હું સ્વભાવથી શુદ્ધ છું, શરીર વગર, આકાશ જેવો.

વિશુદ્ધોઽસ્ય શરીરોઽસિ ન તે ચિત્તં પરાત્પરમ્। અહં ચાત્મા પરં તત્ત્વમિતિ વક્તું ન લજ્જસે

તમે કહો છો કે તમારું શરીર શુદ્ધ છે, તમારો મન સર્વોચ્ચ છે, અને તમે પોતે પરમ આત્મા છો—પણ એ વાત બોલવામાં તમને શરમ નથી.

કથં રોદિષિ રે ચિત્ત હ્યાત્મૈવાત્માત્મના ભવ। પિબ વત્સ કલાતીતમદ્વૈતં પરમામૃતમ્

મન, તું કેમ રડે છે? આત્મામાં આત્માથી આત્મા બની જા. વત્સ, અદ્વૈતનું કાળથી પર અમૃત પી.

નૈવ બોધો ન ચાબોધો ન બોધાબોધ એવ ચ। યસ્યેદૃશઃ સદા બોધઃ સ બોધો નાન્યથા ભવેત્

અહીં જ્ઞાન નથી, અજ્ઞાન પણ નથી, અને બંને સાથે પણ નથી. જેનું ચેતન એવું છે, એ ચેતન ક્યારેય બદલાતું નથી.

જ્ઞાનં ન તર્કો ન સમાધિયોગો ન દેશકાલૌ ન ગુરૂપદેશઃ। સ્વભાવસંવિત્તરહં ચ તત્ત્વ- માકાશકલ્પં સહજં ધ્રુવં ચ

જ્ઞાન તર્ક નથી, સમાધિ નથી, સ્થાન કે સમય નથી, ગુરુની શીખ પણ નથી. હું એ તત્વ છું, જે સ્વભાવથી જાગૃત છે, આકાશ જેવું, સહજ અને અચલ છે.

ન જાતોઽહં મૃતો વાપિ ન મે કર્મ શુભાશુભમ્। વિશુદ્ધં નિર્ગુણં બ્રહ્મ બન્ધો મુક્તિઃ કથં મમ

હું neither જન્મ્યો નથી, neither મર્યો છું; મારા માટે કોઈ સારા કે ખરાબ કર્મ નથી. હું શુદ્ધ, ગુણરહિત બ્રહ્મ છું—મારા માટે બંધન કે મુક્તિ કેવી રીતે હોય?

યદિ સર્વગતો દેવઃ સ્થિરઃ પૂર્ણો નિરન્તરઃ। અન્તરં હિ ન પશ્યામિ સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ કથમ્

જો દેવ સર્વત્ર છે, સ્થિર, પૂર્ણ અને સતત છે, તો હું કોઈ અલગાવ નથી જોઈ રહ્યો—પછી અંદર કે બહાર કેવી રીતે હોય?

સ્ફુરત્યેવ જગત્કૃત્સ્નમખણ્ડિતનિરન્તરમ્। અહો માયામહામોહો દ્વૈતાદ્વૈતવિકલ્પના

આ સમગ્ર જગત અવિભાજ્ય અને સતત તેજથી ઝળકે છે. અરે, માયાની મહામોહ! દ્વૈત અને અદ્વૈત વચ્ચેની આ ગતિ.

સાકારં ચ નિરાકારં નેતિ નેતીતિ સર્વદા। ભેદાભેદવિનિર્મુક્તો વર્તતે કેવલઃ શિવઃ

રૂપ સાથે અને રૂપ વિના, હંમેશા 'આ નથી, આ નથી'—ભેદ અને અભેદથી મુક્ત, એકમાત્ર શિવ જ રહે છે.

ન તે ચ માતા ચ પિતા ચ બન્ધુઃ ન તે ચ પત્ની ન સુતશ્ચ મિત્રમ્। ન પક્ષપાતી ન વિપક્ષપાતઃ કથં હિ સંતપ્તિરિયં હિ ચિત્તે

તારા માટે કોઈ માતા, પિતા કે સંબંધ નથી; તારી પત્ની, પુત્ર કે મિત્ર પણ નથી. તું પક્ષપાતી કે વિરોધી નથી—પછી મનમાં આ વ્યથા કેમ આવે છે?

દિવા નક્તં ન તે ચિત્તં ઉદયાસ્તમયૌ ન હિ। વિદેહસ્ય શરીરત્વં કલ્પયન્તિ કથં બુધાઃ

મન, તારા માટે neither દિવસ છે, neither રાત છે, neither ઉદય છે, neither અસ્ત છે. જે શરીર રહિત છે, તેને embodiment કેવી રીતે કલ્પી શકે?

નાવિભક્તં વિભક્તં ચ ન હિ દુઃખસુખાદિ ચ। ન હિ સર્વમસર્વં ચ વિદ્ધિ ચાત્માનમવ્યયમ્

અવિભાજ્ય કે વિભાજ્ય નથી, neither દુઃખ કે સુખ છે, neither બધું કે કશું નથી—આત્માને અવિનાશી જાણ.

નાહં કર્તા ન ભોક્તા ચ ન મે કર્મ પુરાઽધુના। ન મે દેહો વિદેહો વા નિર્મમેતિ મમેતિ કિમ્

હું neither કરનાર છું, neither ભોગવનાર છું; મારા માટે neither ભૂતકાળ કે neither વર્તમાન કર્મ છે. મારા માટે neither શરીર છે, neither શરીર રહિત—પછી 'મારું' કે 'મારું નથી' શું છે?

ન મે રાગાદિકો દોષો દુઃખં દેહાદિકં ન મે। આત્માનં વિદ્ધિ મામેકં વિશાલં ગગનોપમમ્

મારે રાગ વગેરે દોષ નથી, શરીરનું દુઃખ પણ નથી. મને એકમાત્ર આત્મા, વિશાળ અને આકાશ જેવો જાણ.

સખે મનઃ કિં બહુજલ્પિતેન સખે મનઃ સર્વમિદં વિતર્ક્યમ્। યત્સારભૂતં કથિતં મયા તે ત્વમેવ તત્ત્વં ગગનોપમોઽસિ

મન, મિત્ર, વધારે બોલવાથી શું ફાયદો? મન, મિત્ર, આ બધું માત્ર વિચાર છે. જે સાર છે, મેં તને કહ્યું—તું તત્વ છે, આકાશ જેવો વિશાળ છે.

યેન કેનાપિ ભાવેન યત્ર કુત્ર મૃતા અપિ। યોગિનસ્તત્ર લીયન્તે ઘટાકાશમિવામ્બરે

કોઈ પણ રીતે, ક્યાંય પણ—even મૃત્યુ સમયે—યોગીઓ ત્યાં જ લય પામે છે, જેમ ઘડાના અંદરના આકાશ આકાશમાં ભળી જાય છે.

તીર્થે ચાન્ત્યજગેહે વા નષ્ટસ્મૃતિરપિ ત્યજન્। સમકાલે તનું મુક્તઃ કૈવલ્યવ્યાપકો ભવેત્

પવિત્ર સ્થળે કે અછૂતના ઘરમાં—even સ્મૃતિ ગુમ થઈ જાય ત્યારે—મરણ સમયે શરીર છોડનાર સર્વત્ર વ્યાપી મુક્તિ પામે છે.

ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ દ્વિપદાદિચરાચરમ્। મન્યન્તે યોગિનઃ સર્વં મરીચિજલસન્નિભમ્

ધર્મ, સંપત્તિ, કામ, મુક્તિ, તમામ જીવ—ચલતા અને અચલ—યોગીઓ બધાને મૃગમરીચિકા કે રણના પાણી જેવું માને છે.

અતીતાનાગતં કર્મ વર્તમાનં તથૈવ ચ। ન કરોમિ ન ભુઞ્જામિ ઇતિ મે નિશ્ચલા મતિઃ

ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાન કર્મ—હું એ કરતો નથી, ભોગતો પણ નથી; તેથી મારી બુદ્ધિ અડગ છે.

શૂન્યાગારે સમરસપૂત- સ્તિષ્ઠન્નેકઃ સુખમવધૂતઃ। ચરતિ હિ નગ્નસ્ત્યક્ત્વા ગર્વં વિન્દતિ કેવલમાત્મનિ સર્વમ્

ખાલી ઘર માં એકલા, સમભાવ થી શુદ્ધ થયેલા અવધૂત આનંદમાં રહે છે; તે ગર્વ છોડીને નિર્વસ્ત્ર ફરતો છે અને બધું પોતામાં જ પામે છે.

ત્રિતયતુરીયં નહિ નહિ યત્ર વિન્દતિ કેવલમાત્મનિ તત્ર। ધર્માધર્મૌ નહિ નહિ યત્ર બદ્ધો મુક્તઃ કથમિહ તત્ર

જે સ્થળે ત્રણથી પરનું ચોથું માત્ર પોતામાં જ મળે છે, ત્યાં ન તો ધર્મ છે, ન અધર્મ, ન બંધન છે, ન મુક્તિ—એવું કઈ રીતે હોઈ શકે?

વિન્દતિ વિન્દતિ નહિ નહિ મન્ત્રં છન્દોલક્ષણં નહિ નહિ તન્ત્રમ્। સમરસમગ્નો ભાવિતપૂતઃ પ્રલપિતમેતત્પરમવધૂતઃ

તે પામે છે, પામે છે—પણ મંત્ર નથી, છંદ નથી, તંત્ર નથી; સમભાવમાં લીન, ચિંતનથી શુદ્ધ, આ વાણી પરમ અવધૂતની છે.

સર્વશૂન્યમશૂન્યં ચ સત્યાસત્યં ન વિદ્યતે। સ્વભાવભાવતઃ પ્રોક્તં શાસ્ત્રસંવિત્તિપૂર્વકમ્

બધું ખાલી છે અને ખાલી નથી, સાચું અને ખોટું નથી; આ વાત વસ્તુના સ્વભાવથી, શાસ્ત્રની સમજથી કહેવામાં આવી છે.

ઇતિ પ્રથમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે પ્રથમ અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

બાલસ્ય વા વિષયભોગરતસ્ય વાપિ મૂર્ખસ્ય સેવકજનસ્ય ગૃહસ્થિતસ્ય। એતદ્ગુરોઃ કિમપિ નૈવ ન ચિન્તનીયં રત્નં કથં ત્યજતિ કોઽપ્યશુચૌ પ્રવિષ્ટમ્

બાળક હોય, વિષયભોગમાં રત હોય, મૂર્ખ હોય, સેવક હોય કે ગૃહસ્થ હોય—ગુરુની કોઈ વાત વિચારવી નથી; રત્ન ગંદા માં પડ્યું હોય તો પણ કોણ તેને ત્યજી શકે?

નૈવાત્ર કાવ્યગુણ એવ તુ ચિન્તનીયો ગ્રાહ્યઃ પરં ગુણવતા ખલુ સાર એવ। સિન્દૂરચિત્રરહિતા ભુવિ રૂપશૂન્યા પારં ન કિં નયતિ નૌરિહ ગન્તુકામાન્

અહીં કાવ્યના ગુણો વિચારવા જેવા નથી; સારા લોકો માત્ર સાર લેવું જોઈએ. રંગ-રૂપ વગરની નાવ પણ પારે જવાની ઇચ્છા રાખનારને પાર લઈ જાય છે.

પ્રયત્નેન વિના યેન નિશ્ચલેન ચલાચલમ્। ગ્રસ્તં સ્વભાવતઃ શાન્તં ચૈતન્યં ગગનોપમમ્

જે અચળ છે, એના દ્વારા જ પ્રયત્ન વગર ચળતાં અને અચળ બંને સમાઈ જાય છે; એ સ્વભાવથી શાંત છે, ચૈતન્ય છે, આકાશ જેવું છે.