અવધૂતગીતા

તત્ત્વં ત્વં ન હિ સન્દેહઃ કિં જાનામ્યથવા પુનઃ। અસંવેદ્યં સ્વસંવેદ્યમાત્માનં મન્યસે કથમ્

તુ સત્ય છે—કોઈ શંકા નથી; હવે હું બીજું શું જાણું? આત્મા જે જાણવામાં આવતો નથી, તેને તું કેવી રીતે જાણ્યે છે એમ માની શકે?

માયાઽમાયા કથં તાત છાયાઽછાયા ન વિદ્યતે। તત્ત્વમેકમિદં સર્વં વ્યોમાકારં નિરઞ્જનમ્

પ્રિય, માયા કે અમાયા કેવી રીતે હોઈ શકે? છાંયાં કે અછાંયાં નથી. આ બધું એક જ સત્ય છે, આકાશ જેવું નિરાકાર અને નિર્મલ.

આદિમધ્યાન્તમુક્તોઽહં ન બદ્ધોઽહં કદાચન। સ્વભાવનિર્મલઃ શુદ્ધ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ

હું આરંભ, મધ્ય અને અંતથી મુક્ત છું; ક્યારેય બંધાયેલો નથી. મારી સ્વભાવથી હું નિર્મલ અને શુદ્ધ છું—મારી મનમાં આ નિશ્ચય છે.

મહદાદિ જગત્સર્વં ન કિંચિત્પ્રતિભાતિ મે। બ્રહ્મૈવ કેવલં સર્વં કથં વર્ણાશ્રમસ્થિતિઃ

મહતત્વથી લઈને આખું જગત મને કંઈ જ દેખાતું નથી; સર્વત્ર માત્ર બ્રહ્મ જ છે—પછી વર્ણ કે આશ્રમ કેવી રીતે હોઈ શકે?

જાનામિ સર્વથા સર્વમહમેકો નિરન્તરમ્। નિરાલમ્બમશૂન્યં ચ શૂન્યં વ્યોમાદિપઞ્ચકમ્

હું જાણું છું કે દરેક રીતે, સતત, હું જ સર્વ છું; આધાર વગર, શૂન્ય નથી, અને છતાં આકાશ તથા અન્ય પાંચ શૂન્યરૂપ છું.

ન ષણ્ઢો ન પુમાન્ન સ્ત્રી ન બોધો નૈવ કલ્પના। સાનન્દો વા નિરાનન્દમાત્માનં મન્યસે કથમ્

હું ન તો નપુંસક, ન પુરુષ, ન સ્ત્રી છું; ન જ્ઞાન, ન કલ્પના છું. આત્માને આનંદમય કે નિરાનંદમય કેવી રીતે માની શકાય?

ષડઙ્ગયોગાન્ન તુ નૈવ શુદ્ધં મનોવિનાશાન્ન તુ નૈવ શુદ્ધમ્। ગુરૂપદેશાન્ન તુ નૈવ શુદ્ધં સ્વયં ચ તત્ત્વં સ્વયમેવ બુદ્ધમ્

છહ અંગવાળા યોગથી શુદ્ધિ નથી, મનના નાશથી પણ શુદ્ધિ નથી; ગુરુના ઉપદેશથી પણ શુદ્ધિ નથી—સત્ય તો પોતે જ, પોતે જ જાણાય છે.

ન હિ પઞ્ચાત્મકો દેહો વિદેહો વર્તતે ન હિ। આત્મૈવ કેવલં સર્વં તુરીયં ચ ત્રયં કથમ્

શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું નથી, અને એ તત્વો વગર પણ નથી; માત્ર આત્મા જ સર્વ છે—પછી ચોથું અવસ્થાન કે ત્રણ અવસ્થાઓ કેવી રીતે હોઈ શકે?

ન બદ્ધો નૈવ મુક્તોઽહં ન ચાહં બ્રહ્મણઃ પૃથક્। ન કર્તા ન ચ ભોક્તાહં વ્યાપ્યવ્યાપકવર્જિતઃ

હું બંધાયેલો નથી, મુક્ત પણ નથી; બ્રહ્મથી અલગ પણ નથી. હું કરનાર નથી, ભોગવનાર પણ નથી; વ્યાપક કે વ્યાપિતથી મુક્ત છું.

યથા જલં જલે ન્યસ્તં સલિલં ભેદવર્જિતમ્। પ્રકૃતિં પુરુષં તદ્વદભિન્નં પ્રતિભાતિ મે

જેમ પાણીમાં પાણી મૂકીયે તો કોઈ ભેદ રહેતો નથી, તેમ જ પ્રકૃતિ અને પુરુષ મને એક જ લાગે છે.

યદિ નામ ન મુક્તોઽસિ ન બદ્ધોઽસિ કદાચન। સાકારં ચ નિરાકારમાત્માનં મન્યસે કથમ્

જો તું મુક્ત નથી, તો પણ ક્યારેય બંધાયેલો નથી; આત્માને સાકાર કે નિરાકાર કેવી રીતે માની શકાય?

જાનામિ તે પરં રૂપં પ્રત્યક્ષં ગગનોપમમ્। યથા પરં હિ રૂપં યન્મરીચિજલસન્નિભમ્

હું તારો પરમ રૂપ સીધો જાણું છું, આકાશ જેવું; જેમ પરમ રૂપ પાણીમાં મરીચિકા જેવું છે.

ન ગુરુર્નોપદેશશ્ચ ન ચોપાધિર્ન મે ક્રિયા। વિદેહં ગગનં વિદ્ધિ વિશુદ્ધોઽહં સ્વભાવતઃ

મારે માટે ગુરુ નથી, ઉપદેશ નથી, કોઈ મર્યાદા નથી, અને કોઈ ક્રિયા નથી; હું સ્વભાવથી શુદ્ધ છું, શરીર વગર, આકાશ જેવો.

વિશુદ્ધોઽસ્ય શરીરોઽસિ ન તે ચિત્તં પરાત્પરમ્। અહં ચાત્મા પરં તત્ત્વમિતિ વક્તું ન લજ્જસે

તમે કહો છો કે તમારું શરીર શુદ્ધ છે, તમારો મન સર્વોચ્ચ છે, અને તમે પોતે પરમ આત્મા છો—પણ એ વાત બોલવામાં તમને શરમ નથી.

કથં રોદિષિ રે ચિત્ત હ્યાત્મૈવાત્માત્મના ભવ। પિબ વત્સ કલાતીતમદ્વૈતં પરમામૃતમ્

મન, તું કેમ રડે છે? આત્મામાં આત્માથી આત્મા બની જા. વત્સ, અદ્વૈતનું કાળથી પર અમૃત પી.

નૈવ બોધો ન ચાબોધો ન બોધાબોધ એવ ચ। યસ્યેદૃશઃ સદા બોધઃ સ બોધો નાન્યથા ભવેત્

અહીં જ્ઞાન નથી, અજ્ઞાન પણ નથી, અને બંને સાથે પણ નથી. જેનું ચેતન એવું છે, એ ચેતન ક્યારેય બદલાતું નથી.

જ્ઞાનં ન તર્કો ન સમાધિયોગો ન દેશકાલૌ ન ગુરૂપદેશઃ। સ્વભાવસંવિત્તરહં ચ તત્ત્વ- માકાશકલ્પં સહજં ધ્રુવં ચ

જ્ઞાન તર્ક નથી, સમાધિ નથી, સ્થાન કે સમય નથી, ગુરુની શીખ પણ નથી. હું એ તત્વ છું, જે સ્વભાવથી જાગૃત છે, આકાશ જેવું, સહજ અને અચલ છે.

ન જાતોઽહં મૃતો વાપિ ન મે કર્મ શુભાશુભમ્। વિશુદ્ધં નિર્ગુણં બ્રહ્મ બન્ધો મુક્તિઃ કથં મમ

હું neither જન્મ્યો નથી, neither મર્યો છું; મારા માટે કોઈ સારા કે ખરાબ કર્મ નથી. હું શુદ્ધ, ગુણરહિત બ્રહ્મ છું—મારા માટે બંધન કે મુક્તિ કેવી રીતે હોય?

યદિ સર્વગતો દેવઃ સ્થિરઃ પૂર્ણો નિરન્તરઃ। અન્તરં હિ ન પશ્યામિ સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ કથમ્

જો દેવ સર્વત્ર છે, સ્થિર, પૂર્ણ અને સતત છે, તો હું કોઈ અલગાવ નથી જોઈ રહ્યો—પછી અંદર કે બહાર કેવી રીતે હોય?

સ્ફુરત્યેવ જગત્કૃત્સ્નમખણ્ડિતનિરન્તરમ્। અહો માયામહામોહો દ્વૈતાદ્વૈતવિકલ્પના

આ સમગ્ર જગત અવિભાજ્ય અને સતત તેજથી ઝળકે છે. અરે, માયાની મહામોહ! દ્વૈત અને અદ્વૈત વચ્ચેની આ ગતિ.

સાકારં ચ નિરાકારં નેતિ નેતીતિ સર્વદા। ભેદાભેદવિનિર્મુક્તો વર્તતે કેવલઃ શિવઃ

રૂપ સાથે અને રૂપ વિના, હંમેશા 'આ નથી, આ નથી'—ભેદ અને અભેદથી મુક્ત, એકમાત્ર શિવ જ રહે છે.

ન તે ચ માતા ચ પિતા ચ બન્ધુઃ ન તે ચ પત્ની ન સુતશ્ચ મિત્રમ્। ન પક્ષપાતી ન વિપક્ષપાતઃ કથં હિ સંતપ્તિરિયં હિ ચિત્તે

તારા માટે કોઈ માતા, પિતા કે સંબંધ નથી; તારી પત્ની, પુત્ર કે મિત્ર પણ નથી. તું પક્ષપાતી કે વિરોધી નથી—પછી મનમાં આ વ્યથા કેમ આવે છે?

દિવા નક્તં ન તે ચિત્તં ઉદયાસ્તમયૌ ન હિ। વિદેહસ્ય શરીરત્વં કલ્પયન્તિ કથં બુધાઃ

મન, તારા માટે neither દિવસ છે, neither રાત છે, neither ઉદય છે, neither અસ્ત છે. જે શરીર રહિત છે, તેને embodiment કેવી રીતે કલ્પી શકે?

નાવિભક્તં વિભક્તં ચ ન હિ દુઃખસુખાદિ ચ। ન હિ સર્વમસર્વં ચ વિદ્ધિ ચાત્માનમવ્યયમ્

અવિભાજ્ય કે વિભાજ્ય નથી, neither દુઃખ કે સુખ છે, neither બધું કે કશું નથી—આત્માને અવિનાશી જાણ.

નાહં કર્તા ન ભોક્તા ચ ન મે કર્મ પુરાઽધુના। ન મે દેહો વિદેહો વા નિર્મમેતિ મમેતિ કિમ્

હું neither કરનાર છું, neither ભોગવનાર છું; મારા માટે neither ભૂતકાળ કે neither વર્તમાન કર્મ છે. મારા માટે neither શરીર છે, neither શરીર રહિત—પછી 'મારું' કે 'મારું નથી' શું છે?

ન મે રાગાદિકો દોષો દુઃખં દેહાદિકં ન મે। આત્માનં વિદ્ધિ મામેકં વિશાલં ગગનોપમમ્

મારે રાગ વગેરે દોષ નથી, શરીરનું દુઃખ પણ નથી. મને એકમાત્ર આત્મા, વિશાળ અને આકાશ જેવો જાણ.

સખે મનઃ કિં બહુજલ્પિતેન સખે મનઃ સર્વમિદં વિતર્ક્યમ્। યત્સારભૂતં કથિતં મયા તે ત્વમેવ તત્ત્વં ગગનોપમોઽસિ

મન, મિત્ર, વધારે બોલવાથી શું ફાયદો? મન, મિત્ર, આ બધું માત્ર વિચાર છે. જે સાર છે, મેં તને કહ્યું—તું તત્વ છે, આકાશ જેવો વિશાળ છે.

યેન કેનાપિ ભાવેન યત્ર કુત્ર મૃતા અપિ। યોગિનસ્તત્ર લીયન્તે ઘટાકાશમિવામ્બરે

કોઈ પણ રીતે, ક્યાંય પણ—even મૃત્યુ સમયે—યોગીઓ ત્યાં જ લય પામે છે, જેમ ઘડાના અંદરના આકાશ આકાશમાં ભળી જાય છે.

તીર્થે ચાન્ત્યજગેહે વા નષ્ટસ્મૃતિરપિ ત્યજન્। સમકાલે તનું મુક્તઃ કૈવલ્યવ્યાપકો ભવેત્

પવિત્ર સ્થળે કે અછૂતના ઘરમાં—even સ્મૃતિ ગુમ થઈ જાય ત્યારે—મરણ સમયે શરીર છોડનાર સર્વત્ર વ્યાપી મુક્તિ પામે છે.